Chạy nước rút tuân thủ quy định EUDR

Việc số hóa mã số vùng trồng đến từng mảnh, thửa rất khó khăn do hầu hết diện tích cà phê khu vực thuộc về các nông hộ

Thời gian gấp rút

Như vậy so với mốc này, các doanh nghiệp chỉ còn gần 5 tháng nữa để chứng minh được sản phẩm của họ không liên quan đến nạn phá rừng sau ngày 31/12/2020 thì mới xuất khẩu cà phê vào thị trường châu Âu. Thời gian không còn nhiều, trong khi thực tiễn vẫn có không ít doanh nghiệp chưa sẵn sàng, đã và đang đặt ra không ít thách thức cho ngành hàng cà phê để chạy nước rút đáp ứng các yêu cầu đặt ra của bên nhập khẩu.

Phía Tây Lâm Đồng hiện gồm 28 xã, phường, là một trong những khu vực trọng điểm về xuất khẩu cà phê của Việt Nam. Khu vực này hiện có khoảng 143.000 ha cà phê, diện tích thu hoạch 131.000 ha. Cà phê chiếm 37% diện tích cây trồng sản lượng 360.000 tấn/năm.

Theo ông Trương Công Toàn - Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Toàn Hằng, xã Nhân Cơ, nhiều năm nay đơn vị đã liên kết, sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn 4C phục vụ xuất khẩu. Để có vùng sản xuất ổn định, nguyên liệu đạt chuẩn, doanh nghiệp đang liên kết với gần 11.000 nông hộ xung quanh, với diện tích canh tác là 1.500 ha cà phê. Để đáp ứng nguyên tắc EUDR đưa ra cần phối hợp với các bên liên quan trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu gồm tọa độ, bản đồ của các thửa, mảnh rất nhiều, khối lượng rất lớn. Đây là nội dung quan trọng nhất trong bộ hồ sơ khi xuất khẩu cà phê sang EU.

Trước thời điểm sáp nhập, các ngành chức năng tỉnh Đắk Nông (nay thuộc phía Tây Lâm Đồng) đã tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị về đáp ứng EUDR. Ảnh tư liệu

Bên cạnh đó, cần phải truyền thông nâng cao nhận thức để người sản xuất tuân thủ các nguyên tắc của EUDR. Những hoạt động này, ngoài nguồn lực của doanh nghiệp cần sự hợp tác, đồng hành của chính quyền, các bên liên quan. Việc xây dựng được cơ chế báo cáo, thông tin và phản hồi khi có yêu cầu từ nước nhập khẩu cũng là một yêu cầu khó, nếu nông hộ không chủ động, kỹ càng trong áp dụng quy trình tốt gắn với nhật ký canh tác.

Cũng về nội dung này, ông Nguyễn Chí Dũng - Phó Giám đốc kinh doanh, Công ty TNHH MVT xuất nhập khẩu Simexco Đắk Lắk, đơn vị đang thu mua, liên kết ngành hàng cà phê tại nhiều xã, phường ở khu vực Tây Lâm Đồng cho rằng, doanh nghiệp cần sự hỗ trợ tích cực hơn trong việc tham gia các hoạt động liên quan đến tuân thủ quy định EUDR của chính quyền các địa phương, hiệp hội, tổ chức quốc tế, để từ đây có hành động tối ưu nhất. Trong đó, điều mà doanh nghiệp mong muốn là có được số liệu cụ thể, chính xác không trùng lặp để đáp ứng được các điều kiện chính của EUDR về tọa độ, nguồn gốc xuất xứ, lao động, thỏa thuận. Các yêu cầu này vẫn còn chưa được cấp, ngành đồng bộ, công bố sớm.

Cà phê sản xuất theo các tiêu chuẩn chứng nhận về chất lượng và sản xuất bền vững khu vực mới đạt hơn 23.000 ha, diện tích này cần được nhân rộng mạnh mẽ hơn

Sớm công bố bộ dữ liệu

Hiện nay, sản phẩm cà phê của khu vực xuất khẩu đến hàng chục quốc gia, với sản lượng khoảng 120.000 tấn/năm, cho nên đòi hỏi việc tuân thủ EUDR là điều cấp thiết. Tuy nhiên qua một thời gian triển khai, việc chuẩn bị các điều kiện để đáp ứng các quy định của EUDR tại khu vực này vẫn còn nhiều thách thức. Trước hết có thể kể đến việc số hóa mã số vùng trồng đến từng mảnh, thửa rất khó khăn do hầu hết diện tích cà phê khu vực thuộc về các nông hộ.

Theo thống kê sơ bộ, khoảng 70.000 hộ đang canh tác cà phê trên địa bàn khiến khối lượng công việc thu thập, rà soát và chuẩn hóa dữ liệu để xây dựng cơ sở dữ liệu về rừng và vùng trồng là rất lớn. Việc truy xuất nguồn gốc và đăng ký mã số vùng trồng gặp nhiều khó khăn một phần do diện tích cà phê bà con đã canh tác ổn định từ lâu nhưng chưa đăng ký, chưa được cấp quyền sử dụng đất, sự tham gia, đồng hành các bên có liên quan. Doanh nghiệp thu mua, xuất khẩu còn nhiều hạn chế; nguồn lực, kỹ thuật để thực hiện các nội dung, giải pháp can thiệp lớn, trong khi nguồn lực, vốn các địa phương có hạn.

Thực tế việc nhân rộng cà phê áp dụng, đạt và duy trì các tiêu chuẩn chứng nhận tuy tăng lên hằng năm nhưng còn chưa nhiều. Theo thống kê, hiện nay diện tích cà phê sản xuất theo các tiêu chuẩn chứng nhận về chất lượng và sản xuất bền vững khu vực mới đạt hơn 23.000 ha. Diện tích cà phê đạt chuẩn chứng nhận chỉ khoảng 18% trên tổng diện tích. Đây cũng là một khó khăn khi truy xuất nguồn gốc rõ ràng đáp ứng EUDR.

Cập nhật dữ liệu địa chính cụ thể, chính xác, đồng bộ đến từng lô, thửa là tiền đề quan trọng để đáp ứng EUDR

Tuy nhiên, chứng nhận bền vững và liên kết chuỗi mới chỉ là điều kiện cần. EUDR đòi hỏi mức độ minh bạch cao hơn, chi tiết hơn, mang tính pháp lý chặt chẽ hơn. Nếu doanh nghiệp không xây dựng được hệ thống truy xuất đồng bộ; nếu chính quyền cơ sở không nắm chắc hiện trạng đất đai - rừng từ sau ngày 31/12/2020; nếu nông dân không được hướng dẫn cụ thể, nguy cơ bị loại khỏi thị trường EU là có thể xảy ra. Theo lộ trình, doanh nghiệp lớn phải tuân thủ EUDR từ ngày 31/12/2026, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chậm nhất đến ngày 30/6/2027.