Đưa làng nghề 'lên số' từ giá trị bản địa

Bắt đầu từ những gì làng nghề đang có

Diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ sáng tạo Hội An 2026, chuỗi tập huấn “Làng nghề lên số” được thiết kế theo hướng thực hành, dành cho nghệ nhân, truyền nhân làng nghề, hộ kinh doanh, doanh nghiệp trẻ và thanh niên khởi nghiệp tại Hội An.

Các chuyên gia trình bày các chuyên đề tập huấn tại Quảng trường sông Hoài

Điểm khác biệt của chương trình là người tham dự không bắt đầu từ những khái niệm công nghệ hay những kế hoạch chuyển đổi số quá lớn, mà trực tiếp làm việc với sản phẩm, câu chuyện và nguồn lực mình đang có để thử nghiệm những công cụ đổi mới sáng tạo, truyền thông số và các phương thức hợp tác mới.

Buổi đầu tiên của “Làng nghề lên số” diễn ra ngày 30.8 tại Quảng trường Sông Hoài với chủ đề “Ứng dụng công cụ đổi mới sáng tạo trong thiết kế sản phẩm bền vững”.

Các nội dung tập huấn xoay quanh việc ứng dụng công nghệ để phát triển câu chuyện sản phẩm, xây dựng nội dung truyền thông và lựa chọn công nghệ phù hợp với quy mô, nguồn lực cũng như nhu cầu thực tế của từng chủ thể. Người tham dự trực tiếp thử phát triển ý tưởng mới trên chính sản phẩm mình đang sản xuất hoặc kinh doanh.

Tập huấn diễn ra tại Công viên Đất nung Thanh Hà

Bà Nguyễn Thu Hà, Chuyên gia tư vấn cấp cao, Trung tâm Đổi mới Sáng tạo, Đại học Quốc gia TP.HCM dẫn dắt chương trình, cùng phần chia sẻ thực tế của bà Lương Thanh Hạnh, CEO Hạnh Silk, về hành trình đưa nghề dệt lụa đũi Nam Cao tiếp cận những thị trường mới.

Từ những câu chuyện thực tế, đổi mới sáng tạo sản phẩm không còn là một khái niệm chung chung mà trở thành bài toán cụ thể đối với từng sản phẩm, từng hộ sản xuất và từng làng nghề. Câu chuyện đặt ra là làm thế nào để những giá trị vốn có của sản phẩm được nhìn nhận dưới những góc độ mới và câu chuyện phía sau sản phẩm có thể tiếp cận công chúng rộng hơn.

Mỗi sản phẩm thủ công đều bắt đầu từ đôi tay của người làm nghề. Nhưng để tiếp tục đi xa trong đời sống đương đại, sản phẩm ấy cần được thổi thêm những ý tưởng mới, được kể bằng những cách mới và kết nối với thị trường bằng những hành trình mới

Thay vì bắt đầu từ những kế hoạch quá lớn, chương trình khuyến khích người làm nghề nhìn lại những gì mình đang có: một sản phẩm, một kỹ thuật, một câu chuyện, một mối quan hệ hay một nguồn lực tại địa phương. Từ đó, tìm thêm những cách tạo ra giá trị mới trên nền tảng sẵn có.

Từ “làng nghề hiện đại” đến “Làng nghề 2030”

Ngày 31.8, chương trình tiếp tục với tập huấn “Chuyển đổi số làng nghề nhằm phát triển công nghiệp văn hóa bền vững tại địa phương”.

Ở hợp phần “Làng nghề hiện đại”, ông Dương Đức Ngọc, Chuyên gia chiến lược thương hiệu, Tổng Giám đốc Tonkin Agency, cùng người tham dự bắt đầu từ cách nhìn làng nghề như một hệ sinh thái kinh tế sáng tạo.

Từ góc nhìn này, những tài nguyên bản địa mà một làng nghề sở hữu không chỉ nằm ở sản phẩm. Đó còn là nghệ nhân, kỹ nghệ, câu chuyện, không gian và cộng đồng. Từ việc nhận diện những nguồn lực ấy, chương trình đặt ra câu hỏi: ngoài việc bán sản phẩm, một làng nghề còn có thể tạo thêm những giá trị nào từ kỹ nghệ, câu chuyện, con người và không gian của mình?

Không gian Công viên Đất nung Thanh Hà trở thành nơi để trải nghiệm, thực hành các nội dung tập huấn

Từ việc kiểm kê các nguồn lực, mỗi nhóm phác thảo một hình dung về “Làng nghề 2030”. Trong đó, giá trị kinh tế không chỉ đến từ việc bán một sản phẩm đơn lẻ mà có thể được mở rộng thông qua trải nghiệm, dịch vụ, nội dung, hợp tác và những mô hình kinh doanh mới.

Những nguồn lực sẵn có, nếu được kết nối phù hợp, có thể hình thành thêm các sản phẩm, dịch vụ, trải nghiệm hoặc những dòng giá trị mới. Đây cũng là cách tiếp cận giúp làng nghề nhìn thấy nhiều hơn những khả năng phát triển từ chính tài nguyên văn hóa mà mình đang sở hữu.

Chuyên gia trình bày về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tiếp thị và vận hành trên môi trường số

Tiếp nối câu chuyện về mô hình phát triển đó, chương trình đi sâu vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tiếp thị và vận hành trên môi trường số.

Với sự hướng dẫn của ông Lê Hồng Đức, Nhà sáng lập OneAds, người tham dự thực hành với Gemini và ChatGPT để phát triển câu chuyện sản phẩm, xây dựng nội dung truyền thông và nhận diện những công việc có thể được hỗ trợ hoặc tự động hóa trong quá trình tiếp thị, bán hàng.

Điểm trọng tâm của hợp phần này là người tham dự trực tiếp thử nghiệm công cụ trên chính sản phẩm của mình, thay vì chỉ tiếp cận các khái niệm ở mức lý thuyết.

Khi hành vi khách hàng thay đổi, mạng xã hội trở thành một điểm chạm quan trọng và các công cụ số ngày càng dễ tiếp cận, câu hỏi không còn chỉ là “có nên chuyển đổi số hay không”, mà là bắt đầu từ đâu để công nghệ thực sự phục vụ nghề và làng nghề.

Mang sản phẩm thật vào lớp học

Một điểm đáng chú ý của “Làng nghề lên số” là chương trình không đặt nặng lý thuyết hay những khái niệm công nghệ xa lạ. Người tham dự được khuyến khích mang theo một sản phẩm đang sản xuất hoặc kinh doanh cùng một chiếc điện thoại thông minh để trực tiếp thực hành. Từ sản phẩm cụ thể, người học cùng nhìn lại cách sản phẩm được thiết kế, câu chuyện phía sau sản phẩm, cách giới thiệu với khách hàng và những nguồn lực hiện có để tìm ra phương thức phù hợp hơn trong quảng bá, kết nối thị trường.

Không gian thực tế tại Công viên Đất nung Thanh Hà làm chất liệu trực tiếp cho tập huấn

Chuỗi tập huấn cũng lựa chọn sản phẩm, thao tác nghề và không gian thực tế tại Công viên Đất nung Thanh Hà làm chất liệu trực tiếp cho buổi học thực hành.

Trong hợp phần “Từ làng nghề đến điểm đến số”, ông Hoàng Ngọc Dũng, Tổng Giám đốc kiêm Đạo diễn Công ty ColorMedia, hướng dẫn cách kể câu chuyện nghề bằng hình ảnh và video với những thiết bị đơn giản.

Thay vì chỉ quay một sản phẩm hoàn thiện, người tham dự trực tiếp quay video ngắn bằng điện thoại, tập trung kể về quá trình, con người và câu chuyện phía sau sản phẩm giúp người xem hiểu hơn về giá trị của nghề.

Nghề gốm Thanh Hà

Cũng trong chương trình, bà Lâm Hồng Lan, Giảng viên khoa Truyền thông và Thiết kế, nghiên cứu sinh Trường Đại học RMIT Việt Nam, giới thiệu mô hình đồng thiết kế (co-design).

Nội dung tập trung vào cách nghệ nhân, nhà thiết kế và các chủ thể sáng tạo có thể cùng xây dựng quan hệ hợp tác, thống nhất mục tiêu, chia sẻ góc nhìn và cùng tạo ra giá trị. Người tham dự cùng làm việc theo nhóm để phác thảo những kế hoạch hợp tác có khả năng tiếp tục sau chương trình tập huấn.

Công nghệ để kể lại giá trị bản địa

Xuyên suốt chuỗi tập huấn, một điểm nhấn quan trọng được nhấn mạnh: “lên số” nhưng vẫn bắt đầu từ con người và giá trị bản địa. Điều quan trọng không phải là đưa thật nhiều công nghệ vào hoạt động làng nghề, mà là xác định công nghệ nào thực sự cần thiết, có khả năng hỗ trợ người làm nghề, phù hợp với quy mô, nguồn lực và nhu cầu của từng chủ thể.

Nghề mộc Kim Bồng

Một hộ sản xuất nhỏ có thể chưa cần hệ thống thương mại điện tử phức tạp, nhưng cần biết cách chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung ngắn gọn hoặc kể câu chuyện nghề hấp dẫn trên mạng xã hội. Với cơ sở quy mô lớn hơn, yêu cầu về thương hiệu, dữ liệu khách hàng, thương mại điện tử hay chiến lược truyền thông có thể ở cấp độ khác.

Vì vậy, chuyển đổi số trong làng nghề không đơn thuần là “đưa sản phẩm lên mạng”, mà là lựa chọn những công cụ phù hợp để gia tăng giá trị sản phẩm và mở rộng kết nối với thị trường.

Một sản phẩm thủ công muốn đi xa không chỉ cần được làm ra bằng đôi tay khéo léo mà còn cần một câu chuyện đủ sức để người khác hiểu, nhớ và tìm đến. Câu chuyện ấy có thể bắt đầu từ một bức ảnh, đoạn video, nội dung trên mạng xã hội hay một gian hàng trực tuyến.

Các chuyên gia và người tham dự cùng chia sẻ, trao đổi tại chương trình tập huấn

Quan trọng hơn, quá trình “lên số” cần bắt đầu từ chính những nguồn lực làng nghề đang có, từ nghệ nhân, kỹ nghệ, sản phẩm, câu chuyện, không gian đến cộng đồng. Khi được kết nối bằng những công cụ phù hợp, các nguồn lực này có thể tạo thêm giá trị, mở ra cơ hội phát triển mới mà vẫn giữ được bản sắc và sức sống riêng của nghề.

Theo hướng đó, giá trị của “Làng nghề lên số” không chỉ nằm ở các buổi tập huấn trong Tuần lễ sáng tạo Hội An 2026. Những ý tưởng, sản phẩm thực hành, nhu cầu hỗ trợ và nhóm hợp tác hình thành từ chương trình sẽ trở thành đầu vào cho việc thử nghiệm các chức năng của Không gian Sáng tạo Hội An và những hoạt động hỗ trợ cộng đồng sau Tuần lễ.