Xây dựng mô hình quản lý an toàn thực phẩm khả thi, hiệu quả

Công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm hiện còn phân tán, chồng chéo, thiếu hiệu quả. Ảnh: chinhphu.vn

Quản lý phân tán, thiếu hiệu quả

Tại buổi tiếp xúc cử tri 10 phường tại Hà Nội đầu tháng 5 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, ATTP là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống và niềm tin của người dân. Tuy nhiên, công tác quản lý hiện còn phân tán, liên quan đến nhiều Bộ, ngành, mỗi đơn vị phụ trách một khâu dẫn đến tình trạng “cắt khúc” trong quản lý.

Đánh giá tổng kết thi hành Luật ATTP,Bộ Y tế cũng chỉ rõ, sau 15 năm thực hiện, Luật ATTP 2010 đã bộc lộ nhiều vướng mắc, đặc biệt là trong cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, tạo ra một số khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Theo quy định hiện hành, quản lý nhà nước về ATTP được phân công cho 3 Bộ là Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương theo chuỗi cung ứng và nhóm ngành hàng. Trong đó, ngành y tế quản lý 6/33 nhóm sản phẩm, ngành nông nghiệp và môi trường phụ trách 19/33 nhóm hàng, còn ngành công thương đảm nhiệm 8/33 nhóm hàng.

Thực tiễn cho thấy, mô hình này giúp tận dụng nguồn lực chuyên môn, song việc cả 3 Bộ cùng tham gia đã gây ra sự chồng chéo, khó xác định đơn vị chịu trách nhiệm chính. Chưa kể, khi xuất hiện nhiều sản phẩm "giao thoa" giữa các Bộ, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính, còn cơ quan quản lý lúng túng trong xác định thẩm quyền. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến lãng phí nguồn lực trong công tác quản lý nhà nước về ATTP và chưa mang lại hiệu quả rõ rệt.

Nhìn nhận thực trạng này, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng, công tác quản lý ATTP hiện nay đang lâm vào tình trạng phân tán, dẫn đến thiếu hiệu quả. Trách nhiệm quản lý nhà nước đang bị "xé lẻ" cho 3 Bộ. Bên cạnh đó, dù đã phân cấp mạnh xuống địa phương, nhưng các địa phương lại rơi vào tình trạng "ba thiếu": thiếu nguồn nhân lực, thiếu điều kiện kiểm tra, giám định mẫu và thiếu cán bộ có trình độ chuyên môn về thanh tra, kiểm tra.

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay trong công tác đảm bảo ATTP chính là sự quản lý chồng chéo giữa nhiều Bộ, ngành. Một bữa ăn của người dân đang chịu sự quản lý của 4-5 cơ quan khác nhau. Nếu không có một đầu mối cụ thể nào quản lý triệt để về ATTP thì khi xảy ra các sự cố vẫn sẽ còn tình trạng đùn đẩy, né trách nhiệm.

Đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh - Đoàn Lâm Đồng

Thống nhất một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn thực phẩm

Nhằm khắc phục triệt để tình trạng phân tán, chồng chéo, tại Dự thảo Luật ATTP (sửa đổi), Bộ Y tế định hướng xây dựng bộ máy quản lý theo hướng thống nhất một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm ATTP từ trung ương đến địa phương.

Bộ Y tế đề xuất thành lập cơ quan quản lý an toàn thực phẩm ở trung ương trực thuộc Bộ. Ảnh: baovanhoa.vn

Theo đó, ở trung ương sẽ có một cơ quan quản lý ATTP trực thuộc Bộ Y tế. Tại địa phương, UBND cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn quản lý. Đồng thời, thành lập Sở ATTP hoặc duy trì mô hình Chi cục ATTP thuộc Sở Y tế nhưng tiếp nhận thêm chức năng từ các sở, ngành liên quan về lĩnh vực này.

Ở cấp xã, đề xuất thành lập đội ATTP là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND cấp xã, là cơ quan thực thi, phụ trách công tác kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm về ATTP.

Theo Cơ quan chủ trì soạn thảo, việc thực hiện giải pháp này sẽ đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước khi thực hiện việc kiểm tra và tăng cường thực thi pháp luật của các Bộ, ngành liên quan.

Cùng với đó, đảm bảo tính nhất quán của hệ thống và tính thống nhất của các biện pháp kiểm soát ATTP trong toàn bộ chuỗi thực phẩm trong cả nước. Đồng thời, phân tách rõ chức năng đánh giá nguy cơ và quản lý nguy cơ, đảm bảo tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng; trong khi vẫn tận dụng được nguồn lực sẵn có, không gây xáo trộn lớn trong hệ thống chính trị mà vẫn đảm bảo mục tiêu quản lý một đầu mối.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh, việc xây dựng mô hình quản lý nhà nước về ATTP cần bảo đảm tính thực chất, khả thi, phù hợp điều kiện thực tiễn và bối cảnh tinh gọn tổ chức bộ máy hiện nay. Quan điểm xuyên suốt là quản lý ATTP theo chuỗi, từ trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất, chế biến đến tiêu dùng cuối cùng.

Theo Bộ trưởng, cơ quan quản lý ATTP không làm thay chức năng quản lý sản xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường hay Bộ Công Thương. Các Bộ vẫn chịu trách nhiệm quản lý sản xuất, nuôi trồng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn chất lượng và pháp luật chuyên ngành thuộc lĩnh vực phụ trách. Tuy nhiên, cơ quan quản lý ATTP sẽ tham gia giám sát xuyên suốt chuỗi sản xuất để kiểm soát các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

"Ngay từ khâu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay chăn nuôi, nếu phát hiện nguy cơ vượt ngưỡng ảnh hưởng sức khỏe thì cơ quan quản lý ATTP phải có quyền cảnh báo, kiểm soát và xử lý" - Bộ trưởng dẫn ví dụ.

Trên thực tế, ATTP không chỉ dừng lại ở câu chuyện ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm, mà là cả một chuỗi từ gieo trồng, chăn nuôi, thu hoạch đến chế biến, đóng gói và phân phối. Chỉ khi kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi này mới có thể giải quyết căn cơ các vấn đề liên quan đến sức khỏe cộng đồng. Với thực trạng báo động về tình trạng mất ATTP hiện nay,việc sửa đổi Luật ATTP với những quy định chặt chẽ, xác lập đầu mối quản lý thống nhất, tối ưu là điều kiện tiên quyết để tạo ra hành lang pháp lý minh bạch, giúp bảo vệ tính mạng và sức khỏe nhân dân một cách bền vững.

Dự án Luật ATTP (sửa đổi) sẽ được lấy ý kiến, tiếp thu, hoàn thiện và trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 vào cuối năm nay.