Trung học nghề không phải hệ THPT rút gọn!

Tại TPHCM sau sắp xếp, năm học 2025-2026, chỉ riêng loại hình giáo dục thường xuyên (GDTX) đã có 45 trung tâm với hơn 65.000 người học. Trong năm học mới 2026-2027, thành phố xác định từng bước tổ chức thực hiện mô hình trung học nghề nhằm mở rộng cơ hội học tập, tăng cường phân luồng học sinh sau THCS.

Mô hình trung học nghề lần đầu xuất hiện theo Quyết định 38/2026/QĐ-TTg và Quyết định 39/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngay sau đó, Bộ GD-ĐT tổ chức lấy ý kiến ban hành kiến thức chương trình THPT thuộc mô hình này, dự kiến thí điểm từ năm học 2026-2027 ở một số cơ sở đủ điều kiện.

Nội dung kiến thức THPT trong mô hình trung học nghề được thiết kế theo hướng các môn học bắt buộc và môn định hướng nghề nghiệp đều gắn với ứng dụng nghề nghiệp. Trong đó, phần kiến thức cốt lõi chiếm khoảng 70% tổng khối lượng học tập của môn học; phần ứng dụng nghề nghiệp chiếm khoảng 30%. Quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc đưa trường nghề về đúng bản sắc. Đó là hoàn thiện học vấn phổ thông gắn với định hướng nghề nghiệp; bảo đảm khả năng liên thông lên những bậc học cao hơn, do trung học nghề không phải là hệ THPT rút gọn.

Việc không đưa toàn bộ chương trình THPT vào trung học nghề mà lựa chọn những kiến thức phổ thông cốt lõi, đồng thời gắn kiến thức đó với ngành nghề mà học sinh theo học mới sẽ từng bước tạo ra một mô hình giáo dục thực sự hấp dẫn.

Thực tế, có những học sinh, học viên tay nghề rất giỏi, sau thời gian đào tạo có thể làm nghề ngay, nhưng lại rất khó tiếp thu hết khối lượng kiến thức văn hóa theo quy định. Mô hình 9+ lâu nay (học sinh tốt nghiệp THCS được học nghề kết hợp học văn hóa) không thực sự mang lại hiệu quả, khi học văn hóa còn quá tải, những phương thức liên thông còn mù mờ khiến người học khó có cơ hội học lên cao. Điều này dẫn tới hệ lụy học sinh sau THCS vẫn xem thi lớp 10 để vào THPT là con đường duy nhất.

Dù vậy, có thể khẳng định quy định kiến thức THPT trong mô hình trung học nghề mới chỉ là bước đầu tiên để mô hình này trở nên hấp dẫn. Bởi vấn đề không chỉ là bớt bao nhiêu kiến thức văn hóa mà quan trọng hơn là dạy kiến thức văn hóa đó để làm gì và dạy bằng cách nào, từ đó xây dựng phương án bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giảng dạy mô hình mới. Muốn trung học nghề trở thành lựa chọn có giá trị, nên bảo đảm nguyên tắc: học sinh vừa có học vấn phổ thông cần thiết vừa có đủ thời gian để thực hành nghề thông qua kiến tập, thực tập và hình thành năng lực nghề nghiệp thực sự tại doanh nghiệp.

Bà Phạm Thị Ánh Tuyết, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX quận 8 (phường Chánh Hưng, TPHCM), đánh giá mô hình GDNN-GDTX là cánh cửa để những em không vào được lớp 10 công lập vẫn có thể lấy được bằng tốt nghiệp THPT sau quá trình học tập. Nhiều năm qua, hệ thống trung tâm GDNN-GDTX tổ chức dạy văn hóa cho học sinh khá hiệu quả. Việc nhiều học sinh lựa chọn học ở hệ GDNN-GDTX để lấy bằng tốt nghiệp THPT cho thấy nhu cầu là có thật. Vì vậy, quan trọng nhất là các quy định liên quan như thi cử, đánh giá, liên thông học tiếp lên CĐ, ĐH nên đồng bộ, rõ ràng để phụ huynh an tâm cho con theo học. Khi đó, mô hình trung học nghề mới trở thành sự lựa chọn có giá trị.