Rơm rạ thành nguồn tài nguyên trên đồng ruộng

Sau mỗi vụ lúa, thay vì đốt rơm rạ ngoài đồng, nhiều nông dân Thanh Hóa đã xử lý phụ phẩm này bằng chế phẩm sinh học để trả lại nguồn hữu cơ cho đất. Cách làm giúp hạn chế khói bụi, giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học và mở ra hướng sản xuất nông nghiệp theo hướng tận dụng nguồn tài nguyên sẵn có.

Nông dân xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm sinh học, thay cho việc đốt rơm rạ ngoài đồng.

Đốt rơm rạ vẫn còn diễn ra ở một số nơi sau thu hoạch. Cách làm này làm mất nguồn phụ phẩm có giá trị, đồng thời tạo khói bụi và khí thải, ảnh hưởng đến môi trường và chất lượng không khí. Trong khi đó, người dân có thể xử lý rơm rạ ngay trên đồng ruộng để tận dụng nguồn hữu cơ.

Khi sử dụng chế phẩm sinh học đúng cách, rơm rạ phân hủy và trả chất hữu cơ về đất. Nguồn hữu cơ này góp phần cải thiện chất lượng đất, đồng thời giảm nhu cầu sử dụng phân bón hóa học.

Thay đổi này cũng cho thấy cách người nông dân nhìn nhận một vụ lúa đang dần khác trước. Hiệu quả không chỉ nằm ở năng suất mà còn ở chi phí đầu vào, chất lượng đất và môi trường sản xuất lâu dài.

Từ bỏ thói quen đốt rơm rạ

Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học. Các cấp hội phối hợp với hệ thống khuyến nông, đơn vị nghiên cứu, trung tâm khoa học và doanh nghiệp tổ chức 175 lớp tập huấn, tư vấn kỹ thuật cho hơn 10.000 hội viên về xử lý rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp.

Nội dung tập huấn gắn với thực tế sản xuất, từ hướng dẫn thời điểm, cách sử dụng chế phẩm đến theo dõi quá trình phân hủy rơm rạ và đánh giá kết quả ngay trên ruộng. Qua đó, nông dân có thể trực tiếp thấy hiệu quả của phương pháp, từng bước thay đổi thói quen đốt rơm rạ và chuyển sang tận dụng phụ phẩm cho vụ lúa tiếp theo.

Từ năm 2021 đến năm 2023, Hội Nông dân tỉnh triển khai dự án Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường. Dự án hướng dẫn người dân xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm sinh học, giảm lượng giống gieo cấy, sử dụng nước tưới hợp lý, tiết kiệm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Thực tế triển khai cho thấy, xử lý rơm rạ đúng quy trình giúp giảm lượng phụ phẩm phải xử lý ngoài đồng, hạn chế tình trạng đốt rơm rạ và bổ sung nguồn hữu cơ trở lại đất, qua đó góp phần cải thiện chất lượng đất.

Người dân cũng ghi nhận hiệu quả rõ hơn trong sản xuất khi chi phí đầu tư giảm, cây lúa sinh trưởng khỏe, năng suất ổn định và chất lượng hạt gạo được cải thiện.

Hiệu quả thể hiện qua năng suất và thu nhập

Kết quả dự án tiếp tục được duy trì trong vụ mùa 2026 tại các xã Thọ Long, Xuân Lập, Thiệu Tiến và Thiệu Hóa. Tại các mô hình, nông dân xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, kết hợp tưới ngập khô xen kẽ và quản lý dinh dưỡng bằng bảng so màu lá, qua đó hạn chế đốt rơm rạ ngoài đồng.

Phương thức này giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, hạn chế chồi vô hiệu, giảm sâu bệnh, tiết kiệm nước, phân bón và giống. Lượng giống giảm 20-30%, trong khi cây vẫn đẻ nhánh tốt. Việc giảm phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần tạo sản phẩm an toàn hơn và giảm phát thải khí nhà kính.

Năng suất đạt gần 2,8 tạ/sào, cao hơn ruộng đối chứng 15 kg, tương đương tăng khoảng 16,2%. Thu nhập tăng từ 615.000 đồng lên hơn 913.000 đồng/sào.

Một yếu tố giúp mô hình dễ được nông dân tiếp nhận là hiệu quả có thể quan sát trực tiếp trên đồng ruộng. Khi nhìn thấy quá trình phân hủy rơm rạ và kết quả sản xuất trên chính thửa ruộng của mình, người dân có thêm cơ sở để thay đổi phương thức canh tác.

Ông Vũ Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh, cho biết Hội sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chuyên môn, doanh nghiệp và địa phương để chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ nông dân tiếp cận giải pháp xử lý phụ phẩm phù hợp với từng vùng sản xuất. Hội cũng sẽ xây dựng các mô hình hiệu quả để nông dân học tập, áp dụng và chia sẻ kinh nghiệm.

Tận dụng rơm rạ tại chỗ giúp giảm chất thải, giảm chi phí đầu vào và bổ sung chất hữu cơ cho đất. Cách làm này cho thấy phụ phẩm sau thu hoạch không nhất thiết phải trở thành thứ cần loại bỏ. Nếu xử lý đúng cách, rơm rạ có thể quay trở lại phục vụ sản xuất.

Đây cũng là hướng tiếp cận của sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, trong đó phụ phẩm trở thành nguồn tài nguyên và việc bảo vệ môi trường gắn trực tiếp với lợi ích của người sản xuất.