Tái cấu trúc không gian đô thị

Điều này không chỉ thúc đẩy phát triển giao thông công cộng mà còn mở ra thời cơ để tái cấu trúc lại không gian đô thị trên địa bàn với mô hình đô thị TOD ((Transit-Oriented Development - phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng).

Giải pháp định hình lại các cực tăng trưởng

Đầu tháng 7-2026, tại Kỳ họp thứ 3, HĐND thành phố Đồng Nai khóa I, nhiệm kỳ 2026-2031, HĐND thành phố đã thông qua Nghị quyết quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng và phương án tuyến công trình, vị trí công trình, tổng mặt bằng tuyến đối với đường sắt địa phương trên địa bàn thành phố Đồng Nai.

Một góc đô thị phường Trấn Biên - đô thị trung tâm của thành phố Đồng Nai.

Theo đó, thành phố Đồng Nai sẽ ưu tiên tối đa sử dụng giao thông công cộng và giao thông phi cơ giới, hạn chế phương tiện giao thông cá nhân trong khu vực phát triển TOD. Đồng thời, phát triển đô thị và giao thông thông minh, xanh, linh hoạt; thúc đẩy các hoạt động thương mại đổi mới sáng tạo, dịch vụ đa dạng và không gây ô nhiễm môi trường trong khu vực TOD. Việc thông qua nghị quyết đánh dấu mốc quan trọng trong phát triển hệ thống giao thông công cộng cũng như mở ra hướng mới trong quá trình phát triển, tái cấu trúc lại không gian đô thị trên địa bàn thành phố. Thực tế phát triển cho thấy, TOD đang được xem là mô hình phát triển có thể giúp giải quyết bài toán ùn tắc, mở rộng không gian đô thị và nâng cao chất lượng sống trong dài hạn.

Theo UBND thành phố, sau khi hợp nhất không gian địa giới hành chính, thành phố Đồng Nai đối mặt với thách thức quản lý một cấu trúc đô thị đa cực, trải dài và mật độ phát triển không đồng đều. Nếu tiếp tục phát triển đô thị theo vết dầu loang truyền thống, chi phí đầu tư hạ tầng sẽ cực kỳ lớn và quỹ đất sẽ bị phân tán. Trong bối cảnh đó, TOD là giải pháp duy nhất giúp định hình lại các cực tăng trưởng (Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch, Chơn Thành, Đồng Xoài...) thành các cụm đô thị nén, tập trung xung quanh các đầu mối giao thông.

Hiện nay, thành phố Đồng Nai đang là tâm điểm của hạ tầng giao thông quốc gia và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, mạng lưới đường sắt đô thị (tuyến metro số 1 kéo dài), đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt vùng (Thủ Thiêm - Long Thành, Biên Hòa - Vũng Tàu). Thực tế này đòi hỏi phải có một cơ chế mang tính đột phá như TOD để đón đầu, tối ưu hóa năng lực vận tải của các trục định hình này.

Theo Tiến sĩ Lê Thanh Hòa, Trưởng khoa Địa lý đô thị, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển đô thị theo mô hình TOD sẽ giúp giải quyết được những vấn đề nan giải tại các đô thị hiện nay là nhu cầu đi lại cao, tình trạng kẹt xe và các vấn đề an sinh xã hội, dịch vụ.

Khai thác tiềm năng lớn

Ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa, Chuyên gia Chính sách công, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Đối với thành phố Đồng Nai, TOD có tiềm năng rất lớn vì địa phương còn quỹ đất và đang đứng trước cơ hội hình thành một thế hệ đô thị mới. “Đồng Nai có thể quy hoạch từ đầu các khu TOD quanh những điểm kết nối chiến lược như: Long Thành, Nhơn Trạch, Biên Hòa, các trục đường vành đai, ga đường sắt và metro tương lai. Điều này giúp địa phương tránh các vấn đề của đô thị lớn như: kẹt xe, phát triển dàn trải, thiếu không gian công cộng và thiếu kết nối giữa nơi ở với nơi làm việc” - ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa nêu quan điểm.

Dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai, Sân bay Long Thành mở ra tiềm năng phát triển TOD cho thành phố Đồng Nai.

Tuy nhiên, theo ông Nghĩa, TOD cũng không tự thành công nếu chỉ dừng ở việc “vẽ đô thị quanh ga”. Điều kiện quan trọng nhất là phải có quy hoạch tích hợp giữa giao thông, đất đai, nhà ở, thương mại - dịch vụ công và tài chính đô thị. Trong đó, địa phương cần xác định rõ các điểm TOD ưu tiên, kiểm soát mật độ, bảo vệ quỹ đất quanh nhà ga, hạn chế phát triển phân tán, đồng thời thiết kế cơ chế thu hút nhà đầu tư cũng như quản lý đầu tư.

Trong nghị quyết quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng và phương án tuyến công trình, vị trí công trình, tổng mặt bằng tuyến đối với đường sắt địa phương trên địa bàn cũng xác định: Nội dung phương án tuyến, vị trí công trình và tổng mặt bằng tuyến đối với đường sắt địa phương là bắt buộc nhằm phê duyệt quy hoạch, quản lý ranh giới đất đai, đảm bảo kết nối hạ tầng đồng bộ và làm cơ sở pháp lý để lập dự án đầu tư, đặc biệt, theo mô hình phát triển đô thị TOD.

Đồng thời, TOD tại Đồng Nai không đơn thuần là TOD nội đô theo nghĩa truyền thống, mà sẽ chuyển sang các dạng TOD quy mô vùng như: Mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng gắn với sân bay (airport TOD), mô hình phát triển đô thị, công nghiệp và không gian logistics theo định hướng giao thông công cộng và hạ tầng vận tải khối lượng lớn (logistics TOD, industrial TOD) hay mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng dọc theo các hành lang đô thị lớn của vùng đô thị hoặc siêu đô thị (metropolitan corridor TOD), đây là mô hình TOD quy mô lớn cấp vùng đô thị.