Ươm mầm hiếu học từ mỗi gia đình, dòng họ

Ban khuyến học dòng họ Đỗ Phúc, tổ dân phố Nam Điền (phường Vị Khê) trao thưởng cho các cháu học sinh vượt khó học giỏi tại Nhà thờ của dòng họ.

“Giữ lửa” hiếu học

Ở xã Nhân Hà, phong trào xây dựng “Gia đình học tập” đã trở thành một nét sinh hoạt quen thuộc trong đời sống cộng đồng. Hằng năm, toàn xã có trên 85% gia đình đăng ký xây dựng “Gia đình học tập”. Từ phong trào, ngày càng xuất hiện nhiều gia đình chăm lo tốt việc học tập, rèn luyện của con cháu, trở thành những điểm sáng để các gia đình khác cùng học tập, noi theo.
Trong số đó có gia đình ông Trương Minh Ngọc ở thôn Nam Xuân, gia đình ông Nguyễn Hữu Thoan ở thôn Đồng Thủy, gia đình ông Trần Văn Minh, gia đình ông Đào Trọng Hằng ở thôn Nhân Mỹ, cùng nhiều gia đình tiêu biểu khác. Mỗi gia đình có hoàn cảnh, cách vun đắp việc học khác nhau, song đều có điểm chung là sự quan tâm thường xuyên dành cho việc học của các thành viên.

Ban khuyến học dòng họ Đỗ Phúc, tổ dân phố Nam Điền (phường Vị Khê) bàn về công tác khuyến học dòng họ tại Nhà thờ của dòng họ.

Trên địa bàn tỉnh, nhiều gia đình đã tạo dựng được nền nếp học tập qua nhiều thế hệ. Gia đình ông Phạm Văn Trọng, thôn 8, xã Khánh Trung, là gia đình hiếu học tiêu biểu. Gia đình ông luôn gương mẫu tham gia các phong trào của địa phương, tích cực làm công tác khuyến học, thường xuyên tuyên truyền, vận động các thành viên trong gia đình học tập, lao động sản xuất. Hằng năm, gia đình đều đạt danh hiệu gia đình học tập kiểu mẫu. Hai người con của ông có trình độ Thạc sĩ, hiện là giám đốc Công ty Tin học và Công ty Dược ở Hà Nội; một người con có trình độ Đại học, hiện là giáo viên THCS. Gia đình nhiều năm đạt danh hiệu gia đình văn hóa.

Gia đình ông Lê Nguyên Hệ ở thôn Bảo Chính, xã Giao Thủy cũng là gia đình hiếu học tiêu biểu. Các thành viên trong gia đình thường xuyên hướng dẫn con cháu phương pháp học tập. Trước khi học, các cháu được hướng dẫn tư duy; sau khi học, tự hồi tưởng lại kiến thức đã tiếp nhận, luyện kỹ năng trình bày và bổ sung kiến thức cho nhau. Cách học được duy trì trong gia đình qua nhiều thế hệ. Đến nay, gia đình ông có 2 Giáo sư, Tiến sĩ; 3 Phó giáo sư, Tiến sĩ; 1 Thiếu tướng cùng nhiều người có trình độ Thạc sĩ, Kỹ sư, Đại học. Các thành viên cũng tích cực tham gia phong trào khuyến học ở địa phương.

Câu chuyện của bà Doãn Thị Đào ở tổ dân phố 3, phường Liêm Tuyền càng cho thấy ý nghĩa bền bỉ trong vun đắp việc học. Xuất thân trong gia đình nông dân nghèo, hoàn cảnh khó khăn, chồng mất sớm, bản thân thường xuyên đau ốm, nhưng bà đã cố gắng vươn lên nuôi dạy 4 người con tốt nghiệp Đại học. Phát huy tư tưởng “Học không bao giờ cùng”, hiện nay qua 3 thế hệ, gia đình bà có 1 Tiến sĩ và 6 Thạc sĩ. Các thành viên đều gương mẫu, tích cực đóng góp cho quỹ khuyến học địa phương.

Thầy Bùi Xuân Phong, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - một trong 3 “Công dân học tập” tiêu biểu năm 2026 được Hội Khuyến học tỉnh biểu dương, khen thưởng.

Từ tinh thần hiếu học trong mỗi gia đình, việc học tiếp tục lan tỏa, trở thành trách nhiệm chung của mỗi dòng họ. Ở xã Nhân Hà, nhiều dòng họ đã xây dựng Quỹ Khuyến học để động viên con em đạt thành tích cao. Việc khen thưởng được tổ chức vào dịp Giỗ tổ, Tết Nguyên đán hoặc đầu năm học mới, tiêu biểu như dòng họ Đào, dòng họ Trần ở thôn Nhân Mỹ, dòng họ Nguyễn Hữu ở thôn Đồng Thủy... Vào những dịp như vậy, các thành viên trong họ cùng ôn lại truyền thống hiếu học, động viên con cháu tiếp tục phấn đấu, nhắc nhở nhau chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy định của địa phương.

Một trong những dòng họ hiếu học tiêu biểu là dòng họ Doãn ở xã Quang Thiện. Dòng họ có 142/158 hộ đạt danh hiệu “Gia đình học tập” (chiếm 95%), 456/553 người đạt danh hiệu “Công dân học tập”. Trong 5 năm gần đây, dòng họ đã vận động được trên 103 triệu đồng xây dựng quỹ khuyến học, duy trì số dư hằng năm trên 53 triệu đồng; trao thưởng cho hơn 100 lượt học sinh giỏi, sinh viên xuất sắc. Dòng họ hiện có 2 Phó giáo sư, 5 Tiến sĩ, 14 Thạc sĩ, 7 bác sĩ, 2 dược sĩ, 114 kỹ sư, 46 giáo viên và giảng viên, 32 cán bộ lãnh đạo quản lý các cấp, 47 sĩ quan quân đội, công an cùng nhiều doanh nhân thành đạt.

Tại dòng họ Nguyễn, thôn Cổ Gia, xã Nam Trực, kết quả học tập của con cháu trở thành minh chứng rõ nét cho sức mạnh của truyền thống hiếu học dòng họ. Trong 5 năm gần đây, dòng họ đã có 5 cháu đạt giải quốc gia, 9 học sinh giỏi cấp tỉnh; 3 cháu đạt Huy chương Bạc quốc tế về giải toán bằng tiếng Anh, 4 cháu đạt điểm đi du học nước ngoài. Mỗi năm có 10-15 cháu đỗ đại học, nhiều cháu tốt nghiệp xuất sắc. Hiện dòng họ có 245 người trình độ Đại học, 5 Tiến sĩ, 8 Thạc sĩ, 3 bác sĩ, 1 dược sĩ, 32 giáo viên, 5 giảng viên, 1 người hàm Thứ trưởng, 1 người hàm Vụ trưởng và 6 cán bộ cao cấp trong Quân đội...

Ông Nguyễn Duy Nhất, đại diện họ Nguyễn cho biết: Việc xây dựng “Dòng họ học tập” đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của toàn thể con cháu. Từ việc xây dựng quỹ, khen thưởng học sinh giỏi, sinh viên xuất sắc, duy trì các danh hiệu học tập, dòng họ đã đưa khuyến học trở thành một phần trong sinh hoạt chung của cộng đồng dòng tộc.

Xây dựng xã hội học tập

Từ những gia đình, dòng họ hiếu học, phong trào khuyến học, khuyến tài của tỉnh có thêm những điểm tựa vững chắc. Giai đoạn 2020-2026, nhiều mô hình học tập tiếp tục được triển khai theo Quyết định số 387/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong đó, các cấp Hội khuyến học chú trọng phát triển mô hình “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập”, lấy “Công dân học tập” làm cốt lõi. Công tác tuyên truyền cũng được đổi mới, hướng tới đưa việc học tập suốt đời gần hơn với đời sống người dân.

Từ nền tảng “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Đơn vị học tập”, xã Nhân Hà đã tạo dựng một “Cộng đồng học tập” vững mạnh. (Trong ảnh: Ban giám hiệu Trường THCS Nhân Thịnh (nay là Trường THCS Nhân Hà) phối hợp với các chi hội khuyến học, các Mạnh thường quân trao thưởng cho học sinh vượt khó học giỏi năm học 2025-2026.)

Theo thống kê, hiện toàn tỉnh có 1.005.727 gia đình được công nhận “Gia đình học tập”, 9.054 dòng họ được công nhận “Dòng họ học tập”. Những con số trên cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của phong trào khuyến học trong cộng đồng.

Nguồn lực dành cho khuyến học cũng ngày càng được quan tâm. Từ năm 2021 đến nay, Quỹ Khuyến học các cấp trong tỉnh đã vận động, xây dựng gần 500 tỷ đồng; trao 1.678.841 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh mồ côi, khuyết tật có thành tích học tập tốt, học sinh giỏi đạt giải quốc gia, quốc tế, giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi và người tự học thành tài; đồng thời hỗ trợ cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cho 25 trường học.

Ban giám hiệu Trường THCS Nhân Thịnh (nay là Trường THCS Nhân Hà) phối hợp với các chi hội khuyến học, các Mạnh thường quân trao thưởng cho học sinh vượt khó học giỏi năm học 2025-2026.

Đồng chí Lê Thị Thanh Hà, Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh nhấn mạnh: Gia đình và dòng họ chính là hạt nhân của phong trào học tập. Tinh thần hiếu học được vun đắp từ mỗi gia đình, lan tỏa qua các dòng họ, từ đó hình thành những cộng đồng học tập gắn kết, đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng xã hội học tập bền vững, nâng cao tri thức trong cộng đồng. Thời gian tới, Hội Khuyến học tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng các mô hình gia đình, dòng họ, cộng đồng, đơn vị học tập gắn với xây dựng “Công dân học tập”; đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và vận động sự tham gia của các cấp, các ngành, tổ chức và toàn xã hội, tạo sự lan tỏa rộng rãi tinh thần hiếu học trong cộng đồng dân cư.