Dấu ấn mới của ngành luyện kim Việt Nam

Khép kín chuỗi sản xuất bô xít-alumin-nhôm

Ngày 26-7, tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông, Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng, Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân tổ chức lễ công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam. Với sự kiện này, Việt Nam chính thức khớp nối mắt xích cuối cùng của chuỗi sản xuất bô xít-alumin-nhôm sau gần hai thập kỷ triển khai trên vùng đất Nam Tây Nguyên.

Mẻ nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông. 

Tuy nhiên, hành trình từ khối đất đỏ bazan đến những thỏi nhôm sáng lấp lánh không phải là chuyện dễ dàng. Đó là kết quả được khởi tạo, vun đắp từ những chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước; từ ý chí, khát vọng cùng biết bao mồ hôi, công sức của các thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân ngành luyện kim Việt Nam.

Tây Nguyên từ lâu không chỉ được biết tới là khu vực giàu tiềm năng do sở hữu hơn 2 triệu héc-ta đất đỏ bazan màu mỡ, những dòng sông với trữ năng thủy điện khổng lồ, tài nguyên rừng đa dạng và nền văn hóa đặc sắc. Lòng đất Tây Nguyên còn cất giữ một loại khoáng sản với trữ lượng lớn, có giá trị kinh tế cao, đó là quặng bô xít, nguyên liệu để sản xuất nhôm, kim loại có vai trò quan trọng bậc nhất trong ngành công nghiệp và đời sống hiện đại.

Mẻ nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông.  

Theo công bố năm 2024 của Cục Khảo sát địa chất Mỹ, trữ lượng bô xít tại Việt Nam đạt khoảng 5,8 tỷ tấn, đứng thứ hai thế giới, trong đó khoảng 80% tập trung chủ yếu tại tỉnh Lâm Đồng. Từ thập niên 1980, Đảng và Nhà nước ta đã có chủ trương thăm dò, khai thác bô xít tại Tây Nguyên. Từ năm 2008, hai dự án gồm: Tổ hợp bô xít-nhôm Lâm Đồng (Tân Rai) và Nhà máy sản xuất alumin Nhân Cơ do Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) làm chủ đầu tư bắt đầu xây dựng. Năm 2012, Việt Nam đã có mẻ alumin đầu tiên. Từ hai dự án này, hiện nay, Việt Nam sản xuất và xuất khẩu khoảng 1,6 triệu tấn alumin/năm.

Tuy nhiên, từ alumin đến nhôm kim loại là một rào cản lớn về công nghệ. Nếu sản xuất alumin là quá trình tuyển, nghiền quặng, hòa tách ô xít nhôm và nung để tạo ra nhôm ô xít (Al₂O₃) nguyên chất thì sản xuất nhôm kim loại phải thực hiện quá trình điện phân nóng chảy ở nhiệt độ cao, sử dụng dòng điện cực lớn và liên tục. Theo các kỹ sư ngành luyện kim, công đoạn điện phân đòi hỏi nguồn điện lớn, ổn định 24/24 giờ, phải có hệ thống cấp điện quy mô lớn, các bể điện phân, hệ thống xử lý khí. Cùng với đó là những yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn điện, nhiệt, kim loại nóng chảy và kiểm soát khí thải, bụi, flo... Đây là lĩnh vực có suất đầu tư lớn, yêu cầu cao về trình độ công nghệ và năng lực vận hành.

Sản phẩm nhôm thỏi của Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông.  

Ông Trần Hồng Quân, Giám đốc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân cho biết, dự án Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông được khởi công xây dựng từ năm 2014. Quá trình triển khai, doanh nghiệp gặp không ít khó khăn, tuy nhiên, với sự chỉ đạo, hỗ trợ hiệu quả của các bộ, ngành Trung ương và tỉnh Lâm Đồng; sự nỗ lực, quyết tâm của tập thể lãnh đạo, cán bộ, kỹ sư, công nhân Nhà máy, những khó khăn dần được tháo gỡ. Ngày 18-2-2025, Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân ký hợp đồng với tổng thầu là Công ty Cổ phần hữu hạn Xây dựng kim loại màu Trung Quốc (NFC), huy động hơn 70 nhà thầu phụ trong và ngoài nước đồng loạt vào cuộc. Ngày 21-3-2025, doanh nghiệp ký thỏa thuận tín dụng với các ngân hàng, tiếp thêm nguồn lực tài chính mạnh mẽ cho dự án. Ngày 26-7-2026, mẻ nhôm thỏi đầu tiên tại Nhà máy chính thức ra đời.

Triển vọng ngành công nghiệp nhôm quy mô lớn

Sản phẩm nhôm thỏi tại Nhà máy hiện có độ tinh khiết đạt 99,71%. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của Nhà máy có công suất 150.000 tấn nhôm mỗi năm. Khi hoàn thành toàn bộ 3 phân kỳ vào năm 2027, công suất sẽ đạt 450.000 tấn/năm, tạo giá trị sản xuất khoảng 35.000-36.000 tỷ đồng, giải quyết việc làm trực tiếp và gián tiếp cho khoảng 3.500 lao động. Quan trọng hơn, với sản lượng nhôm sản xuất tại Nhà máy sẽ góp phần giảm kim ngạch nhập khẩu nhôm khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm vào Việt Nam, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho nhiều ngành công nghiệp trong nước.

Toàn cảnh Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông. Ảnh: ĐÌNH ĐÔNG

Việc đưa Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông vào vận hành không chỉ bổ sung một sản phẩm công nghiệp mới mà còn mở ra triển vọng phát triển ngành công nghiệp nhôm quy mô lớn tại Việt Nam. Theo đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng, sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên không chỉ mang ý nghĩa về công nghệ, năng lực luyện kim mà còn mở ra cơ hội hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới, thu hút các ngành cơ khí chế tạo, vật liệu mới, công nghiệp phụ trợ, điện tử, năng lượng tái tạo và giao thông vận tải phát triển tại Lâm Đồng cũng như khu vực Tây Nguyên. Đây sẽ là nền tảng để địa phương từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, tạo việc làm chất lượng cao và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Phát biểu tại lễ công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên tại Nhà máy Điện phân nhôm Đắk Nông, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định, việc sản xuất thành công nhôm thỏi là dấu mốc lịch sử của ngành luyện kim Việt Nam; thể hiện năng lực, ý chí và khát vọng vươn lên của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ, hiện đại. Vì vậy, các bộ, ngành cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, làm chủ công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất.