Đất bỏ hoang giữa vùng 'khát đất' sản xuất

Nằm ở vùng đất đầy nắng và gió của xã Thuận Bắc, Trạm Nghiên cứu, thực nghiệm và nhân giống dê, cừu Ninh Thuận được kỳ vọng sẽ trở thành "đòn bẩy" cho ngành chăn nuôi đại gia súc của địa phương. Thế nhưng, sau nhiều năm triển khai, trong khi người dân địa phương thiếu đất sản xuất thì hàng chục héc-ta đất của dự án vẫn để trống, chưa phát huy hiệu quả.

Nhiều diện tích bỏ hoang

Dự án Trạm Nghiên cứu, thực nghiệm và nhân giống dê, cừu Ninh Thuận của Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây (sau đó đổi tên thành Trạm Nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chăn nuôi Ninh Thuận) được UBND tỉnh Ninh Thuận (cũ) giao 73ha đất, với tổng mức đầu tư hơn 22 tỷ đồng. Sau khi được giao đất, dự án phát sinh khiếu nại của một số hộ dân; đồng thời, việc giải phóng mặt bằng phục vụ xây dựng tuyến cao tốc và các công trình giao thông khác khiến diện tích chỉ còn khoảng 50,7ha. Theo lãnh đạo và người dân xã Thuận Bắc, nhiều năm nay, trạm chỉ hoạt động cầm chừng, không có nhiều đóng góp cho sự phát triển chăn nuôi của địa phương. Năm 2022, UBND tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã kiểm tra và kết luận dự án chưa thực sự phát huy hiệu quả; còn để đất trống, gây lãng phí, thậm chí bị một số hộ dân lấn chiếm.

Khu chăn nuôi được đầu tư rất bài bản nhưng chưa phát huy hiệu quả.

Ngày 2-7, có mặt tại khu nhà điều hành của trạm, chúng tôi chứng kiến khung cảnh khá đìu hiu. Tấm biển hiệu bên ngoài đã bong tróc, không còn đọc được chữ. Cây dại trong sân mọc um tùm, các phòng làm việc đều khóa cửa. Gọi mãi, chúng tôi mới gặp được một người thợ đang sửa máy lạnh. Người này cho biết quản lý đi vắng, muốn liên hệ công việc thì phải sang khu chăn nuôi.

Tại khu chăn nuôi, hệ thống hạ tầng được đầu tư khá bài bản. Khu chuồng trại được xây dựng trên diện tích khoảng 3ha, gồm chuồng dê sinh sản, hậu bị, chuồng đực, chuồng cừu, khu cách ly, kho thức ăn tinh, kho cỏ khô, nhà thú y và hệ thống xử lý chất thải biogas hiện đại. Các tuyến đường nội bộ và đường giao thông liên khu được xây dựng rộng rãi, xe tải lớn có thể dễ dàng ra vào. Hệ thống đường cấp nước phục vụ trồng cỏ, xử lý nước thải, chất thải cũng được đầu tư đồng bộ. Ngay cạnh khu chuồng nuôi là hơn 43ha đất bằng phẳng, trong đó hơn 11ha dùng để trồng cỏ thâm canh, hơn 10ha đồng cỏ chăn thả luân phiên và hơn 21ha đồng cỏ chăn thả tự nhiên.

Trạm Nghiên cứu, thực nghiệm và nhân giống dê, cừu Ninh Thuận rộng hơn 50ha nhưng chỉ hoạt động cầm chừng.

Được đầu tư bài bản là vậy, nhưng số lượng vật nuôi tại đây lại rất ít: Chỉ vỏn vẹn 200 con cừu, 75 con heo và 35 con dê. Nhìn ra xung quanh, hơn 43ha đất bằng phẳng từng được quy hoạch làm đồng cỏ thâm canh và bãi chăn thả hiện nay bỏ trống, cỏ dại mọc lút đầu người, chỉ có một góc nhỏ được trồng cỏ chăn nuôi. Đó là sự lãng phí ngay trên vùng đất mà từng tấc đất sản xuất đều được người dân Thuận Bắc chắt chiu.

Kiến nghị thu hồi để giao đất cho dân sản xuất

Trước thực trạng sử dụng đất kém hiệu quả kéo dài nhiều năm, tháng 3-2026, UBND xã Thuận Bắc đã có văn bản kiến nghị UBND tỉnh xem xét thu hồi diện tích đất bỏ hoang để giao cho các hộ dân thiếu đất sản xuất trên địa bàn.

Ông Trần Xuân Tình - Phó Chủ tịch UBND xã Thuận Bắc cho biết: “Thời gian qua, địa phương đã tập trung giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Tuy nhiên, đến nay vẫn còn 24 hộ thiếu đất ở, 145 hộ thiếu đất sản xuất. Trong khi đó, quỹ đất do UBND xã quản lý rất ít, manh mún nên khó bố trí giao đất cho người dân. Căn cứ hiện trạng sử dụng đất tại trạm chăn nuôi, UBND xã đã kiến nghị UBND tỉnh xem xét thu hồi hơn 31,8ha đất chưa sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả để giao lại cho địa phương quản lý, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”.

Khu nhà điều hành của trạm khá đìu hiu.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, sau khi UBND xã Thuận Bắc có kiến nghị, UBND tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) kiểm tra, rà soát, trên cơ sở đó báo cáo, tham mưu UBND tỉnh xem xét, xử lý. Theo Sở NN-MT, kết luận kiểm tra của UBND tỉnh ban hành tháng 5-2023 về việc chấp hành các quy định pháp luật của Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây trong quá trình triển khai, hoạt động Dự án Trạm Nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chăn nuôi Ninh Thuận không kết luận việc thu hồi đất của Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây do sử dụng đất không hiệu quả. Vì vậy, kiến nghị của UBND xã Thuận Bắc về việc thu hồi hơn 31,8ha đất do sử dụng đất không hiệu quả không thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất. Sở đề nghị UBND xã Thuận Bắc làm việc với Trung tâm Nghiên cứu dê và thỏ Sơn Tây để xác định nhu cầu sử dụng đất. Trường hợp trung tâm không còn nhu cầu sử dụng thì có văn bản trả lại đất để cơ quan có thẩm quyền thực hiện thủ tục thu hồi theo quy định.

Còn nhiều hộ dân trên địa bàn xã thiếu đất sản xuất.

Được biết, từ ngày 1-3-2026, trạm chăn nuôi được bàn giao nguyên trạng cho Phân viện Chăn nuôi và Thú y Nam Bộ quản lý, đồng thời đổi tên thành Trạm Nghiên cứu Chăn nuôi Ninh Thuận. Trao đổi qua điện thoại, ông Nguyễn Văn Hợp - Giám đốc Trạm Nghiên cứu Chăn nuôi Ninh Thuận cho biết, đơn vị đang xây dựng kế hoạch cải tạo đất để trồng cây nguyên liệu làm thức ăn chăn nuôi, đồng thời nhập các giống vật nuôi năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu Nam Trung Bộ. Mục tiêu là phát triển chăn nuôi hữu cơ và sản xuất thịt Halal. Về diện tích đất sử dụng chưa hiệu quả, ông Hợp cho biết trạm sẽ phối hợp với UBND xã Thuận Bắc rà soát nhu cầu sử dụng thực tế, trên cơ sở đó xem xét bàn giao lại phần diện tích chưa sử dụng cho địa phương.

Tại buổi làm việc mới đây của UBND tỉnh với đoàn công tác do Thứ trưởng Bộ NN-MT Võ Văn Hưng làm trưởng đoàn, đồng chí TRỊNH MINH HOÀNG - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, Trạm Nghiên cứu Chăn nuôi Ninh Thuận hoạt động không hiệu quả, phần lớn diện tích đất không được sử dụng, trong khi đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực này còn thiếu đất sản xuất. Vì vậy, tỉnh kiến nghị Bộ NN-MT xem xét, có ý kiến để chuyển phần diện tích này về địa phương quản lý, góp phần giải quyết nhu cầu tư liệu sản xuất cho người dân.

Đối với kiến nghị này, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đề nghị UBND tỉnh có văn bản cụ thể gửi Bộ NN-MT xem xét, giải quyết; đồng thời giao các cục, vụ liên quan kiểm tra, rà soát, tham mưu lãnh đạo bộ trên tinh thần nếu hoạt động không hiệu quả thì bàn giao lại cho tỉnh quản lý.

HẢI LĂNG - HỒNG ĐĂNG