Tạo chuyển biến thực chất trong dạy và học

Giáo dục chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một năm học, đó là câu chuyện về tương lai của mỗi con người và sức mạnh của cả quốc gia. Một đất nước muốn phát triển nhanh, bền vững không thể thiếu nguồn nhân lực có tri thức, năng lực sáng tạo, kỹ năng thích ứng và khát vọng cống hiến. Bởi vậy, yêu cầu “dạy thật, học thật” hôm nay chính là chuẩn bị cho đất nước những công dân có năng lực thực chất ngày mai.

Năm học 2026-2027 càng có ý nghĩa khi ngành Giáo dục bước vào giai đoạn triển khai mạnh mẽ những yêu cầu mới từ Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22-8-2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Đó là phải đưa tinh thần đổi mới vào đời sống nhà trường, biến chính sách thành kết quả và nguồn lực thành chất lượng giáo dục.

Trước thềm năm học mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đã yêu cầu ngành Giáo dục tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dạy và học, công bằng trong tiếp cận giáo dục, năng lực người học và niềm tin của xã hội. Thành tích phải gắn với sự tiến bộ thực chất của từng học sinh, gắn với sự trung thực trong dạy và học cùng niềm vui đến trường.

Nhưng muốn có “kết quả thực chất”, trước hết phải nhìn thẳng vào những gì đang cản trở sự thực chất ấy. Đó là tình trạng thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học ở không ít nơi, nhất là những địa bàn khó khăn, dân số cơ học tăng nhanh. Đó là tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Đó là bạo lực học đường có lúc, có nơi còn diễn biến phức tạp. Đó là những hạn chế trong tổ chức một số kỳ thi, làm ảnh hưởng đến kỷ cương và niềm tin đối với giáo dục. Trong khi, giáo viên vẫn phải dành không ít thời gian cho công việc hành chính. Khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng, miền cũng chưa thể giải quyết trong ngày một ngày hai…

Những vấn đề ấy cho thấy, muốn nâng chất lượng giáo dục không thể chỉ trông chờ vào sự nỗ lực của từng thầy cô hay từng học sinh. Phải tháo gỡ đồng bộ những điểm nghẽn từ trường lớp, đội ngũ đến quản trị, phương pháp dạy học và cách đánh giá. Nói cách khác, muốn học sinh thay đổi, trước hết hệ thống giáo dục phải thực sự thay đổi.

Ngành Giáo dục phải có một cuộc tự đổi mới sâu sắc từ bên trong, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá. Mục tiêu phải rõ ràng: Đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên; không để một học sinh nào bị hạn chế cơ hội học tập vì thiếu điều kiện và không để tương lai của một đứa trẻ phụ thuộc quá nhiều vào nơi em sinh ra, lớn lên.

Cùng với đó, ngành Giáo dục phải chuyển mạnh từ “dạy những gì mình có” sang “dạy những gì người học và đất nước cần”; từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực; từ coi trọng điểm số sang coi trọng sự tiến bộ thực chất của từng học sinh. Đồng thời, phải nhanh chóng cơ cấu lại đội ngũ, tuyển đủ giáo viên, khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ; có chính sách thu hút nhà giáo ở những môn học đặc thù và vùng khó khăn. Các nhà trường phải chú trọng đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng số, văn hóa ứng xử, sức khỏe tâm lý và năng lực tự bảo vệ của học sinh trước không gian mạng. Chuyển đổi số, dữ liệu giáo dục và trí tuệ nhân tạo phải được ứng dụng có kiểm soát, phục vụ tốt hơn cho dạy, học và quản trị, chứ không tạo thêm một cuộc chạy đua hình thức.

Điều cuối cùng và có lẽ cũng là điều quan trọng nhất, là phải trả giáo dục về đúng giá trị của nó. Một nền giáo dục tốt không được đo trước hết bằng bao nhiêu học sinh đạt điểm cao, bao nhiêu trường đạt danh hiệu hay bao nhiêu phần trăm tốt nghiệp. Thước đo phải là sự trưởng thành của người học, chất lượng của người thầy và niềm tin của xã hội.

Khi một học sinh yếu được giúp tiến bộ; một học sinh khó khăn không bị bỏ lại phía sau; một người thầy được dành nhiều thời gian hơn cho bài giảng và học trò; một nhà trường thực sự an toàn, nhân văn; khi điểm số phản ánh đúng năng lực thay vì tạo ra những thành tích đẹp trên giấy, đó mới là lúc giáo dục có chuyển biến.

Đổi mới tư duy phải đi đến chuyển biến mạnh mẽ trong hành động và phải tạo ra được kết quả thực chất. Và kết quả thực chất cuối cùng phải được nhìn thấy ở từng học sinh. Đó là yêu cầu của năm học mới, cũng là trách nhiệm của ngành Giáo dục trước tương lai đất nước.