Không gian công cộng - hạ tầng thiết yếu cho đô thị bền vững

Trao đổi với Báo Xây dựng, TS.KTS Nguyễn Thị Diệu Hương (Khoa Quy hoạch đô thị và nông thôn, Đại học Kiến trúc Hà Nội) chia sẻ tầm quan trọng của nghiên cứu về không gian công cộng trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu đổi mới đào tạo hiện nay.

Không gian công cộng cần được nhận diện rõ nét trong thiết kế đô thị Việt Nam.

Vì sao nhóm lại chọn chủ đề không gian công cộng trong thiết kế đô thị tại Việt Nam để nghiên cứu, thưa bà?

Không gian công cộnglà yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc và chất lượng sống đô thị. Tuy nhiên, thực trạng tại Việt Nam cho thấy hệ thống không gian công cộng đang thiếu hụt về diện tích, phân bố không đều và chưa có quy chuẩn chính thức hay hướng dẫn thiết kế đô thị đồng bộ.

Bên cạnh đó, việc đào tạo ngành Thiết kế đô thị tại các cơ sở giáo dục đại học, như Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội (HAU), còn thiếu hệ thống tài liệu chuẩn hóa về không gian công cộng, gây khó khăn cho sinh viên khi ứng dụng vào đồ án thực hành. 

Đề tài được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống này, phục vụ giảng dạy và từng bước nâng cao chất lượng môi trường sống đô thị.

Nhóm nghiên cứu đánh giá về thực trạng không gian công cộng tại các đô thị lớn ở Việt Nam hiện nay ra sao?

Qua phân tích tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Huế, Hội An, nhóm nhận thấy nhiều chuyển biến tích cực như gia tăng phố đi bộ, công viên xanh ven sông. Tuy nhiên, tồn tại lớn nhất là thiếu kết nối giao thông, thiếu bản sắc văn hóa địa phương, tiện ích chưa đồng bộ và khả năng tiếp cận của cộng đồng còn hạn chế.

Nhiều quảng trường hiện bị biến thành đảo giao thông, còn các không gian công cộng quy mô nhỏ như vỉa hè, hẻm phố hay sân chơi chung cư lại dễ bị lấn chiếm, chưa phát huy được tính linh hoạt.

Những đóng góp mới nổi bật của đề tài trong việc định hướng thiết kế và quản lý không gian công cộng?

Đề tài đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và pháp lý đồng bộ, trong đó đưa ra 7 quan điểm, 5 mục tiêu và 8 nguyên tắc thiết kế đô thị không gian công cộng.

Chúng tôi đề xuất 6 tiêu chí và 5 cách phân loại không gian công cộng (theo quy mô, khả năng tiếp cận, chức năng, hình thái, sở hữu...); đồng thời thiết lập quy trình hướng dẫn thiết kế 6 bước cho các loại hình cụ thể như: Công viên - vườn hoa, tuyến phố - phố đi bộ, quảng trường và các không gian mở khác.

Điểm mới quan trọng là việc kết hợp bộ tiêu chí đánh giá định lượng và định tính để áp dụng vào cả thiết kế mới lẫn cải tạo chỉnh trang.

Đề tài sẽ được ứng dụng như thế nào trong công tác đào tạo tại Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội và thực tiễn quản lý đô thị?

Đối với giảng dạy tại HAU, kết quả nghiên cứu là nền tảng để đề xuất bổ sung học phần chuyên đề về không gian công cộng, cập nhật phương pháp phân tích tách lớp thông tin, tăng cường bài tập thiết kế có sự tham gia của cộng đồng và chú trọng vật liệu cảnh quan bền vững. 

Nhóm cũng hướng tới việc biên soạn cuốn "Hướng dẫn thiết kế đô thị các không gian công cộng" phục vụ trực tiếp cho đồ án của sinh viên.

Đối với quản lý đô thị, chúng tôi kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước sớm hoàn thiện khung pháp lý, ban hành các quy chuẩn, quy định quản lý kiểm soát phát triển không gian công cộng thống nhất, lấy con người làm trung tâm nhằm xây dựng đô thị xanh, thông minh và bền vững.

Cảm ơn bà!