AI đem lại khả năng học cá nhân hóa chưa từng có

Trong cuốn sách Brave New Words: How AI Will Revolutionize Education (Nền giáo dục mới can đảm - AI sẽ tạo nên cuộc cách mạng giáo dục như thế nào), tác giả Salman Khan phác họa một tầm nhìn vừa đầy cảm hứng vừa thực tế về tương lai giáo dục.

Salman Khan, người sáng lập nền tảng học trực tuyến Khan Academy, khẳng định cá nhân hóa học tập không còn là đặc quyền đắt đỏ của một nhóm nhỏ, mà trở thành chuẩn mực phổ quát cho mọi người học nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Công nghệ mở ra nhiều khả năng mới cho giáo dục

Vào đầu tháng 8 ở thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia, phóng viên Tri Thức - Znews có cơ hội trải nghiệm các tiết học tại SBPI Gombak, trường phổ thông công lập nội trú hàng đầu của nước này.

Dù mới thành lập 23 năm, nhờ sớm tích hợp công nghệ và trong chương trình đào tạo, SBPI Gombak sớm trở thành điểm nhấn về chuyển đổi số trong giáo dục của Malaysia. Trong đó, học sinh sử dụng thiết bị thông minh, iPad như một phần quan trọng của toàn bộ ngày học. Từ năm 2018, SBPI Gombak đã triển khai mô hình lớp học 1:1 với iPad.

Một học sinh tại SBPI Gombak trình bày bài thuyết trình về từ vựng tiếng Nhật.

Ở tiết học toán, học sinh được giao bài tập tìm hiểu khái niệm tiếp tuyến, bán kính đường tròn. Để trực quan về dễ tiếp thu hơn, các em được giáo viên cho tự tìm một vật thể hình tròn trong thực tế như nắp chai hay cuộn băng dính, sau đó dùng ứng dụng Freeform để vẽ, đo bán kính của đường tròn.

Sau đó, các em dùng app tạo hình khối 3D để so sánh kích thước các vật thể với nhau. Với công cụ trực quan, học sinh nhanh chóng hiểu các khái niệm quan trọng nhất để tính kích thước của hình tròn.

Trong tiết học tiếng Nhật, mỗi em tự tạo một bảng trình bày bằng ứng dụng Keynote để giới thiệu 8 từ vựng tiếng Nhật liên quan đến giao thông, phương tiện. Mỗi bài trình bày là một ý tưởng hoàn toàn khác nhau, đến từ sự sáng tạo của học sinh, giáo viên chỉ cho chủ đề chính và không giới hạn về mặt thể hiện.

Ở môn thể dục, iPad được sử dụng để ghi lại các đoạn video về động tác bật nhảy của học sinh. Từ đó, ứng dụng có thể tính toán dữ liệu, chỉ ra kết quả của từng em ở mức nào, cũng như các vấn đề trong động tác mà giáo viên có thể hướng dẫn cải thiện.

Những trải nghiệm nói trên đều cho thấy công nghệ học sinh chủ động hơn trong việc tìm hiểu, giải quyết vấn đề, một trong những khía cạnh quan trọng nhất của việc học tập. Đây cũng là chủ đề lớn về giáo dục mà đại diện lĩnh vực này tại Apple chia sẻ trong sự kiện ở Malaysia.

Ông Dominic Liechti, Giám đốc cấp cao về marketing sản phẩm giáo dục chia sẻ trong sự kiện của Apple.

"Chúng tôi tin rằng điều giá trị nhất có thể trao cho người học là cho họ tự tìm ra câu trả lời", ông Dominic Liechti, Giám đốc cấp cao về marketing sản phẩm giáo dục tại Apple chia sẻ.

Đó cũng là chủ đề quan trọng, được Salman Khan nhắc đến trong cuốn sách của mình.

Từ ước mơ của Aristotle đến hiện thực số hóa

Theo tác giả Salman Khan, ý tưởng về một nền giáo dục cá nhân hóa vốn không mới. Từ thời cổ đại, triết gia Aristotle đã là gia sư riêng cho đại đế Alexander. Trong suốt nhiều thế kỷ, các gia đình thuộc giới tinh hoa cũng luôn thuê riêng giáo sư để dạy dỗ con cái.

Nhiều nghiên cứu giáo dục hiện đại, tiêu biểu là hiện tượng "2-Sigma" của Benjamin Bloom, đã chứng minh một học sinh được dạy kèm riêng bởi gia sư giỏi sẽ có kết quả vượt trội so với 98% học sinh học theo mô hình lớp học truyền thống.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của mô hình này là chi phí và quy mô. Không hệ thống giáo dục nào đủ ngân sách để trang bị cho mỗi học sinh một giáo viên riêng. Salman Khan nhận định AI chính là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn lịch sử đó. Lần đầu tiên, nhân loại sở hữu một công cụ có khả năng mang lại trải nghiệm học tập kèm 1-1 chất lượng cao với chi phí gần như bằng không cho hàng trăm triệu người.

Tác giả nhận định cá nhân hóa thông qua AI không đơn thuần là giao bài tập tự động hay phân loại học sinh khá - giỏi, mà là một quá trình tương tác toàn diện dựa trên bốn trụ cột chính.

Tác giả/Tác phẩm

Brave New Words: How AI Will Revolutionize Education (Nền giáo dục mới can đảm - AI sẽ tạo nên cuộc cách mạng giáo dục như thế nào).

Tác giả: Salman Khan · Xuất bản: 2024 · Nhà xuất bản Dân Trí.

“Nền giáo dục mới can đảm” là cuốn sách về cuộc cách mạng AI trong giáo dục, cùng những tác động của AI với việc nuôi dạy con cái và cách chúng ta có thể tận dụng sức mạnh này.

Salman Khan, người sáng lập Khan Academy là người tiên phong trong lĩnh vực công nghệ giáo dục. Ông phân tích cách AI thay đổi cách chúng ta học và giảng dạy.

Đối với các bậc phụ huynh lo lắng về sự thành công của con mình, Khan minh họa cách AI có thể cá nhân hóa việc học bằng cách thích ứng với tốc độ và phong cách riêng của từng học sinh, nhận diện điểm mạnh và điểm cần cải thiện, đồng thời cung cấp hỗ trợ và phản hồi phù hợp để bổ sung cho giáo dục truyền thống.

Thứ nhất là nhận diện và lấp đầy lỗ hổng kiến thức. Trong mô hình lớp học truyền thống, nếu một học sinh chưa hiểu rõ về phân số nhưng giáo viên vẫn phải chuyển sang dạy đại số theo đúng tiến độ chương trình, học sinh đó sẽ dần mất gốc. Gia sư AI thì khác, nó phân tích từng bước tư duy của người học, phát hiện chính xác chỗ sai hoặc khái niệm bị hổng từ các lớp dưới và củng cố ngay lập tức.

Thứ hai là thích ứng với tốc độ và phong cách nhận thức. Mỗi học sinh có nhịp độ tiếp thu và sở thích riêng. AI có thể điều chỉnh cách giải thích: dùng hình ảnh trực quan cho em học theo thị giác, dùng ví dụ bóng đá hay âm nhạc cho em thích thể thao, hoặc giải thích lại theo nhiều cách khác nhau mà không mất kiên nhẫn.

Thứ ba là phương pháp Socrates, dẫn dắt thay vì cho sẵn đáp án. Điểm cốt lõi trong triết lý của Khan, thể hiện qua công cụ Khanmigo, là AI không làm hộ bài tập. Khi học sinh bế tắc, AI đóng vai trò như một người thầy, đặt câu hỏi gợi mở, khuyến khích suy luận và để học sinh tự trải nghiệm khoảnh khắc tìm ra lời giải.

Thứ tư là môi trường học tập an toàn về tâm lý. Một trong những rào cản lớn nhất của học sinh là sợ bị phán xét trước bạn bè và thầy cô khi hỏi những câu "ngớ ngẩn". Tương tác với AI mang lại không gian riêng tư, nơi học sinh thoải mái đặt câu hỏi, thử nghiệm và sai lầm mà không chịu áp lực tâm lý.

Salman Khan khẳng định cá nhân hóa học tập bằng AI không nhằm biến học sinh thành những cỗ máy giải toán hay học vẹt. Trái lại, khi công nghệ đảm nhận việc hỗ trợ kiến thức nền tảng và rèn luyện kỹ năng cá nhân, học sinh sẽ có nhiều thời gian hơn để phát triển tư duy phản biện, sự sáng tạo và đam mê cá nhân.

Nửa thế kỷ thành - bại của Apple

Ngày nay, các đế chế công nghệ trỗi dậy và sụp đổ nhanh đến mức khó có thể tưởng tượng những cái tên nào có thể tồn tại đến nửa thế kỷ. Chỉ một số ít làm được điều này, trong đó có Apple.

Cuốn “Apple” của David Pogue đã làm sáng tỏ những đổi mới trong suốt chặng đường 50 năm phát triển của ông lớn công nghệ này.