Quy hoạch mở không gian, nguồn lực quyết định sức bật

Trục Đại lộ V.I. Lênin đoạn qua phường Trường Vinh. Ảnh: Thành Duy

Đặt nguồn lực vào những điểm “mở khóa”

Quy hoạch có thể xác định khu vực cần ưu tiên phát triển, không gian cần bảo tồn, những hành lang phải được kết nối, những cực tăng trưởng cần được đầu tư; song đó mới là phần khởi đầu.

Giá trị của quy hoạch chỉ được kiểm chứng khi những định hướng trên đồ án bước ra đời sống, trở thành đường sá, nhà máy, đô thị, chuỗi cung ứng, việc làm và nguồn thu. Một không gian được mở ra trên đồ án sẽ chỉ thực sự có sức sống khi phía sau nó là dòng vốn, hạ tầng và năng lực tổ chức thực hiện đủ mạnh.

Một góc đô thị Vinh. Ảnh: Thành Duy

Điều ấy càng rõ khi đặt tầm nhìn quy hoạch trong mục tiêu tăng trưởng của Nghệ An giai đoạn 2026 - 2030. Để hướng tới tốc độ tăng trưởng khoảng 12%/năm, tỉnh cần khoảng 1.150 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, tương đương 46,88 tỷ USD, cao hơn 2,4 lần so với giai đoạn 2021 - 2025.

Từ đó, bài toán sau điều chỉnh quy hoạch trước hết là bài toán thực thi. Hành lang nào phải được mở trước? Nút thắt nào cần tháo trước? Hạ tầng nào Nhà nước cần đi trước để tạo mặt bằng phát triển cho thị trường? Dự án nào phù hợp PPP? Quỹ đất nào phải chuẩn bị sẵn? Nguồn lực Trung ương nào cần tranh thủ? Lĩnh vực nào cần ưu tiên FDI? Những câu hỏi ấy cần được đặt trong một thứ tự rõ ràng, bởi trong cuộc đua tăng trưởng, một bước chậm ở khâu chuẩn bị có thể làm chậm cả dòng vốn phía sau.

Vị trí và các mối liên hệ vùng của tỉnh Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

Trên nền tảng đó, Nghệ An đang định hình những trọng tâm thu hút đầu tư theo hướng chọn lọc hơn. Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải cho biết, công nghiệp sẽ ưu tiên công nghệ cao, chế biến, chế tạo; điện tử, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, đồng thời mở ra dư địa để hình thành các chuỗi sản xuất có chiều sâu.

Với dịch vụ, tỉnh tập trung vào logistics, dịch vụ cảng biển nước sâu, tài chính - ngân hàng, du lịch, giáo dục và đào tạo, y tế chất lượng cao, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nông nghiệp hướng tới các dự án công nghệ cao, hữu cơ, tuần hoàn gắn với chế biến sâu. Kinh tế biển được định hướng theo hướng xanh, hiện đại, thông minh và bền vững, lấy Khu kinh tế Đông Nam cùng dải ven biển làm động lực.

Trong phát triển đô thị, các dự án khu đô thị, nhà ở quy mô lớn, hạ tầng đồng bộ, hiện đại được ưu tiên, với đô thị Vinh giữ vai trò hạt nhân trung tâm và lan tỏa tới các khu vực lân cận.

Những lựa chọn ấy cho thấy tư duy phân bổ nguồn lực đang được đặt lại theo một cách tiếp cận khác. Nguồn lực dù lớn đến đâu vẫn hữu hạn; quy hoạch càng mở rộng không gian, yêu cầu tập trung càng cao. Nếu vốn bị chia nhỏ theo quá nhiều hướng, các cực tăng trưởng khó đạt đủ quy mô để tạo lực hút.

Ngược lại, khi nguồn lực được dồn vào những điểm có khả năng mở khóa lớn, một tuyến đường có thể kéo theo khu công nghiệp, một hạ tầng đầu mối có thể gọi thêm logistics và dịch vụ, một dự án lớn có thể mở đường cho cả chuỗi doanh nghiệp.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và biên bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác đầu tư đối với 25 dự án tại Hội nghị Công bố điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư năm 2026”. Ảnh: Phạm Bằng

Tại Hội nghị công bố điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư năm 2026 với chủ đề “Nghệ An - hiện thực hóa khát vọng phát triển”, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh đây là một dấu mốc quan trọng đối với Nghệ An.

Từ đây, tỉnh có một không gian phát triển mới cùng tâm thế mới, tư duy mới, tầm nhìn mới và những động lực mới để hiện thực hóa khát vọng phát triển. Tuy nhiên, điều Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ kỳ vọng đối với Nghệ An không chỉ là tốc độ tăng trưởng cao hơn, mà là sự chuyển biến về chất trong mô hình phát triển của tỉnh.

Quy hoạch tỉnh Nghệ An thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 sau điều chỉnh được xác lập theo cấu trúc: "1 trung tâm động lực, 2 cực tăng trưởng, 3 vùng không gian, 4 trụ cột phát triển, 5 hành lang kinh tế, 6 vùng đô thị động lực".

Khơi thông dòng vốn

Tuy vậy, để hiện thực hóa quy hoạch, con số khoảng 1.150 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội cho giai đoạn 2026 - 2030 trước hết cho thấy một thực tế rằng, ngân sách Nhà nước không thể gánh toàn bộ tham vọng phát triển của Nghệ An.

Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cao, tỉnh phải khơi thông đồng thời nhiều dòng vốn. Trong logic ấy, đầu tư công cần được nhìn như “vốn mồi” của nền kinh tế, chứ không phải nguồn vốn để Nhà nước làm thay thị trường.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải kiểm tra tuyến Dự án Nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 48D đoạn qua xã Nghĩa Đàn. Ảnh: Thành Duy

Những đồng vốn công hiệu quả nhất phải đi vào những điểm mà khu vực tư nhân khó tự mình mở đường. Theo đó, Nghệ An xác định rõ nguyên tắc “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”, nâng hiệu suất của đồng vốn công, không phân bổ theo kiểu chia đều, không chạy theo số lượng công trình mà tập trung vào những “điểm mở khóa” có khả năng giải phóng năng lực của cả hệ thống.

Do đó, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến tổng vốn đầu tư hơn 50,4 nghìn tỷ đồng, gấp 3,5 lần giai đoạn 2021 - 2025. Trong khi đó, số dự án khởi công mới giảm còn 85, so với 163 dự án ở giai đoạn trước; suất đầu tư bình quân một dự án tăng từ 54,5 tỷ đồng lên 483,8 tỷ đồng, cao hơn 8,88 lần.

Cơ cấu đầu tư cũng được định hướng rõ hơn vào các lĩnh vực tạo động lực dài hạn, trong đó hạ tầng giao thông chiếm 58,33%, hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp chiếm 19,28%; đồng thời bố trí nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, nông nghiệp và ứng phó biến đổi khí hậu.

Nếu đầu tư công có vai trò mở đường thì vốn tư nhân quyết định chiều sâu của chu kỳ tăng trưởng. Hai dòng vốn đặc biệt quan trọng là vốn đầu tư doanh nghiệp trong nước (DDI) và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Dự án tổ hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ Trường Vinh với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng do Sun Group làm chủ đầu tư là dự án vốn DDI quan trọng, tạo thêm nguồn lực đóng góp vào sự phát triển của tỉnh. Ảnh: CSCC

Khi khu vực ngoài Nhà nước giữ vai trò chủ đạo về quy mô vốn, sức cạnh tranh của môi trường đầu tư trở thành điều kiện mang tính cấu trúc. Nhà đầu tư lớn không chỉ tìm quỹ đất hay ưu đãi. Họ tìm một hệ sinh thái đủ tin cậy để triển khai dự án nhanh, hạ tầng đồng bộ, nguồn năng lượng ổn định, logistics hiệu quả, lao động phù hợp và thủ tục có tính dự báo.

PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhìn vấn đề ở góc độ rộng hơn: Nghệ An muốn thu hút được các nhà đầu tư lớn phải xây dựng một “tầm chơi” tương xứng. Theo ông, nếu chỉ tập trung vào những dự án nhỏ, dễ thu hút và nhanh tạo thành tích, tỉnh có thể đạt kết quả trước mắt nhưng rất khó hình thành một hệ sinh thái phát triển đủ lớn. Ngược lại, khi có được những doanh nghiệp đầu đàn, chính các doanh nghiệp này sẽ kéo theo doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp hỗ trợ, tạo thành chuỗi và mạng lưới sản xuất.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải thăm, làm việc tại nhà máy vốn FDI đầu tư tại KCN VSIP Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

PGS.TS Trần Đình Thiên khuyến nghị, Nghệ An cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ môi trường kinh doanh và tổ chức lại bộ máy theo tinh thần phục vụ doanh nghiệp. Trung ương đã tạo ra nhiều điều kiện và dư địa chính sách, phần việc còn lại thuộc về năng lực tổ chức thực hiện của tỉnh. Tư duy quản lý cần chuyển mạnh sang tư duy phục vụ, trong đó công việc của doanh nghiệp cũng được xem là công việc cần được chính quyền chủ động hỗ trợ giải quyết.

Mặt khác, bên cạnh vốn ngân sách, đất đai, DDI và FDI, một loại nguồn lực không xuất hiện trên các bảng cân đối tài chính nhưng có thể quyết định thành bại của cả quy hoạch, đó là năng lực thực thi của bộ máy.

Từ kêu gọi, thu hút, chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, đất đai, xây dựng, môi trường đến bố trí và giải ngân vốn, kiểm soát tiến độ, chất lượng dự án, mỗi khâu đều có thể tạo ra hoặc làm mất đi thời gian và cơ hội.

Quy hoạch điểm dừng nghỉ trên tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: Ban Quản lý dự án công trình giao thông Nghệ An

Kết luận số 176-KL/TU ngày 18/8/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về công tác cải cách hành chính thẳng thắn chỉ ra những tồn tại như phối hợp có nơi còn chậm, tình trạng trễ hẹn trong giải quyết thủ tục hành chính vẫn xảy ra, tập trung ở các lĩnh vực đất đai, đầu tư, xây dựng, đăng ký kinh doanh, thành lập doanh nghiệp và giải phóng mặt bằng.

Đáng chú ý, Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ rõ “khâu tổ chức thực hiện luôn là điểm yếu”, yêu cầu tiếp tục thay đổi tư duy, chủ động giải quyết công việc, phối hợp với các cơ quan liên quan để tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho người dân và doanh nghiệp.

Cán bộ làm việc tại Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh. Ảnh Thành Duy

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải trên nhiều diễn đàn khẳng định mạnh mẽ quan điểm “tháo hết tất cả điểm nghẽn” thuộc thẩm quyền để đồng hành với sự phát triển của doanh nghiệp. Tỉnh kiên quyết xử lý cán bộ gây phiền hà, sách nhiễu nếu có.

Những yêu cầu ấy cho thấy, giữa một bản quy hoạch và một nền kinh tế phát triển luôn có một cây cầu mang tên thực thi. Quy hoạch có thể mở ra không gian, xác lập hướng đi và chỉ ra những động lực mới nhưng việc đưa những định hướng ấy vào cuộc sống đòi hỏi bộ máy đủ năng lực, cách làm đủ quyết liệt và tinh thần dám chịu trách nhiệm.

Tựu trung lại, có thể thấy, Nghệ An đã định hình không gian phát triển mới với tầm nhìn dài hơn và mục tiêu đầy tham vọng mà đích đến là “tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng có vai trò động lực của vùng Bắc Trung Bộ và tầm quốc gia”.

Nhưng quy hoạch mới chỉ mở ra hướng đi; kết quả phụ thuộc vào cách tỉnh lựa chọn, tổ chức và sử dụng nguồn lực. Một bản quy hoạch có thể vạch ra những con đường, những đô thị, những vùng động lực nhưng chỉ hành động mới biến những đường nét ấy thành thành tựu.

Và với nền tảng đã được tạo dựng, cùng quyết tâm đổi mới và được dẫn dắt bởi một hệ thống chính trị đoàn kết, bộ máy hành động, có cơ sở để tin Nghệ An sẽ từng bước hiện thực hóa không gian phát triển mới bằng những công trình, việc làm và cơ hội cụ thể cho người dân, doanh nghiệp.

Quang cảnh một góc các phường: Trường Vinh, Thành Vinh, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Thành Duy

Bởi tương lai không được tạo nên bằng những gì ta hình dung mà bằng những gì hôm nay dám lựa chọn và kiên trì thực hiện. Giá trị của một quy hoạch cũng vậy, suy cho cùng không nằm ở việc hứa hẹn một ngày mai đẹp đến đâu mà ở khả năng biến lời hẹn ấy thành hiện thực, để khi nhìn lại, những đường nét trên đồ án đã hóa thành diện mạo mới của quê hương.