Vì sao thất bại thường là bước ngoặt âm thầm dẫn ta đến hạnh phúc?

Thất bại không bao giờ dễ chịu. Nó thường đến cùng cảm giác xấu hổ, hụt hẫng và hoang mang. Ta bắt đầu nghi ngờ lựa chọn của mình, nghi ngờ năng lực của mình, thậm chí nghi ngờ cả giá trị bản thân. Nhưng nếu có đủ khoảng lặng để nhìn lại, ta sẽ thấy rất hiếm thất bại nào hoàn toàn vô nghĩa. Nó luôn để lại thứ gì đó: Một bài học, một giới hạn được nhìn rõ hoặc một lối rẽ mà nếu mọi thứ cứ suôn sẻ, ta sẽ không bao giờ dám bước sang.

Thất bại không bao giờ dễ chịu, nhưng rất hiếm thất bại nào hoàn toàn vô nghĩa. Ảnh: Pinterest.

Trong cuốn Cội nguồn của hạnh phúc, Giáo sư Tâm lý học Bruce Hood gợi ý một cách nhìn khác về thất bại thông qua một bài tập rất đơn giản nhưng lại khiến nhiều người phải dừng lại suy nghĩ, không phải để “tích cực hóa” nỗi đau mà để hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa những lần vấp ngã và cảm giác hạnh phúc về sau.

Bước đầu tiên, ông đề nghị hãy viết ra những thất bại mà bạn từng trải qua. Có thể là một kỳ thi trượt, một dự án đổ bể, một quyết định nghề nghiệp sai thời điểm hay một mối quan hệ kết thúc trong nhiều tiếc nuối. Thất bại được không đo bằng quy mô mà bằng mức kỳ vọng ta từng đặt vào nó. Ở mỗi giai đoạn cuộc đời, điều khiến ta đau nhất thường không phải cú ngã lớn nhất, mà là nơi ta đã tin tưởng nhiều nhất.

Điều thú vị là câu hỏi “Hãy kể về một lần bạn thất bại” gần như luôn xuất hiện trong các buổi phỏng vấn quan trọng. Không phải vì nhà tuyển dụng thích nghe chuyện buồn, mà vì cách ta nói về thất bại phản ánh rất rõ con người ta. Ta có dám nhìn thẳng vào sai lầm không? Ta có đổ lỗi hay chịu trách nhiệm? Và quan trọng hơn cả: Sau vấp ngã đó, ta đã thay đổi điều gì?

Sách Cội nguồn của hạnh phúc, của tác giả Bruce Hood. Ảnh: Huỳnh Quỳnh.

Bước tiếp theo của bài tập là viết xuống những điều tích cực chỉ xuất hiện sau thất bại. Có thể nhờ trượt một cơ hội mà bạn buộc phải tìm một con đường nghề nghiệp phù hợp hơn với năng lực thật. Có thể vì một mối quan hệ tan vỡ mà bạn hiểu rõ hơn ranh giới, nhu cầu và cách yêu thương lành mạnh. Rất nhiều điều tốt đẹp chỉ lộ diện khi cánh cửa cũ đã khép lại, dù lúc đó, ta chưa hề sẵn sàng đón nhận.

Bài tập này không phủ nhận nỗi đau của thất bại. Nó không bảo rằng “mọi chuyện rồi sẽ ổn” theo cách an ủi xáo rỗng. Thay vào đó, nó nhắc ta một điều thực tế hơn: Cảm xúc có thể rất dữ dội ở thời điểm xảy ra nhưng góc nhìn thì có thể thay đổi theo thời gian. Chỉ khi không còn đứng giữa tâm bão, ta mới đủ bình tĩnh để hiểu mình đã sai ở đâu, đã cố chấp thế nào và đã học được gì.

Thất bại vì thế hiếm khi là dấu chấm hết. Phần lớn thời gian, nó là một bước ngoặt âm thầm. Một khoảnh khắc buộc ta chậm lại, soi chiếu bản thân và đặt lại câu hỏi về điều mình thực sự muốn sống cùng. Và đôi khi, hạnh phúc không đến từ việc mọi thứ diễn ra đúng kế hoạch mà đến từ việc ta đủ can đảm bước tiếp sau khi kế hoạch đã thất bại.

Lam Anh