Vì sao châu Âu đang nóng lên nhanh nhất thế giới?

Các em nhỏ tránh nóng bên đài phun nước tại Vacsava, Ba Lan. Ảnh: THX/TTXVN

Châu Âu nóng lên nhanh vì đâu?

Đất liền cần ít nhiệt hơn so với các đại dương rộng lớn và sâu để tăng nhiệt, vì vậy các lục địa nói chung đang nóng lên nhanh hơn đại dương. Tuy nhiên, châu Âu đặc biệt dễ bị tổn thương bởi 4 yếu tố: sự thay đổi trong các mô hình thời tiết, vị trí gần Bắc Cực, lượng tuyết phủ suy giảm và mức độ ô nhiễm không khí giảm.

Châu Âu hiện nóng hơn khoảng 2,5 độ C so với thời kỳ trước khi con người đốt nhiên liệu hóa thạch trên quy mô lớn, gần gấp đôi mức tăng trung bình toàn cầu là 1,4 độ C. Kể từ giữa những năm 1990, nhiệt độ tại châu Âu tăng trung bình 0,56 độ C mỗi thập kỷ, cao hơn Bắc Mỹ, châu Phi và Nam Mỹ.

Những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển đang khiến các đợt nắng nóng mùa hè ở châu Âu xuất hiện thường xuyên và dữ dội hơn. Các nhà khoa học vẫn nghiên cứu mối liên hệ giữa biến đổi khí hậu và những thay đổi này, nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy hiện tượng nóng lên toàn cầu có liên quan.

TS Samantha Burgess, thuộc Cơ quan Nghiên cứu Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, cho biết những thay đổi trong các mô hình áp suất bề mặt và hoàn lưu khí quyển trong 40 năm qua có nhiều khả năng liên quan đến biến đổi khí hậu hơn là biến đổi tự nhiên.

Bắc Cực cũng đóng vai trò quan trọng. Băng tan khiến các vùng đại dương tối màu lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt hơn và tiếp tục thúc đẩy quá trình tan băng. Do một phần đáng kể của châu Âu nằm gần Bắc Cực, khu vực này chịu tác động rõ rệt từ quá trình nóng lên tại cực Bắc.

Trong khi đó, diện tích tuyết phủ ở châu Âu ngày càng thu hẹp. Tháng 3.2025, diện tích tuyết phủ chỉ còn khoảng 1,3 triệu km², thấp hơn 31% so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020 và là mức thấp thứ ba kể từ khi số liệu được ghi nhận năm 1983.

Việc giảm ô nhiễm không khí cũng góp phần làm nhiệt độ tăng. Các hạt ô nhiễm có thể phản xạ ánh sáng Mặt trời và hạn chế lượng nhiệt tới bề mặt Trái đất. Khi lượng hạt này giảm, nhiều nhiệt hơn được giữ lại bởi khí nhà kính.

Nóng lên nhanh chóng và những hệ lụy

Các nhà khoa học vẫn chưa xác định chính xác mức độ đóng góp của từng yếu tố vào tốc độ nóng lên của châu Âu, nhưng họ đặt mục tiêu đưa ra những ước tính cụ thể hơn trong năm tới.

TS Burgess cho biết tầm quan trọng của mỗi yếu tố thay đổi theo mùa. Vị trí gần Bắc Cực đóng vai trò quan trọng vào mùa thu và mùa đông, trong khi những thay đổi về hoàn lưu khí quyển kể từ cuối những năm 1970 có ý nghĩa thống kê lớn hơn vào mùa hè.

Sự suy giảm ô nhiễm không khí rõ rệt nhất vào mùa đông, do việc sử dụng than để sưởi ấm trong các hộ gia đình giảm. Trong khi đó, lượng tuyết phủ cũng là một yếu tố đặc biệt quan trọng vào mùa đông. Tại châu Âu, tốc độ nóng lên trong mùa đông những thập kỷ gần đây mạnh nhất ở phía Bắc, trong khi mùa hè nóng lên nhanh nhất ở khu vực Đông Nam.

Nhiệt độ tăng nhanh đang kéo theo số người tử vong ngày càng tăng, cùng những đợt cháy rừng và hạn hán nghiêm trọng hơn. Bão, mưa lớn và lũ lụt cũng có xu hướng mạnh hơn khi nhiệt độ trong hệ thống khí hậu tăng lên.

Những hiện tượng này đang tác động sâu sắc đến cuộc sống và sinh kế trên khắp châu Âu và được dự báo sẽ tiếp tục nghiêm trọng hơn cho đến khi lượng khí thải giảm xuống mức bằng 0. Việc nhanh chóng cắt giảm lượng khí thải CO₂ và triển khai các biện pháp bảo vệ người dân được xem là cấp thiết.

Cuối tháng 7, người đứng đầu cơ quan khí hậu của Liên Hợp Quốc, ông Simon Stiell cho biết: “Những tổn thất khủng khiếp do cuộc khủng hoảng khí hậu này gây ra, cả về con người và kinh tế, hiện đang đạt đến mức độ khẩn cấp quốc gia. Điều cần làm rất rõ ràng: nhanh chóng loại bỏ than đá, dầu mỏ và khí đốt, tăng cường năng lượng tái tạo và bảo vệ người dân.”