Giữ gìn bản sắc văn hóa qua tên đất, tên làng

Vẻ đẹp ở tổ dân phố Trần Quang Diệu (phường Xuân Hương - Đà Lạt) trong những dịp lễ

Mỗi địa danh là một “mật mã” văn hóa

Đi qua những bon làng của người M’nông, Ê đê như: Bu N’Drơng, Bu Prăng, Bu Krắk, Bu Sóp, Bu M’lanh, Bu Nđơr, Đắk N’Jút, Đắk Huýt, Đắk R’moan, Pi Nao, N’Jriêng... Qua miền đất của người K’ho, Mạ, Chu ru là: Bon Đưng, Đăng Gia Dềt, Bnơh, Đưng K’Si, K’Long, Đạ Nghịt, Đạ Tro, Đạ Nhar, Pró, Ma Đanh, Ka Ming, Klong Trao, Krọt Dờng... chứa đựng lịch sử cư trú lâu đời của cư dân bản địa ở cao nguyên Di Linh và vùng thượng nguồn sông Đồng Nai.

Qua miền biển là những địa danh: Bình Long, Bình Thạnh, Bình Hưng, Minh Tiến, Minh Thành, Minh Hòa, Dân Hiệp, Dân Bình, Dân Thuận, Dân Trí, Dân Hòa, Dân Cường, Kiệm Tân, Kiệm Thuận, Thuận Điền, Thuận Hòa, Thuận Thành, Bình Thắng, Bình Liêm, Thanh Giang, Song Giang, Giang Hải, Phú Hòa... gửi gắm ước mơ bình an, cường thịnh trên hành trình chinh phục thiên nhiên, xây dựng cuộc sống no ấm.

Tên đất, tên làng gắn với vẻ đẹp văn hóa của mỗi vùng đất

Mỗi tên đất, tên làng như một “mật mã” văn hóa, lịch sử để người dân tìm về nguồn cội, quê hương của mình. Để chỉ cần nhắc đến mỗi danh xưng người ta nghĩ ngay đến từ những buôn làng giữa đại ngàn xanh đến những làng chài quanh năm sóng vỗ. Mỗi tên đất, tên làng là một “mật mã” văn hóa cộng đồng, mà chỉ cần nhắc đến một địa danh, người ta nhớ ngay về vùng đất, con người và cội nguồn của mình.

Sau khi sắp xếp lại thôn, buôn, tổ dân phố, những tên làng, bon đã được chính quyền và Nhân dân địa phương trân trọng lưu giữ. Điều này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý hành chính, vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Phường Xuân Hương - Đà Lạt nằm ở trung tâm tỉnh có tỷ lệ sắp xếp cao khi giảm từ 77 tổ dân phố xuống còn 37 tổ dân phố. Phường ưu tiên những tên gọi quen thuộc đã gắn bó với ký ức đô thị như: Hòa Bình, Ánh Sáng, Xuân An, An Bình, Đồng Tâm, Nam Thiên, Khe Sanh, Prenn, Yersin... cùng các tên đường mang tên danh nhân lịch sử văn hóa như: Lý Tự Trọng, Bùi Thị Xuân, Phan Đình Phùng, Phạm Ngũ Lão, Hoàng Hoa Thám, Trần Quang Diệu, Trần Hưng Đạo... Mỗi địa danh đều gắn với một không gian mang dấu ấn riêng của Đà Lạt.

Việc lựa chọn tên gọi cũng ưu tiên các địa danh lịch sử, văn hóa, cảnh quan đặc trưng; kế thừa những tên gọi đã ăn sâu trong đời sống cộng đồng, hạn chế đặt tên theo số thứ tự hoặc những tên gọi chung chung, khó tạo dấu ấn.

Tên đất, tên làng gắn với vẻ đẹp văn hóa của mỗi vùng đất

Gìn giữ bản sắc qua tên đất, tên làng

Tại xã Đạ Tẻh, việc sắp xếp từ 37 còn 18 thôn và việc đặt tên các thôn cũng được thực hiện thận trọng sau nhiều lần lấy ý kiến người dân. Nhiều địa danh quen thuộc như Đạ Lây, Đạ Hàm, An Nhơn, Tố Lan, Hương Lâm, Hương Thanh... tiếp tục được giữ lại. Bên cạnh những tên gọi gắn với vùng đất cư trú lâu đời của người Mạ, nhiều địa danh còn lưu dấu lịch sử di dân như: An Nhơn - nơi người dân từ huyện An Nhơn (Bình Định cũ) đến lập nghiệp từ những năm 1980, hay Hương Lâm - gợi nhớ quê hương (có sông Hương) của những cư dân từ xứ Huế vào Lâm Đồng khai hoang mở đất.

Bà Nguyễn Thị Ánh Ngọc - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Đạ Tẻh cho biết, việc đặt tên được cân nhắc trên cơ sở kế thừa tên gọi truyền thống, gắn với lịch sử hình thành cộng đồng. Nhờ đó, vừa lưu giữ được bản sắc riêng về vùng đất, vừa duy trì giá trị của những thương hiệu địa phương. Ví dụ như bánh bột lọc xứ Huế ở Đạ Lây, hay nếp quýt trên đồng ruộng An Nhơn, góp phần tạo sự ổn định đời sống, phát triển sản xuất sau sắp xếp.

Không chỉ ở Đạ Tẻh, nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh cũng ưu tiên lựa chọn những địa danh tiêu biểu để đặt tên đơn vị thôn, bon, tổ dân phố mới. Cách làm này giúp người dân dễ nhận diện quê hương, gìn giữ ký ức cộng đồng và duy trì sự gắn kết giữa các thế hệ.

Thôn Đạ Hàm (xã Đạ Tẻh) bên danh lam thắng cảnh hồ Đạ Hàm gắn với nhiều hoạt động văn hóa

Bà Nguyễn Thị Thúy Vân - cư dân tổ dân phố Trần Quang Diệu (phường Xuân Hương - Đà Lạt), bày tỏ niềm vui khi tên gọi quen thuộc của khu dân cư được giữ nguyên sau sắp xếp. Theo bà, đây là địa danh đã gắn với con đường, khu dân cư từ nhiều năm nên người dân dễ nhận biết và có cảm giác gần gũi.

Ông Nguyễn Quang Đại - Tổ trưởng tổ dân phố Trần Quang Diệu cho biết, tổ hiện có 683 hộ gia đình với 2.471 nhân khẩu, người dân đều đồng tình khi tên gọi cũ tiếp tục được sử dụng cho đơn vị mới có quy mô lớn hơn. Bởi đó là địa danh đã gắn với lịch sử hình thành khu dân cư trên nền kho lương thực cũ thời bao cấp và Khu du lịch Dinh I.

Tên làng gắn với vẻ đẹp văn hóa của mỗi vùng đất

Kể từ ngày 1/7/2026, từ 2.773 thôn, tổ dân phố (gồm 2.118 thôn và 655 tổ dân phố) toàn tỉnh giảm còn 1.656 thôn, tổ dân phố (gồm 1.303 thôn và 353 tổ dân phố), giảm 1.117 thôn, tổ dân phố (hơn 40%). Nhiều tên bon, làng, thôn quen thuộc từ xa xưa vẫn được trân trọng gìn giữ trong hệ thống tên gọi mới, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và mạch nguồn lịch sử của mỗi vùng quê.

Nhiều năm nghiên cứu văn hóa dân gian, ông Trần Thanh Hoài - Phó Giám đốc Sở Ngoại vụ Lâm Đồng (nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch), đánh giá cao việc các phường, xã, đặc khu ưu tiên giữ lại những địa danh quen thuộc khi đặt tên đơn vị mới. Theo ông, mỗi địa danh là kết tinh của lịch sử, văn hóa cộng đồng, vẻ đẹp vùng đất và đã ăn sâu vào tiềm thức bao người. Tên bon, làng, thôn, tổ dân phố không đơn giản là tên gọi để quản lý hành chính mà là sự định danh cho cả cộng đồng, định vị bản sắc.