Kỳ 3: Gỡ khó để tạo đồng thuận bền vững

Khơi sức dân trong giải phóng mặt bằng

Đối thoại trực tiếp, lắng nghe và giải đáp kịp thời những băn khoăn của người dân là yếu tố quan trọng tạo sự đồng thuận trong công tác GPMB.

Gỡ đúng nút thắt để không đứt mạch đồng thuận

Dự án đường giao thông kết nối từ đường tỉnh 323 đến Quốc lộ 2 đi qua địa bàn các xã Bình Phú, Dân Chủ và Phù Ninh cần thu hồi 23,5ha đất. Đến nay, gần 22ha đã hoàn thành GPMB. Tuy nhiên, dự án vẫn còn vướng 10 hộ dân do chưa xác minh được nguồn gốc đất, chưa hoàn thiện hồ sơ nhân khẩu hoặc chưa thống nhất với phương án bồi thường.

Thực tế ấy cho thấy, chỉ một vài trường hợp chưa đồng thuận cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ của cả dự án. Đây không phải là câu chuyện của riêng một địa phương mà là khó khăn chung trong quá trình triển khai các dự án thu hồi đất hiện nay.

Theo đồng chí Ngô Tiến Đức - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, bên cạnh khối lượng công việc ngày càng lớn, công tác GPMB còn gặp nhiều khó khăn do hệ thống chính sách về đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có nhiều thay đổi sau khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Một số quy định mới về phân cấp thẩm quyền, trình tự thực hiện cần thời gian để các địa phương thống nhất cách áp dụng. Trong khi đó, việc xác định nguồn gốc đất, nhân khẩu được hưởng chính sách hỗ trợ hay xử lý những trường hợp đất sử dụng qua nhiều thời kỳ vẫn còn phát sinh nhiều vướng mắc.

Không chỉ khó từ phía cơ quan quản lý, người dân cũng có những băn khoăn chính đáng. Theo đồng chí Đặng Trọng Đức - Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất khu vực Hòa Bình, phần lớn những trường hợp chưa thống nhất phương án bồi thường đều xuất phát từ tâm lý so sánh đơn giá bồi thường với giá chuyển nhượng trên thị trường hoặc giữa các hộ dân có điều kiện sử dụng đất khác nhau. Nhiều hộ cũng lo lắng về nơi ở mới, việc làm và nguồn thu nhập sau khi đất sản xuất bị thu hồi. Ở góc độ khác, vẫn còn một bộ phận nhỏ lợi dụng chính sách, cố tình xây dựng công trình trái phép hoặc đưa ra những yêu cầu vượt quy định nhằm trục lợi, làm phức tạp tình hình, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Những thực tế đó cho thấy, GPMB không đơn thuần là bài toán về diện tích đất cần thu hồi mà là bài toán về lợi ích, niềm tin và trách nhiệm. Nếu chỉ giải quyết phần đất mà chưa giải quyết thấu đáo những vấn đề liên quan đến cuộc sống của người dân, sự đồng thuận khó có thể bền vững.

Lấy người dân làm trung tâm

Việc triển khai công tác thu hồi đất thời gian qua cũng cho thấy, những địa phương làm tốt công tác GPMB đều có điểm chung là đặt người dân ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Đồng thuận không hình thành từ những cuộc vận động mang tính hình thức mà được xây dựng trên nền tảng công khai, minh bạch và sự bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Mọi khâu từ xác định nguồn gốc đất, kiểm đếm, lập và công khai phương án bồi thường phải được thực hiện đúng quy định, khách quan, minh bạch. Đối với các khu tái định cư, cần ưu tiên đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để người dân có điều kiện ổn định cuộc sống ngay sau khi bàn giao mặt bằng.

Quan trọng hơn, bảo đảm sinh kế sau thu hồi đất cần trở thành một nội dung xuyên suốt trong quá trình thực hiện các dự án. Đối với nhiều hộ dân, đất không chỉ là tài sản mà còn là tư liệu sản xuất và nguồn thu nhập lâu dài. Vì vậy, cùng với chính sách bồi thường, các địa phương cần quan tâm hơn đến đào tạo nghề, giới thiệu việc làm, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo điều kiện tiếp cận vốn và ưu tiên sử dụng lao động địa phương trong các khu công nghiệp, doanh nghiệp. Khi nhìn thấy cơ hội phát triển mới, người dân sẽ không chỉ chấp hành chủ trương mà còn chủ động đồng hành với quá trình phát triển.

Một yếu tố quan trọng khác để tạo dựng sự đồng thuận bền vững là tiếp tục đổi mới công tác dân vận trong GPMB, trong đó, phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Thực tiễn cho thấy, khi người dân được lắng nghe, được đối thoại trên tinh thần cầu thị, công khai, minh bạch và được giải thích đầy đủ các quy định của pháp luật thì những băn khoăn, vướng mắc từng bước được tháo gỡ. Cùng với đó, việc phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, bí thư chi bộ, trưởng khu dân cư, người có uy tín và các chức sắc tôn giáo đã tạo nên “cầu nối” quan trọng giữa chính quyền với Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin và tạo sự đồng thuận ngay từ cơ sở.

Đồng chí Đặng Đức Hải - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hiền Quan cho biết: Nhiệm kỳ 2025 - 2030, công tác GPMB được Đảng bộ xã xác định là một trong hai khâu đột phá nhằm tạo dư địa phát triển kinh tế - xã hội. Trên cơ sở đó, Đảng ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo bồi thường, GPMB do Bí thư Đảng ủy làm Trưởng ban; huy động sự tham gia của chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, khu dân cư và đại diện các hộ dân trong vùng dự án. Đối với những dự án còn phát sinh khó khăn, Ban Thường vụ Đảng ủy phân công từng đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ, Ủy viên Ban Chấp hành phụ trách địa bàn trực tiếp đến từng hộ dân để nắm bắt tâm tư, đối thoại, giải thích và vận động. Khi cấp ủy trực tiếp vào cuộc, mỗi vấn đề đều được xem xét thấu đáo, mỗi kiến nghị đều được lắng nghe và giải quyết kịp thời, từ đó tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của người dân. Nhờ cách làm đó, nhiều dự án trên địa bàn xã được triển khai đúng tiến độ, hạn chế phát sinh khiếu kiện, tạo nền tảng thuận lợi cho thu hút đầu tư và phát triển địa phương.

Đồng chí Nguyễn Quốc Tuấn - Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất khu vực Phú Thọ cho biết: Yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác GPMB. Mỗi cán bộ không chỉ cần nắm vững chuyên môn, am hiểu pháp luật mà còn phải thực sự công tâm, khách quan, gần dân, trọng dân, có trách nhiệm với từng vụ việc cụ thể. Khi cán bộ làm đúng, làm đủ, làm bằng tinh thần phục vụ Nhân dân, niềm tin sẽ được củng cố và sự đồng thuận sẽ được tạo dựng từ cơ sở. Việc ứng dụng công nghệ số để công khai thông tin dự án, phương án bồi thường, tiến độ GPMB cũng là giải pháp cần được quan tâm nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế thông tin sai lệch.

Thực tiễn đã chứng minh, GPMB không chỉ là việc thu hồi đất để xây dựng công trình mà còn là quá trình tạo dựng sự đồng thuận xã hội. Khi người dân được tham gia ngay từ đầu, được cung cấp đầy đủ thông tin, được bảo đảm quyền lợi chính đáng và được đồng hành trong quá trình phát triển, họ sẽ không còn là đối tượng chịu tác động của chính sách mà trở thành chủ thể của sự phát triển.

Một con đường mới có thể được mở ra từ những mét vuông đất người dân tự nguyện bàn giao. Một khu công nghiệp có thể được hình thành từ sự sẻ chia của hàng trăm hộ dân. Một ngôi trường, một bệnh viện hay một khu dân cư mới đều khởi đầu từ sự đồng thuận ấy. Khi lòng dân được củng cố, GPMB sẽ không còn là khâu khó nhất trong triển khai các dự án, mà trở thành điểm tựa để hiện thực hóa những mục tiêu phát triển, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh và bền vững.

Nhóm PV