HTX ở Cà Mau dùng tài sản trí tuệ nâng giá trị tôm sú

Cà Mau hiện sở hữu khoảng 435.000 ha tôm, chiếm khoảng 40% diện tích nuôi tôm của cả nước. Dù sở hữu tiềm năng lớn, ngành tôm Cà Mau nhiều năm qua phải đối mặt với nhiều rào cản từ biến đổi khí hậu, môi trường ao nuôi ô nhiễm đến tình trạng khó tiêu thụ do sản xuất nhỏ lẻ, phân tán.

Chỉ dẫn địa lý giúp chuẩn hóa vùng nguyên liệu

Trong khi đó, trên thị trường quốc tế, các rào cản kỹ thuật và quy định nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc đặt ra bài toán cạnh tranh gay gắt cho con tôm Cà Mau. Mặt khác, dù danh tiếng của tôm sú Cà Mau đã được hình thành từ lâu, được thị trường trong và ngoài nước biết tới, nhưng việc xác lập và quản lý CDĐL chắc chắn sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ nguồn gốc, danh tiếng cho con tôm Cà Mau.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, việc xây dựng và quản lý CDĐL "Cà Mau" cho sản phẩm tôm sú đã được đặt nền móng quan trọng. Thành quả nổi bật là năm 2021, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký CDĐL cho sản phẩm Tôm sú Cà Mau. Cùng năm này, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau ban hành Quyết định số 217/QĐ-SKHCN quy định Quy chế quản lý và sử dụng CDĐL. Đây là bộ công cụ pháp lý xác lập danh tính, khoanh vùng địa lý và kiểm soát quy chuẩn chất lượng tôm sú Cà Mau.

Tôm sú Cà Mau đã được đăng ký chỉ dẫn địa lý.

Thực tế tại Cà Mau cho thấy, các HTX nằm trong vùng bảo hộ CDĐL đã nhanh chóng lồng ghép quy chuẩn này vào các tiêu chuẩn quốc tế và mô hình nuôi sinh thái, ghi nhận bước tiến rõ rệt về giá trị thương mại.

Tiêu biểu như HTX Thủy sản Sinh thái Tam Giang đã đứng ra làm đầu mối chuẩn hóa vùng nuôi, cấp mã số vùng nuôi và gắn nhãn CDĐL để cung ứng trực tiếp tôm nguyên liệu cho các nhà máy chế biến xuất khẩu. Việc được phép sử dụng CDĐL giúp sản phẩm tôm của HTX có thêm cơ sở chứng minh nguồn gốc, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và truy xuất khi tham gia chuỗi xuất khẩu.

Tương tự, HTX Chế biến - Thương mại - Dịch vụ - Nuôi trồng thủy sản Cái Bát là một trong những đơn vị đi đầu của tỉnh trong việc chuẩn hóa quy trình nuôi. Ban Giám đốc HTX xác định việc đẩy mạnh thực hiện CDĐL là cơ sở quan trọng để bảo vệ danh tiếng, tránh tình trạng bị mạo danh nguồn gốc, xuất xứ.

Tận dụng quy hoạch vùng nuôi nằm trong khu vực địa lý được bảo hộ tôm sú Cà Mau, HTX Cái Bát đã chủ động xây dựng vùng nuôi tôm sạch quy mô hàng trăm hecta đạt tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có ASC đã góp phần nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của các đối tác và thị trường xuất khẩu. Nhờ tuân thủ đúng các thông số kỹ thuật khắt khe về độ mặn, nguồn nước và không sử dụng hóa chất cấm, sản phẩm tôm sú nguyên liệu của HTX đã vượt qua các rào cản kỹ thuật để xuất khẩu sang các thị trường khó tính.

Bứt phá nhờ bảo hộ nhãn hiệu và chế biến sâu

Không dừng lại ở việc bán tôm nguyên liệu xô nhờ CDĐL, nhiều HTX năng động tại Cà Mau đã bứt phá bằng cách đầu tư dây chuyền chế biến sâu (tôm khô, tôm chà bông, bánh phồng tôm...), xây dựng thương hiệu riêng và đăng ký nhãn hiệu độc quyền với Cục Sở hữu trí tuệ. Đây là bước đi chiến lược giúp nâng cao giá trị gia tăng và đưa nông sản địa phương lên kệ các hệ thống siêu thị hiện đại.

Chế biến sâu giúp HTX đăng ký nhãn hiệu độc quyền cho sản phẩm mới.

Tiêu biểu như HTX Tân Phát Lợi đã đầu tư mạnh cho khâu chế biến sâu. HTX đã đăng ký bảo hộ độc quyền nhãn hiệu "Tân Phát Lợi" cùng các giải pháp bao bì, kiểu dáng công nghiệp cho các sản phẩm: Tôm khô tách vỏ, bánh phồng tôm sú, chà bông tôm. Việc sở hữu nhãn hiệu độc quyền giúp HTX tự tin quảng bá sản phẩm tại các hội chợ thương mại quốc tế, bảo vệ thương hiệu trước tình trạng hàng nhái, hàng giả, và đưa sản phẩm tôm chế biến Cà Mau bước chân vào các kênh bán hàng trực tuyến và xuất khẩu.

Một ví dụ khác là HTX Sông Đầm với sản phẩm tôm khô mang thương hiệu “Sông Đầm”. HTX đang thực hiện thủ tục đăng ký bảo hộ nhãn hiệu này cho các sản phẩm tôm khô chế biến từ nguồn nguyên liệu tôm đất, tôm sú sinh thái. Sản phẩm tôm khô Sông Đầm đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao của tỉnh Cà Mau và được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Đây là những yếu tố giúp HTX nâng cao nhận diện sản phẩm, minh bạch nguồn gốc và tạo nền tảng để phát triển thương hiệu trên thị trường. 

Dù việc xây dựng CDĐL và Nhãn hiệu độc quyền cho tôm sú Cà Mau đã được các HTX chú trọng, nhưng phát triển thương hiệu nông sản là một chặng đường dài. Để các tài sản trí tuệ này thực sự là "đòn bẩy" kinh tế bền vững cho khối HTX, cần có giải pháp đồng bộ: Chính quyền tỉnh cùng Sở Khoa học và Công nghệ cần tiếp tục hỗ trợ nguồn lực, đẩy mạnh cấp quyền sử dụng CDĐL và xử lý nghiêm các vi phạm giả mạo xuất xứ; doanh nghiệp chế biến xuất khẩu cần chủ động liên kết, hỗ trợ HTX chi phí truy xuất nguồn gốc và cam kết giá thu mua ưu đãi; bản thân các HTX phải nâng cao năng lực quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số để quảng bá câu chuyện tôm sinh thái Đất Mũi.

Xây dựng thành công Chỉ dẫn địa lý hay Nhãn hiệu độc quyền mới chỉ là điểm khởi đầu. Khi các HTX phát huy tốt vai trò tổ chức lại sản xuất, làm chủ các công cụ sở hữu trí tuệ và kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp, con tôm sú Cà Mau sẽ không chỉ dừng lại ở danh tiếng truyền miệng mà sẽ thực sự trở thành thương hiệu nông sản có sức cạnh tranh toàn cầu, mang lại sinh kế bền vững cho người nông dân.