Tăng tốc giải ngân đầu tư công: Không đánh đổi chất lượng dự án

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chỉ đạo tăng cường kiểm tra hiện trường nhằm đôn đốc, đẩy nhanh tiến độ các dự án. Ảnh: N.LỘC

Áp lực lớn từ mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công

Dự án thành phần Chí Thạnh - Vân Phong (thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông), với tổng mức đầu tư gần 11.000 tỷ đồng, đã chính thức thông xe ngày 30/4/2026. Việc đưa công trình vào khai thác là bước tiến quan trọng trong lộ trình hoàn thiện trục đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, góp phần tăng cường năng lực giao thông, kết nối vùng và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Tính chung trong nửa đầu năm nay, cả nước đã hoàn thành và đưa vào khai thác 395 km đường bộ cao tốc.

Theo lãnh đạo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), năm 2026, cả nước có 10 dự án giao thông quy mô nghìn tỷ đồng dự kiến khởi công, bao gồm các dự án do Bộ Xây dựng quản lý và các dự án trọng điểm do địa phương làm cơ quan chủ quản. Đến nay, đã có 4 dự án được khởi công, gồm: Dự án Cầu Ninh Cường (vốn ODA); Dự án cải tạo khu gian Hòa Duyệt - Thanh Luyện; Dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội; Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy (tỉnh Nghệ An).

Với hàng loạt dự án giao thông trọng điểm đang được triển khai, Bộ Xây dựng được giao quản lý và giải ngân khối lượng vốn đầu tư công hơn 137.000 tỷ đồng và đã phân bổ chi tiết cho các chủ đầu tư, dự án. Tính chung 7 tháng đầu năm, Bộ đã giải ngân 12.864/38.905 tỷ đồng, đạt 33,06% kế hoạch. Theo Chánh Văn phòng Bộ Xây dựng Lâm Văn Hoàng, Bộ đã triển khai đúng tiến độ nhiều nhiệm vụ quan trọng, đồng thời thực hiện điều chỉnh các quy hoạch chuyên ngành giao thông theo hướng đồng bộ với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tiến độ giải ngân của một số dự án vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Đơn cử, Dự án Quốc lộ 46 đoạn Vinh - Nam Đàn mới đạt khoảng 57,4% tiến độ, chậm khoảng 20% so với kế hoạch, tiềm ẩn nguy cơ không hoàn thành trong tháng 10/2026. Trong khi đó, Ban Quản lý dự án Hàng hải và Đường thủy có tới 2/3 số dự án được đánh giá có nguy cơ chậm tiến độ.

Theo Bộ Xây dựng, nguyên nhân của tình trạng trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan.

Về khách quan, công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án vẫn còn vướng mắc; quá trình chuẩn bị đầu tư, thiết kế, thẩm định, phê duyệt và lựa chọn nhà thầu đối với một số dự án quy mô lớn còn kéo dài; nguồn cung vật liệu xây dựng chưa ổn định, giá nguyên vật liệu tăng cao; một số dự án còn tồn dư tạm ứng vốn từ các năm trước, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Ở góc độ chủ quan, lãnh đạo Bộ Xây dựng cũng thẳng thắn chỉ rõ vẫn còn tình trạng một số chủ đầu tư chưa thực sự quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành; một số nhà thầu chưa đáp ứng yêu cầu về năng lực thi công, dẫn đến chậm tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công theo kế hoạch.

Thực hiện nghiêm kết luận kiểm toán để nâng cao hiệu quả quản lý dự án

Trong bối cảnh áp lực giải ngân vốn đầu tư công ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành chỉ tiêu về tiến độ mà còn phải bảo đảm chất lượng công trình, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, siết chặt kỷ luật đầu tư xây dựng và phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Đây là yêu cầu xuyên suốt được Bộ Xây dựng quán triệt đối với các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu trong giai đoạn tăng tốc thực hiện kế hoạch năm 2026.

Theo kế hoạch vốn được giao, trong 5 tháng cuối năm, các đơn vị phải giải ngân 26.041 tỷ đồng, bình quân hơn 5.000 tỷ đồng mỗi tháng. Riêng tháng 8, kế hoạch giải ngân là 2.494 tỷ đồng, chưa bao gồm phần khối lượng giải ngân chậm từ các tháng trước chuyển sang. Trong khi đó, giá nguyên vật liệu vẫn ở mức cao, nguồn cung một số loại vật liệu chưa ổn định, cùng tác động của thiên tai tiếp tục tạo áp lực đối với tiến độ thi công nhiều dự án.

Để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương, chủ đầu tư và đơn vị liên quan triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, đồng thời xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Ngành trong năm 2026.

Nhấn mạnh quan điểm không đánh đổi chất lượng công trình để lấy tiến độ giải ngân, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh yêu cầu: "Việc đẩy mạnh tiến độ giải ngân phải gắn với bảo đảm chất lượng công trình, không để xảy ra tiêu cực, thất thoát, lãng phí, vi phạm quy định của pháp luật."

Theo đó, Bộ yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu và đơn vị tư vấn thực hiện đầy đủ, kịp thời các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước và cơ quan thanh tra, coi đây là giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện công tác quản lý dự án, phòng ngừa sai phạm ngay từ quá trình triển khai. Đồng thời, kiên quyết xử lý các nhà thầu, đơn vị tư vấn chậm thực hiện các nội dung đã được Kiểm toán nhà nước và các cơ quan chức năng chỉ ra.

Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2, cho biết áp lực giải ngân những tháng cuối năm rất lớn. Tuy nhiên, đơn vị luôn quán triệt yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; rà soát tiến độ, khối lượng còn lại của từng dự án để xây dựng kế hoạch giải ngân theo từng tháng và tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện.

"Trong quá trình triển khai, đơn vị đặc biệt chú trọng thực hiện các kiến nghị kiểm toán, đồng thời tiếp thu ý kiến của Kiểm toán nhà nước để chủ động rà soát, hạn chế tối đa sai sót" - ông Lê Thắng cho biết.

Đơn cử, tại Dự án thành phần Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, ngay sau khi có kết luận kiểm toán, Ban Quản lý dự án đã khẩn trương triển khai các kiến nghị, chỉ đạo nhà thầu khắc phục các tồn tại được chỉ ra và tăng cường kiểm soát chất lượng các hạng mục còn lại, không để tái diễn sai sót trong quá trình thi công.

Theo lãnh đạo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, qua tăng cường kiểm tra hiện trường, đơn vị đã kịp thời phát hiện các vướng mắc ảnh hưởng đến tiến độ thi công và giải ngân; đồng thời đề xuất chấn chỉnh những đơn vị chậm triển khai hoặc gây khó khăn trong quá trình thực hiện.

"Ngoài việc điều chuyển vốn từ các dự án giải ngân chậm sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn, Bộ sẽ đưa kết quả giải ngân vốn vào tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ cuối năm của các đơn vị và người đứng đầu" - lãnh đạo Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết.

Việc gắn tiến độ giải ngân với chất lượng công trình, kỷ luật đầu tư xây dựng và thực hiện nghiêm các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, hạn chế thất thoát, lãng phí, bảo đảm các dự án trọng điểm hoàn thành đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư./.