Tuổi già được lựa chọn

Rời vị trí Phó Giám đốc Đại học Đà Nẵng khi đã đến tuổi nghỉ hưu, GS.TS Lê Quang Sơn không chọn nghỉ hẳn mà vẫn tiếp tục gắn bó với công việc nghiên cứu và xem đó là niềm vui trong những năm tháng về già. Ảnh: NVCC

Dành thời gian cho bản thân

Ở nhiều gia đình, ông bà chăm cháu là niềm vui, nhưng có lẽ, niềm vui ấy sẽ trọn vẹn hơn khi họ xem đó là một lựa chọn.

Về hưu từ 6 năm trước, bà Nguyễn Thị Hồng, phường Hải Châu vẫn hỗ trợ vợ chồng con trai trông cháu nhỏ, nhưng đề ra nguyên tắc “khi nào mẹ có việc thì mẹ sẽ báo trước 3 ngày để tụi con sắp xếp”.

Mỗi sáng, bà vẫn dành thời gian gặp gỡ bạn bè, tập thể dục, đi cà phê hoặc giải quyết những công việc riêng. Khi các con cần, bà sắp xếp thời gian để phụ giúp, nhưng không để việc chăm cháu chiếm trọn lịch sinh hoạt của mình.

Bà Hồng chia sẻ, sau nhiều năm dành thời gian cho gia đình và công việc, tuổi nghỉ hưu muốn chăm sóc bản thân và làm điều mình thích.

“Cháu thì mình thương, con cái thì mình hỗ trợ. Tôi không phiền con cái chuyện tiền bạc, sẵn sàng giúp khi chúng cần, nhưng xem đó là sự chia sẻ, chứ không phải nghĩa vụ phải gánh vác khi các con đã có cuộc sống riêng”, bà Hồng khẳng định.

Khi những ràng buộc về công việc và trách nhiệm gia đình dần nhẹ đi, nhiều người cao tuổi bắt đầu dành thời gian cho bản thân.

Ông Trần Văn Mạnh, phường Sơn Trà cho biết vợ chồng ông về hưu cùng thời điểm, con cái đã lớn, kinh tế ổn định nên đặt mục tiêu mỗi năm đi du lịch vài lần. Những chuyến đi không còn vội vã như thời trẻ, sức khỏe được tính toán kỹ hơn, nhưng niềm háo hức trước một hành trình mới vẫn luôn nguyên vẹn.

Ở tuổi 73, ông Mạnh xem những chuyến đi là một phần kế hoạch tận hưởng tuổi già. Trước mỗi hành trình, ông cùng vợ tìm hiểu điểm đến, cân nhắc thời gian, sức khỏe và chuẩn bị những thứ cần thiết. Việc có một kế hoạch để cùng nhau thực hiện khiến cuộc sống thường ngày cũng trở nên thú vị hơn.

Không chỉ là câu chuyện của vài cá nhân, nhu cầu được chủ động lựa chọn cách sống đang hiện diện rõ hơn trong đời sống người cao tuổi. Tuy nhiên, cơ hội lựa chọn giữa mỗi người cũng khác nhau, phụ thuộc sức khỏe, điều kiện kinh tế, sự đồng hành của gia đình và mức độ kết nối với cộng đồng.

Ông Phạm Quý, Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Đà Nẵng cho biết, hiện nay toàn thành phố có gần 420.000 người cao tuổi. Để người cao tuổi có thêm cơ hội lựa chọn, việc chăm lo cần được mở rộng từ đời sống vật chất, sức khỏe đến môi trường sinh hoạt, giao lưu, rèn luyện, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tham quan, du lịch và phát huy kinh nghiệm.

Khi có không gian phù hợp, được kết nối với cộng đồng và được tôn trọng nhu cầu riêng, người cao tuổi sẽ có thêm điều kiện duy trì vai trò của mình, tiếp tục sống chủ động và có ích sau khi rời công việc.

Dựa trên nền tảng đã chuẩn bị từ trước

Về hưu khi tuổi nghề còn đang sung sức, bác sĩ Nguyễn Mạnh Cường (67 tuổi), xã Nam Phước quyết định mở phòng khám tại nhà. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực răng hàm mặt, ông nhận thấy mình vẫn còn sức khỏe, kinh nghiệm và mong muốn được tiếp tục gắn bó với nghề.

“Với tôi, nghỉ hưu là thời gian phù hợp để mở phòng khám và tiếp tục công việc mình yêu thích. Khi còn sức khỏe, còn kiến thức và kinh nghiệm thì tôi vẫn muốn làm việc, vừa để duy trì nghề nghiệp, vừa có thể giúp đỡ người dân”, ông Cường chia sẻ.

Thỉnh thoảng, bác sĩ Cường tổ chức khám bệnh miễn phí cho trẻ em, người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn. Phòng khám tại nhà giúp ông chủ động về thời gian, không chịu áp lực của lịch làm việc dày đặc như trước.

Những năm gần đây, Đà Nẵng cũng bắt đầu chuyển cách tiếp cận chăm sóc người cao tuổi theo hướng coi trọng khả năng duy trì một cuộc sống độc lập, thay vì chỉ tập trung vào điều trị bệnh. Đơn cử, năm 2026, thành phố triển khai mô hình Chăm sóc tích hợp cho người cao tuổi (ICOPE), hướng đến phát hiện sớm các vấn đề về sức khỏe và duy trì khả năng hoạt động trong cộng đồng.

Theo ông Quý, hoạt động nhằm rút ngắn khoảng cách tận hưởng cuộc sống tuổi già của các nhóm người cao tuổi, nhất là những người còn hạn chế về sức khỏe, điều kiện kinh tế hoặc ít có cơ hội tham gia các hoạt động xã hội. Khi được chăm sóc sức khỏe phù hợp ngay tại cộng đồng, người cao tuổi có thêm khả năng tự chăm sóc, duy trì sinh hoạt hằng ngày và tham gia những hoạt động mình yêu thích.

Điều này cũng cho thấy, để một người có thể lựa chọn cách sống khi về già, cần có sự chuẩn bị từ nhiều phía. Sức khỏe là nền tảng, điều kiện kinh tế tạo thêm dư địa, gia đình là điểm tựa và cộng đồng mở ra những không gian để họ tiếp tục kết nối, trải nghiệm, đóng góp.

Khi những điều kiện ấy được củng cố, tuổi già sẽ bớt phụ thuộc vào sự sắp đặt của người khác và có thêm cơ hội để mỗi người tự quyết định cuộc sống của mình.

PGS.TS Tâm lý học Lê Quang Sơn, Khoa Tâm lý lâm sàng, Trường Y dược, Đại học Đà Nẵng nhận định, tuổi già không phải lúc nào cũng nhẹ nhàng, cũng đủ đầy và càng không có một công thức chung cho tất cả. Nhưng dù ở hoàn cảnh nào, người cao tuổi vẫn cần được nhìn nhận như những con người có nhu cầu, sở thích và những lựa chọn riêng.

Khi gia đình và cộng đồng biết lắng nghe, những năm tháng sau tuổi 60 có thể bớt đi cảm giác phụ thuộc, thêm một chút chủ động và quan trọng hơn là giữ được sự bình yên của một đời sống mà mỗi người cảm thấy thuộc về mình.

Theo ông, trong những gia đình có nhiều thế hệ cùng sinh sống, sự gắn bó giữa các thành viên vừa là điểm tựa, vừa đòi hỏi mỗi người biết tôn trọng khoảng riêng của nhau. Người cao tuổi có thể hỗ trợ con cháu khi cần, ngược lại, con cháu cũng nên tránh mặc định rằng ông bà đã nghỉ hưu thì có thể đảm nhận mọi công việc trong gia đình.

Có lẽ, đó cũng là lý do sau khi rời vị trí Phó Giám đốc Đại học Đà Nẵng khi đã đến tuổi nghỉ hưu, ông Sơn không chọn nghỉ hẳn mà vẫn tiếp tục gắn bó với công việc nghiên cứu và xem đó là niềm vui trong những năm tháng về già.