Chủ động thích ứng khi đất nông nghiệp thu hẹp

Thay vì mở rộng diện tích, các địa phương trong tỉnh chuyển trọng tâm sang nâng cao giá trị kinh tế trên từng héc-ta đất canh tác, tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển chuỗi giá trị. Đây là giải pháp nhằm duy trì tăng trưởng của ngành, bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao thu nhập cho người dân.

Các dự án giao thông, hạ tầng, thương mại và du lịch tại xã Đại Phúc đang tạo động lực phát triển, đồng thời thúc đẩy địa phương chuyển hướng từ mở rộng diện tích sang nâng cao giá trị trên quỹ đất nông nghiệp hiện có.

Nâng cao giá trị trên từng đơn vị diện tích

Là địa phương có tốc độ đô thị hóa nhanh, nhiều diện tích đất được dành cho phát triển hạ tầng, thương mại, dịch vụ và du lịch, xã Đại Phúc đang chịu áp lực thu hẹp quỹ đất sản xuất nông nghiệp. Điều đó đòi hỏi địa phương chuyển trọng tâm từ mở rộng diện tích sang nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Với lợi thế là vùng chè trọng điểm, Đại Phúc tiếp tục xác định cây chè giữ vai trò chủ lực trong phát triển kinh tế. Hướng đi được lựa chọn là nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm thông qua ứng dụng khoa học kỹ thuật, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, đẩy mạnh chế biến và xây dựng thương hiệu.

Nhờ cách làm này, giá trị sản phẩm bình quân trên 1ha chè hiện đạt hơn 750 triệu đồng, cao gấp hơn 5 lần mức bình quân giá trị sản phẩm trên 1ha đất trồng trọt của toàn tỉnh. Kết quả đó cho thấy khi quỹ đất sản xuất ngày càng thu hẹp, dư địa tăng trưởng vẫn còn nếu gia tăng giá trị trên từng đơn vị canh tác.

Bà Phạm Thị Lan, đại diện Hợp tác xã chè hữu cơ Lan Hưng, cho rằng: Khi diện tích sản xuất không còn nhiều, nâng cao giá trị sản phẩm là hướng đi hiệu quả nhất. Vì vậy, hợp tác xã đã chuyển sang sản xuất chè hữu cơ. Giai đoạn đầu, năng suất và chất lượng chè giảm do cây phải thích nghi với quy trình chăm sóc mới. Sau thời gian chuyển đổi, chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt. Hiện các sản phẩm trà hữu cơ của hợp tác xã có giá bán từ 500-600 nghìn đồng/kg, cao hơn nhiều so với sản phẩm sản xuất theo phương thức thông thường.

Cùng với các hợp tác xã, chính quyền địa phương cũng xác định nâng cao giá trị cây chè là giải pháp lâu dài để thích ứng với xu hướng giảm diện tích đất sản xuất.

Ông Nguyễn Quốc Huân, cán bộ Phòng Xây dựng nông nghiệp và Môi trường xã Đại Phúc, cho biết: Sau khi sáp nhập các địa phương Phúc Xuân, Phúc Trìu, Phúc Tân, Tân Thái và thị trấn Hùng Sơn, xã Đại Phúc hiện có 1.263ha chè. Đây vẫn là cây trồng mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho người dân.

Quá trình phát triển đô thị và triển khai các dự án sẽ tác động nhất định đến diện tích đất nông nghiệp. Vì vậy, địa phương tập trung hướng dẫn người dân và các hợp tác xã áp dụng quy trình sản xuất VietGAP, hữu cơ, đẩy mạnh chế biến, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm để gia tăng giá trị. Hiện giá bán bình quân đạt khoảng 250 nghìn đồng đồng/kg chè, mục tiêu thời gian tới là tiếp tục nâng cao giá trị thông qua chất lượng và thương hiệu thay vì tăng sản lượng.

Hợp tác xã Gà đồi hữu cơ Tân Phú, xã Tân Khánh, phát triển mô hình nuôi gà H'Mông theo hướng an toàn, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Xu hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất cũng được thể hiện rõ trong lĩnh vực chăn nuôi. Tại Hợp tác xã Gà đồi hữu cơ Tân Phú, xã Tân Khánh, việc đầu tư quy trình chăn nuôi an toàn, khép kín giúp sử dụng hiệu quả quỹ đất, giảm nhu cầu lao động, kiểm soát tốt dịch bệnh và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Cùng với đổi mới giống, cải tiến quy trình chăn nuôi, phát triển sản phẩm chế biến và ứng dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn, hợp tác xã đã nâng cao hiệu quả sản xuất trên diện tích hiện có. Đến nay, doanh thu hằng năm của đơn vị đạt trên 11 tỷ đồng, cho thấy giá trị sản xuất vẫn có thể tăng dù diện tích đất không còn mở rộng như trước.

Ông Nguyễn Văn Tuyên, Giám đốc Hợp tác xã Gà đồi hữu cơ Tân Phú, chia sẻ: “Chúng tôi lựa chọn đầu tư khoa học công nghệ, giảm chi phí đầu vào, phát triển các giống vật nuôi có giá trị kinh tế cao như gà H’Mông, kết hợp mô hình nông nghiệp tuần hoàn và đa dạng hóa vật nuôi nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng diện tích sản xuất”.

Tái cơ cấu để thích ứng

Việc giảm diện tích đất nông nghiệp không chỉ đặt ra yêu cầu sử dụng đất hiệu quả hơn mà còn thúc đẩy quá trình tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng hiện đại và nâng cao giá trị gia tăng. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, nông nghiệp Thái Nguyên đang chuyển dần sang sản xuất tập trung, hình thành các vùng chuyên canh, phát triển trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Đây là tiền đề để ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao chất lượng nông sản, mở rộng liên kết sản xuất và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Chuyển sang sản xuất chè hữu cơ là giải pháp nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng với xu hướng quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp.

Quá trình chuyển dịch đó thể hiện rõ qua cơ cấu lao động và hộ sản xuất nông thôn. Nếu năm 2016, tỷ trọng hộ nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 71,05% toàn tỉnh thì đến năm 2025 còn 65,8%. Tỷ trọng lao động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng giảm từ 70,77% xuống còn 62,92%, phản ánh xu hướng dịch chuyển lao động sang công nghiệp, thương mại và dịch vụ.

Song song với sự chuyển dịch lao động, phương thức tổ chức sản xuất nông nghiệp cũng ngày càng chuyên nghiệp. Toàn tỉnh hiện có 868 trang trại, 268 hợp tác xã và 76 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Đây là lực lượng giữ vai trò nòng cốt trong liên kết sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển chuỗi giá trị nông sản, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và gia tăng giá trị sản xuất.

Ở góc độ quản lý, phát triển công nghiệp và đô thị luôn được tỉnh cân đối với nhiệm vụ bảo vệ quỹ đất nông nghiệp, nhất là đất trồng lúa. Quy hoạch tỉnh Thái Nguyên thời kỳ 2021-2030 đã xác định rõ các chỉ tiêu sử dụng đất nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và duy trì sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực.

Ông Dương Sơn Hà, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Hiện toàn tỉnh vẫn duy trì diện tích gieo cấy gần 80.000ha, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh lương thực. Tuy nhiên, mục tiêu của ngành không dừng ở việc giữ ổn định diện tích hay sản lượng mà tập trung nâng cao giá trị trên từng đơn vị diện tích đất canh tác chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp.

Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển giống cây trồng chất lượng cao, mở rộng sản xuất theo hướng hữu cơ, giảm phát thải, gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, qua đó nâng cao giá trị các ngành hàng chủ lực, đồng thời bảo đảm an ninh lương thực.

Phát triển công nghiệp chế biến là một trong những giải pháp quan trọng để gia tăng giá trị nông sản và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

Việc quỹ đất nông nghiệp giảm không đồng nghĩa với dư địa phát triển bị thu hẹp. Áp lực về đất đai đang thúc đẩy quá trình đổi mới tư duy sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ và tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn. Khi mỗi héc-ta đất tạo ra giá trị cao hơn, mỗi sản phẩm được đầu tư về chất lượng, chế biến và thương hiệu, tăng trưởng của ngành nông nghiệp sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào quy mô diện tích.

Gần 950ha đất nông nghiệp được chuyển đổi chỉ trong một năm là kết quả tất yếu của quá trình phát triển công nghiệp, đô thị và hạ tầng. Trước yêu cầu đó, Thái Nguyên lựa chọn phát triển theo hướng nâng cao giá trị thay vì mở rộng diện tích sản xuất.

Từ những vùng chè ứng dụng công nghệ cao, các mô hình chăn nuôi tuần hoàn đến quá trình tái cơ cấu theo hướng tập trung, hiện đại, ngành Nông nghiệp đang từng bước chuyển từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng. Đây là hướng đi phù hợp để sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất, bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao thu nhập cho người dân và tạo nền tảng cho nền nông nghiệp xanh, bền vững trong giai đoạn phát triển mới.