Gìn giữ văn hóa làng ở vùng quê khoa bảng

Các thành viên CLB trống hội Hương Quê trình diễn tại Lễ hội Bút Nghiên năm 2026.

Câu lạc bộ (CLB) trống hội Hương Quê của xã Hoằng Lộc đã có gần 15 năm duy trì hoạt động. Đến nay, CLB quy tụ hơn 30 thành viên, người làm nông, người buôn bán, người đã nghỉ hưu... nhưng tất cả cùng chung một niềm đam mê với văn hóa truyền thống. Họ gặp nhau trong những buổi tập trống hội, tế cung đình hay hát chèo, được sắp xếp phù hợp với thời gian, công việc của các thành viên. Không có sự gò bó, nhưng CLB vẫn duy trì tập luyện đều đặn, khi thì buổi tối, khi lại là những ngày rảnh rỗi cuối tuần. Bởi ai cũng hiểu, nếu không tập luyện thì sẽ quên, “cái hồn” của trống hội rồi cũng sẽ mai một.

Không chỉ dừng lại ở trống hội, CLB duy trì thực hành các nghi thức tế cung đình và hát chèo - những loại hình văn hóa truyền thống gắn với đời sống cộng đồng. Trong đó, đội tế cung đình có 15 người, đảm nhận thực hiện các nghi lễ trong những dịp quan trọng của địa phương. Mỗi động tác, mỗi bước đi đều được gìn giữ cẩn trọng, thể hiện sự trang nghiêm, tôn kính, như cách người xưa từng thực hành. Và có lẽ, điều khiến mọi người cảm nhận rõ nhất khi đến với các buổi sinh hoạt của CLB là sự gắn bó giữa các thế hệ. Nhiều người tham gia CLB từ những ngày đầu, giờ cũng đã gần 80 tuổi như ông Bùi Đức Hòa, Bùi Khắc Luân (thôn Tiến Thành), Nguyễn Văn Kỳ, Nguyễn Huy Đức (thôn Đồng Thịnh) hay bà Nguyễn Thị Bê (thôn Đông Tiến)... song vẫn tích cực tham gia các hoạt động tập luyện, trình diễn. Giờ đây, sức khỏe không còn như trước khiến bước chân chậm lại, nhưng mỗi khi vào nhịp trống hay bước vào đội hình tế lễ, họ vẫn giữ được sự chuẩn xác, chỉn chu. Với họ, đó không chỉ là một hoạt động văn hóa, văn nghệ, mà là trách nhiệm với việc gìn giữ văn hóa của làng.

Giữa lớp người mái tóc đã bạc, sự góp mặt của anh Nguyễn Văn Trọng (thôn Đình Bảng) mang đến sức sống mới cho CLB. Anh là một trong những thành viên trẻ, được các thành viên trong CLB đánh giá là “linh hồn” của đội trống, có năng khiếu và tâm huyết với loại hình nghệ thuật trống hội. Anh học từng nhịp trống, từng động tác từ các bậc cao niên, rồi kiên trì luyện tập, sẵn sàng tham gia mọi hoạt động của CLB. Sự tiếp nối ấy, dù chưa đông đảo, nhưng đủ để những người đi trước có thêm niềm tin về việc gìn giữ, trao truyền giá trị văn hóa của quê hương. Ông Nguyễn Văn Kỳ, Chủ nhiệm CLB trống hội Hương Quê chia sẻ: "Anh Trọng là một trong những người trẻ tiêu biểu, rất tài năng và đam mê với trống hội. Những người trẻ tham gia mặc dù còn rất ít nhưng đã góp phần duy trì sự sôi nổi trong sinh hoạt của CLB. Chúng tôi cũng đã mời những người am hiểu về nghệ thuật truyền thống như nghệ nhân Lê Minh Thiết (Chủ nhiệm CLB tuồng và trống hội cung đình Phú Khê, xã Hoằng Phú) về trực tiếp truyền dạy, “tiếp lửa” cho các thành viên trong CLB và những người trẻ địa phương. Bởi mỗi tiếng trống, mỗi động tác khi thực hiện nghi thức tế cung đình đều cần sự chính xác và cảm nhận tinh tế".

Theo ông Kỳ, cùng với việc duy trì sinh hoạt nội bộ, CLB còn tích cực tham gia giao lưu với các CLB văn hóa, văn nghệ dân gian trong và ngoài tỉnh. Những dịp như vậy không chỉ là cơ hội để biểu diễn, mà còn là dịp để các thành viên học hỏi, trao đổi kinh nghiệm. Mỗi chuyến đi về, tiếng trống như chắc hơn, nhịp điệu cũng thêm phần tự tin.

Để có được sự duy trì bền bỉ ấy, ngoài tâm huyết của các thành viên, còn có sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương. Xã Hoằng Lộc đã tạo điều kiện, hỗ trợ kinh phí mua sắm dụng cụ, trang phục, giúp CLB có đủ điều kiện để tổ chức các hoạt động tập luyện, trình diễn. Sự đồng hành ấy không chỉ mang ý nghĩa vật chất, mà còn là sự ghi nhận đối với những nỗ lực gìn giữ văn hóa ở cơ sở.

Tuy vậy, nỗi trăn trở vẫn còn đó. Nhiều thành viên CLB đã cao tuổi, sức khỏe giảm sút theo thời gian. Ông Nguyễn Văn Kỳ bày tỏ mong muốn có thêm nhiều người trẻ trong xã tham gia, để tiếp nối và phát triển. Ông cho rằng, nếu trống hội được đưa vào giảng dạy tại Trường THCS Tố Như, các em học sinh sẽ có điều kiện tiếp cận sớm, từ đó hình thành niềm yêu thích và ý thức giữ gìn văn hóa truyền thống. “Chúng tôi chỉ mong có người trẻ học, người nối tiếp, để tiếng trống, điệu chèo còn vang mãi” - ông Kỳ nói.

Từ những buổi tập không cố định, những con người không chuyên, nhưng chính sự tự nguyện và tình yêu văn hóa truyền thống đã giữ cho CLB trống hội Hương Quê tồn tại và phát triển suốt gần 15 năm qua. Giữa nhịp sống đang đổi thay từng ngày, tiếng trống hội, những buổi tế lễ ở Bảng Môn Đình vẫn vang lên, như một cách để nhắc nhớ rằng, ở vùng đất khoa bảng này, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang được gìn giữ bằng sự bền bỉ và lặng thầm của những con người bình dị.

Bài và ảnh: Hoài Anh