'Tử huyệt' trên máy bay ném bom nổi tiếng nhất nước Pháp

Kỳ vọng thành oanh tạc cơ nhanh nhất châu Âu

Trong lịch sử hàng không Pháp, ít có mẫu máy bay nào gây nhiều tranh luận như LeO 451. Với kiểu dáng khí động học hiện đại, tốc độ vượt trội và vẻ ngoài được đánh giá là một trong những oanh tạc cơ đẹp nhất Thế chiến II, LeO 451 từng được kỳ vọng sẽ trở thành xương sống của lực lượng ném bom Pháp trước khi xung đột bùng nổ tại châu Âu. Tuy nhiên, đằng sau những lời ca ngợi là một chương trình phát triển đầy trắc trở, khiến nhiều nhà nghiên cứu sau này chỉ có thể gọi nó là một “thành công dang dở”.

Chương trình LeO 451 bắt đầu từ cuối năm 1934 khi Bộ Tổng tham mưu Không quân Pháp ban hành yêu cầu về một loại oanh tạc cơ tốc độ cao bốn chỗ ngồi. Máy bay phải đạt tốc độ tối đa khoảng 400 km/h ở độ cao từ 4-5 km, mang tối thiểu 1,5 tấn bom trong khoang chứa, đồng thời ưu tiên tối đa cho thiết kế khí động học thay vì hệ thống hỏa lực phòng thủ cồng kềnh như các thế hệ trước.

Khi yêu cầu được điều chỉnh vào năm 1936, tốc độ mục tiêu tiếp tục được nâng lên 470 km/h. Không quân Pháp cũng lần đầu tiên yêu cầu trang bị pháo 20 mm cho vị trí phòng thủ phía trên, phản ánh xu hướng coi tốc độ là yếu tố sống còn để vượt qua các tiêm kích đối phương.

Dự án được giao cho kỹ sư trẻ Pierre Mercier, người trước đó chưa từng giữ vai trò kỹ sư trưởng. Dưới sự dẫn dắt của ông, LeO 45 ra đời với thiết kế hoàn toàn khác biệt so với các oanh tạc cơ hai tầng cánh truyền thống mà hãng Lioré et Olivier từng sản xuất. Nguyên mẫu đầu tiên cất cánh ngày 16/1/1937, nhưng chuyến bay chỉ kéo dài 5 phút trước khi phải hạ cánh khẩn cấp do động cơ quá nhiệt.

Máy bay LEO 451. Ảnh Wikipedia

Động cơ “ghìm chân”

Vấn đề lớn nhất của LeO 451 không nằm ở khung thân mà ở động cơ Hispano-Suiza 14Aa gồm 14 xi-lanh làm mát bằng không khí. Đây là dòng động cơ hoàn toàn mới, chưa được kiểm chứng nhưng vẫn được lựa chọn cho nguyên mẫu. Quyết định này nhanh chóng bộc lộ rủi ro khi tình trạng quá nhiệt, rò rỉ dầu, hỏng trục khuỷu và nhiều lỗi cơ khí liên tục xuất hiện.

Theo các tài liệu của Pháp, chỉ trong khoảng 66 giờ bay thử, tới 13 động cơ đã phải thay thế vì hỏng hóc. Các cuộc thử nghiệm gần như bị gián đoạn liên tục bởi sự cố kỹ thuật.

Không chỉ động cơ, phần đuôi máy bay cũng gây nhiều phiền toái. Thiết kế cánh đuôi ban đầu quá nhỏ khiến máy bay thiếu ổn định. Sau nhiều lần sửa đổi, các kỹ sư vẫn không thể giải quyết triệt để vấn đề khi luồng khí từ cánh quạt và càng đáp ảnh hưởng lớn tới khả năng điều khiển lúc cất và hạ cánh.

Đến cuối năm 1938, Không quân Pháp buộc phải từ bỏ động cơ Hispano-Suiza và chuyển sang sử dụng Gnome & Rhône 14N. Sau khi thay đổi này được thực hiện, chiếc nguyên mẫu đổi tên thành LeO 451-01 và các cuộc thử nghiệm diễn ra thuận lợi hơn đáng kể.

Nhờ động cơ mới cùng thiết kế khí động học tiên tiến của Pierre Mercier, LeO 451 đạt tốc độ tối đa khoảng 502 km/h ở độ cao 5,1 km trong các cuộc thử nghiệm đầu năm 1939, trở thành oanh tạc cơ đầu tiên của Pháp vượt mốc 500 km/h. Máy bay có trần bay khoảng 9,1 km, tầm hoạt động gần 2.900 km khi bay hành trình khoảng 360 km/h, trong khi trọng lượng cất cánh đạt hơn 10,5 tấn.

Không thể sản xuất hàng loạt

Dù đạt hiệu suất bay ấn tượng, LeO 451 lại vấp phải một trở ngại khác: quá phức tạp để chế tạo.

Ngay từ trước khi thử nghiệm kết thúc, Bộ Hàng không Pháp đã yêu cầu đưa máy bay vào sản xuất hàng loạt nhằm đáp ứng tình hình an ninh ngày càng căng thẳng ở châu Âu. Tuy nhiên, nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng như khả năng phòng thủ phía trước yếu, hệ thống điều khiển khẩn cấp chưa hoàn thiện, động cơ chưa đủ tin cậy hay hiệu quả của cụm đuôi vẫn chưa được khắc phục.

Theo các tài liệu đương thời, LeO 451 gồm khoảng 40.000 chi tiết khác nhau, cần tới khoảng 26.000 loại dụng cụ trong quá trình chế tạo. Thời gian sản xuất ban đầu lên tới gần 60.000 giờ công cho mỗi chiếc, sau đó mới giảm xuống khoảng 50.000 giờ khi dây chuyền đi vào ổn định. Con số này vẫn cao hơn khoảng 30-40% so với đối thủ Amiot 351.

Sự phức tạp còn khiến việc bảo dưỡng ngoài thực địa trở thành cơn ác mộng. Thiết kế nắp động cơ Mercier giúp tăng tốc độ thêm khoảng 15-20 km/h nhưng lại gây khó khăn lớn cho kỹ thuật viên khi tiếp cận động cơ. Có trường hợp sáu thợ máy lành nghề phải mất tới 10 ngày mới hoàn thành việc thay một động cơ.

Phi hành đoàn của một chiếc LEO 451. Ảnh Reddit

Tiến độ sản xuất LeO 451 diễn ra chậm hơn nhiều so với kế hoạch. Trước khi xung đột bùng phát ở châu Âu vào tháng 9/1939, mới chỉ có 22 chiếc được hoàn thành và khoảng một nửa đủ điều kiện bàn giao cho không quân. Nguyên nhân không chỉ đến từ thiết kế phức tạp mà còn bởi tình trạng thiếu máy công cụ, nhân lực và linh kiện từ các nhà thầu phụ.

Đến ngày 5/5/1940, chỉ năm ngày trước khi Đức mở chiến dịch tấn công Pháp, khoảng 360 chiếc LeO 451 đã được chế tạo, nhưng số đủ tiêu chuẩn tiếp nhận vẫn thấp hơn đáng kể. Trước khi Pháp đầu hàng, tổng cộng khoảng 500 máy bay được hoàn thiện, trong đó Không quân Pháp tiếp nhận khoảng 365 chiếc.

LeO 451 vì thế trở thành minh chứng điển hình cho một chương trình hàng không đầy tham vọng nhưng không đạt được kỳ vọng. Mẫu oanh tạc cơ này sở hữu tốc độ, tính năng bay và thiết kế vượt xa phần lớn các máy bay ném bom Pháp cùng thời, song những hạn chế về động cơ, độ hoàn thiện kỹ thuật và khả năng sản xuất hàng loạt đã khiến nó không thể phát huy trọn vẹn tiềm năng trong giai đoạn quyết định của lịch sử.