Ngôi miếu thờ Bà Mụ ở Cù Lao Chàm

Tổng thể khuôn viên miếu thờ Bà Mụ. Ảnh: Hoàng Phúc

Đối tượng thờ tự cũng rất đa dạng như: Phật, Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân, Thiên Y Chúa Ngọc, Đại Càn, Ngũ Hành Tiên Nương… Bên cạnh đó, người dân còn lập miếu thờ một số vị thần khác, trong đó có một ngôi miếu khá đặc biệt, là miếu Bà Mụ.

Miếu Bà Mụ được xây dựng trên vị trí cao của Hòn Gieo nhìn ra biển, nơi trước đây tấp nập tàu thuyền qua lại. Ngày trước, bao quanh miếu là cánh đồng Gieo, bên hông có suối nước nhỏ, nhiều cây bụi mọc quanh miếu. Từ khi làm âu thuyền và thực hiện san ủi làm khu dân cư tại khu vực này thì mới có đường giao thông thuận lợi tiếp cận miếu, cảnh quan thoáng đãng hơn.

Việc thờ Bà Mụ ở Cù Lao Chàm có thể xem là một hiện tượng thú vị, bởi trên địa bàn thành phố Hội An, chỉ có chùa Bà Mụ (trước đây của làng Minh Hương) và hội quán của người Hoa là có thờ tự Bà Mụ. Đây là tín ngưỡng người Việt tiếp thu từ người Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Chí Trung - chuyên gia nghiên cứu văn hóa Hội An - cho biết: “Đối với cộng đồng người Hoa, nhằm duy trì, phát triển giống nòi trên quê hương/ vùng đất mới, ngoài việc thờ tự riêng ở tại mỗi nhà, người ta còn thiết lập nơi thờ tự Thiên hậu Thánh mẫu, 3 bà và 12 mụ.

Theo quan niệm dân gian, Thiên hậu Thánh mẫu thần thông, quảng đại, cứu nhân độ thế, còn 3 bà theo kinh sách Đạo giáo có danh hiệu là Quỳnh Tiêu Thiên đế bà, Bích Tiêu Thiên vương bà và Vân Tiêu Thiên Thai bà - vốn là các nữ thần bảo hộ hài nhi. Việc hoài thai của người mẹ còn có sự giúp đỡ của 12 bà mụ, gọi là Thập nhị Hoa bà đặt tên cho 12 con giáp mới nên hình, nên dạng đầy đủ, sinh được mẹ tròn con vuông”.

Án thờ Bà Mụ. Ảnh: Hoàng Phúc

Miếu Bà Mụ là không gian tín ngưỡng thiêng liêng để người dân đảo gửi gắm niềm tin vào sự che chở của các nữ thần này. Họ thường đến miếu để cầu xin về đường con cái (nếu hiếm muộn) hoặc cầu khấn để mẹ tròn con vuông mỗi khi sinh đẻ, hoặc có sự cố sinh đẻ khó khăn.

Ông Trần Quốc Ngào, một vị cao niên địa phương, là cư dân gốc ở Cù Lao Chàm, sống gần kề di tích cho biết rằng, hiện nay nhiều người trẻ tuổi vẫn đến miếu và thực hiện các nghi lễ. Từng có trường hợp du khách tham quan Cù Lao Chàm, tình cờ biết thông tin về ngôi miếu, đến để cầu tự, sau quay lại miếu cúng tạ vì lời cầu khấn của họ đã được toại nguyện.

Ông Ngào thông tin thêm, rất nhiều năm trước đây, tại miếu tổ chức lễ tế vào ngày 15 tháng 5 âm lịch. Hiện nay, người dân không tổ chức lễ tế riêng tại miếu nữa. Hằng năm, vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, người dân Bãi Ông tổ chức cúng xóm cầu bình an, làm lễ rước mời Thần Nông và Bà Mụ. Lễ cúng được tổ chức tại khoảnh đất ở phía trước ngôi miếu.

Sự hiện tồn của miếu Bà Mụ cùng các tục lệ về cầu tự, cầu được bình an khi sinh nở hiện lưu truyền tại địa phương phần nào thể hiện sự quan trọng của di tích trong đời sống tinh thần của cư dân vùng đảo Cù Lao Chàm trước đây cũng như hiện nay. Khát vọng sinh tồn, phát triển giống nòi được gửi gắm trọn vẹn tại ngôi miếu này.

Các sinh hoạt tín ngưỡng liên quan vẫn được bảo tồn và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, qua đó cung cấp những thông tin cần thiết về đời sống văn hóa tinh thần của cư dân biển - đảo Cù Lao Chàm. Bên cạnh đó, ngôi miếu còn mang những nét riêng độc đáo về kiến trúc, góp phần làm phong phú các loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật của Đô thị cổ Hội An nói chung, Cù Lao Chàm nói riêng.