Nắng nóng cực đoan đe dọa các di sản cổ Trung Quốc

Các chuyên gia bảo tồn kiểm tra tình trạng các tượng Phật tại quần thể tượng đá Đại Túc (Dazu Rock Carvings), thành phố Trùng Khánh, Trung Quốc. Ảnh: VCG.

Nhiều khu vực tại Trung Quốc liên tiếp ghi nhận các đợt nắng nóng gay gắt trong thời gian gần đây, buộc cơ quan khí tượng phải phát cảnh báo đỏ và cam. Không chỉ ảnh hưởng đến đời sống người dân, nhiệt độ tăng cao còn đặt nhiều di sản văn hóa hàng trăm năm tuổi trước nguy cơ xuống cấp nhanh hơn, theo Global Times ngày 3/8.

Hơn 20 năm qua, chuyên gia bảo tồn Bạch Vĩnh Cần gắn bó với công tác bảo tồn các bức bích họa tại cung Vĩnh Lạc (Yongle Palace) ở tỉnh Sơn Tây, công trình được xây dựng từ thời nhà Nguyên (1271-1368).

Theo ông, bảo tồn không phải là đợi di tích hư hỏng mới sửa chữa mà phải phát hiện sớm những thay đổi nhỏ của môi trường để ngăn chặn rủi ro trước khi các tổn hại trở nên không thể phục hồi.

Các chuyên gia cho biết điều đáng lo ngại không chỉ là nhiệt độ cao mà còn là sự kết hợp giữa nắng nóng, độ ẩm lớn và chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm. Nhiệt độ cao khiến lớp màu trên bích họa lão hóa nhanh, chất kết dính trở nên giòn, trong khi độ ẩm tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển và muối khoáng kết tinh, khiến bề mặt tranh dễ bong tróc. Sự giãn nở liên tục của các lớp vật liệu cũng có thể tạo ra các vết nứt, ảnh hưởng lâu dài đến di tích.

Theo ông Bạch Vĩnh Cần, việc bảo tồn bích họa không thể tách rời việc bảo vệ toàn bộ công trình. Nếu mái, tường hay kết cấu gỗ xuống cấp thì các tác phẩm bên trong cũng khó có thể tồn tại lâu dài. Vì vậy, mọi hoạt động tu bổ đều phải dựa trên nghiên cứu khoa học và tuân thủ nguyên tắc "can thiệp tối thiểu", chỉ xử lý khi thật cần thiết để giữ nguyên giá trị lịch sử.

Chuyên gia bảo tồn Bạch Vĩnh Cần kiểm tra một bức bích họa tại tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc. Ảnh: NVCC.

Áp lực bảo tồn càng lớn khi lượng khách du lịch không ngừng tăng. Theo ông Chu Tuyết Dĩnh, Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc phương Đông thuộc Đại học Nam Kinh, sức hút của trò chơi Black Myth: Wukong đã khiến nhiều du khách tìm đến các di sản ở Sơn Tây, trong đó có cung Vĩnh Lạc.

Ông cho rằng việc nhiều người biết đến các công trình cổ là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn hơn cho công tác bảo tồn. "Nếu hôm nay chúng ta chỉ mải ngắm nhìn những bức bích họa mà không nghĩ đến việc bảo vệ chúng, thì 50 hay 100 năm nữa sẽ còn lại điều gì khi màu sắc đã phai gần hết?", ông nói.

Không chỉ các bích họa, quần thể tượng đá Đại Túc (Dazu Rock Carvings) ở Trùng Khánh cũng chịu tác động rõ rệt của thời tiết cực đoan. Khác với các di tích nằm trong điện thờ, nhiều tượng đá tại đây phơi ngoài trời nên phải hứng chịu nắng nóng, mưa lớn và sự thay đổi thời tiết quanh năm.

Theo Trần Huệ Lệ, chuyên gia của Học viện Nghiên cứu tượng đá Đại Túc, nhiệt độ cao kéo dài có thể làm các vết nứt trong đá tiếp tục mở rộng, còn mưa lớn và gió mạnh làm bào mòn bề mặt, thậm chí khiến một số phần đá bị bong hoặc rơi.

Để hạn chế nguy cơ, các chuyên gia thường xuyên kiểm tra hiện trạng, gia cố ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường và lắp đặt mái che, hành lang bảo vệ nhằm giảm tác động trực tiếp của nắng, gió và mưa.

Theo các nhà bảo tồn, gìn giữ di sản không phải công việc kéo dài vài tháng hay vài năm mà là quá trình bền bỉ qua nhiều thế hệ. Đằng sau mỗi bức bích họa còn giữ được màu sắc hay mỗi pho tượng đá vẫn nguyên vẹn là sự theo dõi và chăm sóc âm thầm của những người làm công tác bảo tồn.