Kết thúc hoạt động của thanh tra bộ, thanh tra tổng cục, thanh tra sở… thì sửa luật thế nào?
Luật Thanh tra được sửa đổi toàn diện để phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của Thanh tra bộ, Thanh tra tổng cục, cục thuộc bộ, Thanh tra sở, Thanh tra huyện và không tổ chức Thanh tra chuyên ngành.
Sáng 26-4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến vào Luật Thanh tra (sửa đổi).
“Dự án Luật Thanh tra (sửa đổi) được thực hiện theo hướng sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra tập trung, thống nhất, tinh gọn về một đầu mối theo hai cấp ở Trung ương và địa phương”, Tổng Thanh tra Chính phủ (TTCP) Đoàn Hồng Phong nói khi trình bày tờ trình của Chính phủ về dự luật này.
Thanh tra Chính phủ tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ
Theo ông Phong, dự thảo Luật Thanh tra (sửa đổi) gồm 9 chương và 64 điều, trong đó lược bỏ hoàn toàn quy định về Thanh tra bộ, Thanh tra tổng cục, cục thuộc bộ, cơ quan thanh tra ở cơ quan thuộc Chính phủ, Thanh tra sở, Thanh tra huyện, tổ chức và hoạt động của cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành... Việc này nhằm triển khai thực hiện Đề án sắp xếp hệ thống cơ quan thanh tra.
Dự thảo luật cũng sửa đổi, hoàn thiện quy định về các cơ quan thanh tra, gồm Thanh tra Chính phủ; thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; cơ quan thanh tra trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Thanh tra Cơ yếu; Cơ quan thanh tra được thành lập theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; quy định cụ thể về Thanh tra Bộ Công an, Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra NHNN.

Tổng TTCP Đoàn Hồng Phong trình bày tờ trình. Ảnh: QH
Dự thảo luật còn bổ sung nhiệm vụ cho các cơ quan thanh tra trong công tác phòng, chống lãng phí; bổ sung quy định về kiểm soát quyền lực trong hoạt động thanh tra.
Đồng thời, TTCP được bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn thanh tra thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân thuộc quyền quản lý của Bộ đối với Bộ không có Thanh tra bộ, thanh tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ không có Thanh tra bộ.
Cùng đó, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn cho Thanh tra tỉnh, bao gồm thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, đơn vị, cá nhân thuộc sở và UBND các cấp, thanh tra việc chấp hành pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của các sở.
Lý do bổ sung là vì TTCP phủ tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ của 12 Thanh tra bộ; Thanh tra tỉnh tiếp nhận thêm chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra cấp huyện, Thanh tra sở.
Không quy định hoạt động thanh tra hành chính và chuyên ngành
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Ủy ban này tán thành sửa đổi toàn diện Luật Thanh tra năm 2022.
Cơ quan thẩm tra nhận thấy dự thảo luật quy định khái niệm thanh tra cơ bản kế thừa Luật Thanh tra hiện hành, tuy nhiên không quy định cụ thể hoạt động thanh tra, bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Đồng thời, trong các điều, khoản cụ thể của dự thảo Luật cũng không đề cập tới hai loại hoạt động thanh tra này.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: QH
Qua thảo luận, một số ý kiến đề nghị làm rõ nhiệm vụ của cơ quan thanh tra sau sắp xếp có tiếp tục giữ hai loại hoạt động thanh tra nói trên hay không? Nếu không còn hoạt động thanh tra chuyên ngành thì có đáp ứng được yêu cầu thực tiễn hay không?
Nếu vẫn duy trì hoạt động thanh tra chuyên ngành thì việc tiến hành hai loại hoạt động thanh tra này theo cùng một trình tự, thủ tục có phù hợp, khả thi không? Thanh tra Chính phủ có thực hiện thanh tra chuyên ngành không?
"Đây là những vấn đề quan trọng cần làm rõ, thống nhất về nhận thức để làm cơ sở cho việc quy định nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các cơ quan thanh tra cũng như trình tự, thủ tục tiến hành thanh tra", ông Tùng nói.
Góp ý về hệ thống cơ quan thanh tra, cơ quan thẩm tra chỉ ra: Theo Kết luận số 134 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư thì tiếp tục duy trì tổ chức và hoạt động đối với Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an, Thanh tra Ngân hàng Nhà nước, Thanh tra Cơ yếu, Thanh tra Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Thanh tra Cục Hàng hải Việt Nam, Thanh tra Cục Hàng không Việt Nam, Thanh tra Ủy ban Chứng khoán nhà nước.
Qua thảo luận, đa số ý kiến trong Ủy ban tán thành với cách thức quy định khái quát về các cơ quan thanh tra như dự thảo Luật.
Song có một số ý kiến đề nghị cần bám sát, quy định đúng tên gọi các cơ quan thanh tra theo Kết luận số 134 để bảo đảm thể chế hóa chính xác yêu cầu, chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.
Giải trình, Tổng TTCP Đoàn Hồng Phong nói dự thảo luật quy định thống nhất chỉ có một hoạt động là thanh tra, không chia thành thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành, để không bị lẫn sau khi kết thúc hoạt động thanh tra của các sở, ngành.
Nêu thực tế gần đây, ông Phong cho biết TTCP và Kiểm toán Nhà nước phối hợp rất chặt chẽ, "gần như 2 cơ quan không có sự chồng chéo về cùng một đối tượng".
Về hệ thống các cơ quan thanh tra, ông Phong cho biết lý do không nêu cụ thể bốn cơ quan thanh tra theo điều ước quốc tế như Thanh tra Cục Hàng hải Việt Nam, Thanh tra Cục Hàng không Việt Nam… vì thực chất thanh tra của các cơ quan này là cấp cục, không phải cấp bộ. Điều này sẽ thể hiện chi tiết trong nghị định chứ không đưa vào luật.
"Thanh tra Chính phủ sẽ tiếp tục thảo luận với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp để thống nhất, sẽ tiếp thu nếu cần thiết", ông Phong nói thêm.
Ít tốn công sức, tinh gọn, tập trung hơn
Kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết dự án luật cơ bản tán thành với các nội dung chính của dự thảo luật.
Nhấn mạnh một số nội dung cần tiếp thu làm rõ, ông Định đề nghị cơ quan soạn thảo thiết kế cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan thanh tra trong dự thảo luật và báo cáo rõ trong tờ trình theo hướng về mặt nghiệp vụ sẽ vẫn thực hiện cả thanh tra hành chính và chuyên ngành nhưng quy định gọi chung là thanh tra.
"Khi đó, lực lượng thanh tra hiện nay đủ để thực hiện toàn bộ nhiệm vụ thanh tra sâu, thanh tra ngành dọc, toàn diện nhưng lại tốn ít công sức, tinh gọn, tập trung hơn", ông Định nói.
Về hệ thống cơ quan thanh tra, Phó Chủ tịch Quốc hội đồng ý viết như dự thảo luật để phù hợp với thực tiễn và khi điều ước quốc tế thay đổi thì không phải sửa luật.
Song ông đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung dự thảo luật để đảm bảo sự nhất quán về nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra, thực hiện yêu cầu xây dựng cơ quan tinh, gọn, mạnh, hiệu lực, hiệu quả, thông suốt, đồng bộ.