Từ quán quân 'Đường lên đỉnh Olympia' đến người gieo tri thức

Từ cậu bé ham khám phá

Với thế hệ 9X đời đầu, cái tên Phan Minh Đức gắn liền với một thời tuổi trẻ đầy háo hức trước màn ảnh nhỏ mỗi trưa Chủ nhật. Cậu học sinh chuyên Vật lý của Trường THPT Chuyên Hà Nội-Amsterdam năm ấy không chỉ chinh phục chiếc vòng nguyệt quế danh giá trong trận chung kết năm "Đường lên đỉnh Olympia" lần thứ 10 bằng vốn kiến thức đáng nể, mà còn ghi dấu trong lòng khán giả bởi sự tự tin, thông minh, lối ứng xử linh hoạt và phong thái điềm tĩnh của một học sinh Thủ đô.

Với nhiều người, Minh Đức trở thành “hình mẫu” của thế hệ học sinh Việt Nam tài năng, bản lĩnh, luôn sẵn sàng chinh phục những đỉnh cao mới. Nay gặp lại anh tại Hà Nội, tôi (tác giả bài viết) thấy anh vẫn vậy: Cởi mở, hóm hỉnh, gần gũi và đầy năng lượng, chỉ khác là thay vì chinh phục đỉnh núi Olympia, anh đang chinh phục “ngọn núi” khác của tri thức. Thỉnh thoảng khán giả cả nước vẫn thấy anh xuất hiện trên truyền hình quốc gia trong vai trò tổ tư vấn cho người chơi của chương trình "Ai là triệu phú" (VTV3)...

Cuộc trò chuyện đưa chúng tôi ngược dòng ký ức về chương trình "Đường lên đỉnh Olympia" mà anh tham gia 16 năm trước. Với anh Phan Minh Đức, sức hấp dẫn của trò chơi trí tuệ này là một hành trình mở ra những miền tri thức mới. Từ những cuốn sách như “Mười vạn câu hỏi vì sao”, những chuyên mục khoa học, những câu chuyện về thế giới tự nhiên cho đến những điều tưởng chừng rất bình dị trong cuộc sống, tất cả đều trở thành nguồn cảm hứng nuôi dưỡng niềm đam mê học hỏi trong anh.

Trước khi tham dự chương trình, anh nhận được lời nhắn nhủ của người anh đi trước: “Hãy đi thi với chính mình. Đừng nghĩ đến việc đánh bại người khác"... Điều đó đã giúp anh bước lên sân khấu với tâm thế bình tĩnh, tập trung vào từng câu hỏi. Hôm nay, nhìn lại hành trình đã qua, triết lý ấy vẫn đồng hành cùng Phan Minh Đức trong chặng đường học tập, nghiên cứu và làm việc. Với anh, cuộc cạnh tranh quan trọng nhất là với chính mình của ngày hôm qua; cũng như giá trị lớn nhất của tri thức là để mỗi ngày trở thành phiên bản tốt hơn và có thể mang những điều mình học được đóng góp cho cộng đồng.

Anh Phan Minh Đức - người thích khám phá các miền tri thức.

Mang về tư duy, tinh thần giáo dục mới

Với kết quả quán quân chương trình "Đường lên đỉnh Olympia", anh Phan Minh Đức được nhận học bổng toàn phần du học tại Australia. Tốt nghiệp cử nhân tài chính-kế toán Trường Đại học Swinburne, anh tiếp tục theo học các chương trình sau đại học về tài chính, ngân hàng và quản trị rủi ro, đồng thời bắt đầu nghiên cứu tiến sĩ trong lĩnh vực kinh tế năng lượng. Anh cũng có thời gian đảm nhận vị trí quản lý vận hành nông trại rộng khoảng 750ha tại Australia, trực tiếp tham gia điều phối sản xuất, quản trị nhân sự và ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp hiện đại. Nếu tiếp tục con đường ấy, anh hoàn toàn có thể hoàn thành tấm bằng tiến sĩ, phát triển sự nghiệp tại xứ sở kangaroo. Thế nhưng, anh lại quyết định tạm dừng công việc cùng chương trình nghiên cứu tiến sĩ để trở về Việt Nam làm việc. 

Quyết định đó không phải là bộc phát suy nghĩ nhất thời và cũng không phải vì anh thiếu cơ hội ở Australia. Trái lại, chính những năm tháng sống trong một nền giáo dục tiên tiến đã khiến anh nhận ra điều mình muốn theo đuổi lâu dài không chỉ là nghiên cứu học thuật mà còn là giáo dục. Anh muốn mang những trải nghiệm tích lũy được ở nước ngoài trở về, truyền lại kiến thức, trải nghiệm, góp phần giúp nhiều người học có cơ hội phát triển năng lực theo cách mà anh từng được trải nghiệm.

“Trước đây, tôi từng nghĩ mình sẽ theo nghề kiểm toán, nhưng càng trải nghiệm, càng quan sát, tôi càng nhận ra giáo dục mới là nơi mình có thể tạo ra nhiều giá trị hơn”, anh trải lòng và khẳng định điều thôi thúc anh không phải là mức lương hay cơ hội nghề nghiệp, mà là những trăn trở về cách học của người học. Bởi, thực tế anh nhận thấy không ít người học vẫn quen với việc học thuộc lòng, làm theo khuôn mẫu, thiếu cơ hội rèn luyện tư duy độc lập cũng như năng lực tự học. Để hiện thực hóa khát vọng của mình, anh Phan Minh Đức kết hợp với một người bạn thành lập Trung tâm Future Class, chuyên ôn luyện thi SAT, IELTS. Anh cũng thường tổ chức các buổi hướng dẫn miễn phí cho học sinh và phụ huynh, đồng thời xây dựng hệ thống khóa học trực tuyến với người học trên cả nước.

Điều anh mang về không chỉ là kiến thức chuyên môn mà là cách tư duy, cách học mới. Anh muốn người học được khuyến khích đặt câu hỏi, được phản biện để trưởng thành, được phát triển đúng với năng lực của mình, thay vì chỉ học để đạt điểm cao hay vượt qua các kỳ thi. 

Trở về Việt Nam với mong muốn đem những kinh nghiệm tích lũy suốt hơn 10 năm học tập và làm việc ở nước ngoài để có thể truyền cảm hứng học tập cho nhiều người trẻ Việt Nam. “Tôi luôn tin rằng tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được quay trở về phục vụ cộng đồng”, anh nói.

Phan Minh Đức mong muốn đem những kinh nghiệm tích lũy suốt hơn 10 năm học tập và làm việc ở nước ngoài để có thể truyền cảm hứng học tập cho người trẻ Việt Nam. Ảnh do nhân vật cung cấp

Nuôi dưỡng khát vọng phụng sự đất nước

Là cựu du học sinh từng có nhiều năm học tập và làm việc tại Australia, anh Phan Minh Đức nghĩ rằng, trong một thế giới ngày càng kết nối, tri thức không còn bị giới hạn bởi biên giới địa lý. Có người ở lại nước ngoài để nghiên cứu nhưng vẫn hợp tác với các trường đại học trong nước. Có người làm “cầu nối” đưa doanh nghiệp, công nghệ và nguồn lực quốc tế về Việt Nam. Và cũng có người, như anh, lựa chọn trở về để trực tiếp đứng lớp, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. “Quan trọng không phải mình sống ở đâu, mà mình hướng về đâu”, Phan Minh Đức nhắn nhủ và khẳng định: “Hãy đi thật xa để mở rộng tầm nhìn, học hỏi những điều tốt đẹp nhất của thế giới. Nhưng nếu có cơ hội, hãy mang tri thức, kinh nghiệm và khát vọng ấy trở về đóng góp cho quê hương”. 

Hành trình chinh phục đỉnh cao tri thức của nhà vô địch Olympia Phan Minh Đức đã và đang được tiếp nối bằng hành trình “gieo” tri thức, nuôi dưỡng khát vọng, truyền cảm hứng cho thế hệ học sinh Việt Nam, kiên trì, bền bỉ như chính niềm tin mà anh lựa chọn khi quyết định trở về phụng sự đất nước .