Hai 'địa chỉ đỏ' cấp quốc gia ở Quảng Ngãi kêu cứu

Oằn mình trước thời gian

Giữa không gian yên bình của thôn An Định (xã Phước Giang) đình làng An Định đã tồn tại hơn hai thế kỷ như một chứng nhân của vùng đất Quảng Ngãi.

Được xây dựng từ năm 1820 do bảy tộc họ tiền hiền gồm Trần, Nguyễn, Phạm, Huỳnh, Võ, Phan và Lê cùng người dân địa phương, ngôi đình mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn với hệ khung gỗ đồ sộ, những mảng chạm khắc tinh xảo và giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc biệt.

Không chỉ là nơi thờ tự các bậc tiền hiền có công khai khẩn, lập làng, đình An Định còn từng là trung tâm sinh hoạt hành chính, văn hóa của cả vùng. Năm 2018, công trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Đình làng An Định tại xã Phước Giang (tỉnh Quảng Ngãi).

Thế nhưng, ngôi đình hiện đang xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều cột, kèo và cấu kiện gỗ bị mối mọt ăn sâu, mục nát. Mái ngói bong tróc khiến mỗi mùa mưa, nước dột khắp gian đình. Một số câu đầu (dầm ngang chính) bằng gỗ đã ngấm nước trong thời gian dài, xuất hiện dấu hiệu hư hại, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.

Anh Phạm Ngọc Anh (trú thôn An Định) cho biết, mỗi lần bước vào đình, người dân đều không khỏi xót xa.

"Đây không chỉ là nơi thờ tự mà còn là ký ức của nhiều thế hệ. Chúng tôi rất mong các cấp, ngành sớm bố trí nguồn lực để trùng tu, bảo tồn và gìn giữ ngôi đình trước khi hư hỏng nặng hơn", anh Anh bày tỏ.

Nhiều hạng mục của Di tích đình An Định bị mối mọt tấn công.

Theo ông Nguyễn Duy Diễn - Phó Chủ tịch UBND xã Phước Giang, địa phương đã nhiều lần kiến nghị cấp trên hỗ trợ kinh phí tu bổ đình làng An Định. Tuy nhiên, do nguồn thu ngân sách còn hạn chế, địa phương không đủ khả năng thực hiện dự án trùng tu quy mô lớn. Chính quyền xã mong sớm được bố trí nguồn lực để kịp thời bảo tồn di tích.

Không riêng đình làng An Định, Di tích lịch sử cấp quốc gia Đài Tiếng nói Nam Bộ tại xã Sơn Tịnh cũng đang trong tình trạng báo động. Đây là nơi ghi dấu sự ra đời của Đài Tiếng nói Nam Bộ - đài phát thanh thứ hai của cách mạng Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đình làng An Định đang xuống cấp theo thời gian.

Ngày 20/7/1946, từ chính địa điểm này đã phát đi buổi phát thanh đầu tiên với câu xưng danh đi vào lịch sử: “Đây là tiếng nói Nam Bộ,....". Những chương trình phát thanh từ đây từng trở thành cầu nối tinh thần giữa đồng bào, chiến sĩ miền Nam với Trung ương Đảng với Bác Hồ trong những năm tháng kháng chiến ác liệt.

Được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1994, đến năm 2014 nơi đây được dựng bia ghi dấu địa điểm phát sóng đầu tiên. Tuy nhiên, những giá trị lịch sử đặc biệt ấy vẫn chưa đi cùng sự đầu tư tương xứng.

Di tích lịch sử cấp quốc gia Đài Tiếng nói Nam Bộ ở xã Sơn Tịnh đang bị xuống cấp nghiêm trọng.

Sau gần 80 năm, nhiều hạng mục của di tích đã xuống cấp rõ rệt, sân nền hư hỏng, tường rào phủ kín rêu mốc. Đặc biệt, sáng 25/12/2025, sau nhiều ngày mưa lớn kéo dài, cổng đình Thọ Lộc - hạng mục gốc còn lại của di tích - đã bị sập phần phía trước.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, công trình được xây dựng bằng đá ong trát hồ đã vượt quá tuổi thọ, kết cấu suy yếu nghiêm trọng sau nhiều thập kỷ chịu tác động của thời tiết. Phần còn lại của cổng đình hiện vẫn trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng và có nguy cơ tiếp tục đổ sập nếu gặp mưa bão lớn.

Nhiều hạng mục của Di tích lịch sử Quốc gia Đài tiếng nói Nam Bộ đã rệu rã theo thời gian.

Theo ông Đặng Xuân Trung - Chủ tịch UBND xã Sơn Tịnh, việc phục dựng di tích vượt quá khả năng cân đối ngân sách của địa phương. Xã đã kiến nghị cấp trên và mong muốn sớm có nguồn lực để bảo tồn công trình trước khi xuống cấp không thể cứu vãn.

Bài toán kinh phí

Đình làng An Định hay Di tích Đài Tiếng nói Nam Bộ chỉ là hai trong số hàng trăm di tích đang xuống cấp trên địa bàn Quảng Ngãi.

Toàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 434 di tích thuộc danh mục kiểm kê, trong đó có 236 di tích đã được xếp hạng. Số di tích duy trì được trạng thái tốt chỉ khiêm tốn ở con số 35, chiếm 14,8%. Có tới 187 di tích xuống cấp ở nhiều mức độ khác nhau, chiếm 79,2%.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Quảng Ngãi đã bố trí hơn 259 tỷ đồng để triển khai 21 dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích. Nhưng so với quy mô hàng trăm điểm di tích đang xuống cấp thì nguồn lực vẫn chưa thể đáp ứng đủ.

Trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi có 187 di tích bị xuống cấp, hư hỏng

Bên cạnh đó, việc phân cấp quản lý tại một số địa phương còn vướng mắc; công tác huy động nguồn lực xã hội hóa để bảo tồn di sản chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng...

Để tháo gỡ các vướng mắc này, Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND tỉnh Quảng Ngãi đã kiến nghị UBND tỉnh ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư công cho các di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia và các di tích đang có nguy cơ sụp đổ khẩn cấp. Đồng thời, đẩy mạnh xã hội hóa huy động thêm các nguồn lực hợp pháp để đầu tư nâng cấp các di tích kết hợp với phát triển du lịch.

Một giải pháp khác được đề xuất là khẩn trương rà soát toàn bộ hệ thống di tích sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cắm mốc giới, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung.