Siết quản lý xuất xứ hàng hóa
Hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất xứ hàng hóa rất cần thiết và quan trọng nhằm đẩy mạnh xuất khẩu, bảo vệ sản xuất trong nước thông qua việc tận dụng ưu đãi thuế quan, chống gian lận xuất xứ hàng hóa.
"Visa" quan trọng của hàng Việt xuất khẩu
Việt Nam là một trong những quốc gia có mức độ hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt khi tham gia các Hiệp định thương mại tư do (FTA) thế hệ mới như Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ailen (UKVFTA) và Hiệp định Ðối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

C/O là chứng từ quan trọng để xác định xuất xứ hàng hóa từ đó DN xuất nhập khẩu có thể được hưởng chính sách ưu đãi thuế. Ảnh minh họa
Đây là một trong các yếu tố giúp Việt Nam gia tăng xuất khẩu, với kim ngạch xuất khẩu trong 10 năm qua tăng ở mức trung bình 22% - 23% mỗi năm (từ 114,5 tỷ USD năm 2012 lên 354,7 tỷ USD năm 2023, năm 2024 đạt trên 400 tỷ USD).
Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn cho biết, trong các FTA Việt Nam tham gia, xuất xứ hàng hóa luôn là một nội dung quan trọng mà các nước thành viên đàm phán thống nhất nhằm đảm bảo tận dụng ưu đãi thuế quan của FTA.
Xuất xứ hàng hóa là một vấn đề hết sức quan trọng, đặc thù, không chỉ gắn với việc hưởng thuế ưu đãi từ cam kết hội nhập kinh tế quốc tế các nước dành cho Việt Nam, mà còn cả Việt Nam dành ưu đãi cho các nước. Mức thuế quan nhập khẩu ưu đãi trong khuôn khổ các FTA có thể chênh lệch từ 10 - 40% so với thuế tối huệ quốc (MFN) giữa các nước thành viên Tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Để hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất xứ hàng hóa, tính đến nay, Bộ Công Thương đã ban hành 42 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa hướng dẫn thủ tục cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) và thực hiện quy tắc xuất xứ theo cam kết mà Việt Nam tham gia.
Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột thương mại toàn cầu leo thang hiện nay, nhiều chuyên gia nhận định, khi khó đưa hàng trực tiếp vào Mỹ, Trung Quốc có thể chọn Việt Nam làm điểm trung chuyển, từ đó xuất hàng sang Mỹ. Nếu không cẩn thận thì có thể Mỹ sẽ nghi ngại và "trừng phạt" Việt Nam bởi mặc dù gắn nhãn “made in Vietnam” nhưng bản chất vẫn là hàng Trung Quốc, dùng công nghệ, nguyên liệu của Trung Quốc.
Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đây không chỉ là vấn đề với Mỹ và Trung Quốc mà Việt Nam đã tham gia Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong đó các nước chỉ ưu tiên thuế với những mặt hàng được sản xuất trong nước với nguyên liệu do Việt Nam chủ động. Nếu nguyên liệu nhập từ nước khác về gia công thì không được hưởng ưu đãi.
Do vậy, doanh nghiệp trong nước cần cẩn trọng khi liên kết với doanh nghiệp Trung Quốc; phải đảm bảo minh bạch, không nên lợi dụng cơ hội bắt tay với doanh nghiệp Trung Quốc để lách luật, xuất hàng sang Mỹ, bởi có thể sẽ phải gánh chịu hậu quả.
Hoàn thiện hành lang pháp lý
Giới chuyên gia cho rằng, để nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa, thúc đẩy tái cơ cấu sản xuất, đẩy mạnh xuất khẩu, bảo vệ hợp lý sản xuất trong nước thông qua việc tận dụng ưu đãi FTA và chống gian lận xuất xứ hàng hóa, cơ quan quản lý cần hoàn thiện hành lang pháp lý về xuất xứ hàng hóa, tạo môi trường cơ chế chính sách minh bạch để doanh nghiệp tận dụng các cam kết thuế quan ưu đãi.

Siết chặt quản lý xuất xứ hàng hóa là giải pháp phòng chống gian lận xuất xứ, bảo vệ hàng hóa trong nước. Ảnh minh họa
Cùng với đó, cần cải cách thủ tục hành chính, quy hoạch lại hệ thống tổ chức cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo hướng hiệu quả, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Đặc biệt, cần chống gian lận xuất xứ hàng hóa, tăng cường năng lực bộ máy giám sát, kiểm tra để triển khai hiệu quả các giải pháp chống gian lận xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu. Chú trọng công tác truyền thông và hợp tác quốc tế nhằm tận dụng ưu đãi thuế quan và chống gian lận xuất xứ hàng hóa.
TS Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) khuyến nghị, các đơn vị của Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan và cơ quan quản lý tại địa phương tiếp tục tăng cường công tác quản lý Nhà nước về xuất xứ hàng hóa; hoàn thiện hành lang pháp lý và phòng chống gian lận xuất xứ hàng hóa.
Mặt khác, cần chú trọng công tác truyền thông về xuất xứ hàng hóa; tăng cường tổ chức các hội nghị, hội thảo, tọa đàm phổ biến về quy tắc xuất xứ và mở rộng nhận thức xã hội về gian lận xuất xứ hàng hóa; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức cấp C/O trong công tác xác minh vùng nguyên liệu.
Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức cấp C/O thực hiện đúng, đầy đủ các quy định tại Nghị định số 31/2018/NĐ-CP, Thông tư số 05/2018/TT-BCT, rà soát, khắc phục các tồn tại, đảm bảo việc cấp C/O chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật.
Đối với các doanh nghiệp, TS Nguyễn Thị Thu Trang khuyến nghị phải thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật về xuất xứ hàng hóa; nghiên cứu đáp ứng các yêu cầu và tiêu chuẩn xuất xứ của từng khu vực thị trường cụ thể, tăng tính cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu sang các thị trường FTA.
Bộ ngành trong việc đẩy mạnh việc thực hiện Đề án của Chính phủ về “Tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ" nhằm tăng cường chống gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp; xử lý nghiêm các vi phạm.
Bộ Công Thương sẽ quy hoạch lại hệ thống tổ chức cấp C/O theo hướng hiệu quả, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Đồng thời, đẩy mạnh áp dụng hình thức chứng nhận xuất xứ điện tử ở cấp độ phù hợp với từng đối tác; tăng cường năng lực bộ máy giám sát, kiểm tra để triển khai hiệu quả các giải pháp chống gian lận xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Nguyễn Anh Sơn