Bài 1: Quyết tâm cao, hành động quyết liệt

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Thái, Phó Chính ủy Quân khu 2, Trưởng Ban chỉ đạo Quân khu 2 về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ kiểm tra, chỉ đạo công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị thiêng liêng cao cả này không chỉ đáp ứng niềm mong mỏi, nguyện vọng tha thiết của thân nhân, gia đình liệt sĩ, mà còn thể hiện sâu sắc truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, Quân đội và chế độ xã hội chủ nghĩa.

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai quyết liệt, đồng bộ trong thời gian qua càng khẳng định quyết tâm và cam kết chính trị của Đảng, Nhà nước, Quân đội và cả hệ thống chính trị đối với người có công với nước. Chiến dịch đã tạo ra một đợt cao điểm hành động trên phạm vi cả nước, thắp sáng thêm niềm tin, hy vọng trong hành trình đưa các Anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, đồng đội, quê hương, đất Mẹ.

Đại tá Khổng Đình Tám, Chủ nhiệm Chính trị Quân khu trực tiếp tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ tại điểm cao 685, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Ngày 2/4/2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia) tổ chức phát động Chiến dịch. Thời gian thực hiện từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027).

Đây là lần đầu tiên nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được tổ chức thành một chiến dịch có quy mô toàn quốc, với mục tiêu, chỉ tiêu, lộ trình cụ thể, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Trong thời gian thực hiện Chiến dịch, cả nước phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, trọng tâm là địa bàn trong nước; hoàn thành lấy mẫu khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ; đồng thời, đẩy mạnh rà phá bom, mìn, vật nổ tại các địa bàn trọng điểm, “vùng lõi” và khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.

Chiến dịch có khối lượng công việc lớn, nhiều nhiệm vụ mới, đặc biệt khó, yêu cầu thực hiện khẩn trương, chặt chẽ, khoa học và phải có trình độ chuyên môn sâu, trong khi điều kiện nhiều đơn vị, địa phương còn khó khăn cả về lực lượng, phương tiện và cơ sở vật chất. Từ đó đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức lực lượng, bảo đảm nguồn lực và phối hợp giữa các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương.

Trung tướng Phạm Đức Duyên, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 2 chỉ đạo lớp tập huấn về công tác tìm kiếm, quy tập HCLS tại điểm cao 211, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Thực hiện Chiến dịch, Quân khu 2 và các địa phương trên địa bàn phấn đấu tìm kiếm, quy tập hơn 800 hài cốt liệt sĩ, trọng tâm là khu vực Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang, tỉnh Lào Cai và những địa bàn còn có thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; đồng thời, tổ chức lấy mẫu hơn 11.200 mộ chưa xác định được danh tính để phục vụ giám định ADN.

Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện Chiến dịch gặp không ít khó khăn, thách thức, do các lực lượng thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang rất thiếu thông tin về nơi chôn cất ban đầu của liệt sĩ, thông tin về mộ liệt sĩ cũng ngày càng ít, độ chính xác không cao, địa hình, địa vật biến đổi; diện tích còn tồn sót bom, mìn, vật nổ sau chiến tranh lớn; các đơn vị sau giải thể, sáp nhập, chia tách đã nhiều lần bàn giao hồ sơ, danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, làm cho việc tìm kiếm, đối chiếu, xác minh thông tin thêm phức tạp.

Địa bàn Quân khu 2 có nhiều khu vực địa hình rất hiểm trở; những nơi trước đây là trọng điểm chiến tranh, bị đạn pháo địch cày xới, các hài cốt liệt sĩ không còn nguyên vẹn, cực kỳ khó khăn cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính. Nhiều hài cốt liệt sĩ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn do thời gian an táng quá lâu nên đã bị phân hủy mạnh; nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên trải qua nhiều lần tôn tạo, rất kiên cố, nhiều phần mộ có độ sâu từ 2-3m gây khó khăn trong công tác khai quật, lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân khu trên địa bàn 6 tỉnh bắc Lào được tiến hành trong điều kiện rừng núi rộng, địa hình phức tạp, thông tin về mộ chí gần như không còn.

Thực tiễn đó đòi hỏi Quân khu 2 và các địa phương trên địa bàn phải hành động khẩn trương, quyết liệt, nhưng phải hết sức khoa học, thận trọng và chính xác. Nếu không tranh thủ thời gian, nhiều thông tin quý giá có thể mất đi; cơ hội tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sẽ ngày càng thu hẹp.

Quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu 2 xác định hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu của Chiến dịch là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, là mệnh lệnh từ trái tim mỗi cán bộ, chiến sĩ.

Đảng ủy Quân khu 2 đã ban hành nghị quyết chuyên đề về lãnh đạo công tác rà phá bom mìn, vật nổ gắn với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ban Chỉ đạo Quân khu và Ban Chỉ đạo các tỉnh xây dựng, triển khai các chương trình, kế hoạch thực hiện trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030, bảo đảm sát thực tiễn, có tính khả thi, theo nguyên tắc “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ sản phẩm; gắn trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, nhất là người đứng đầu với tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện Chiến dịch.

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Ngân, Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 2 trao quyết định thăng quân hàm cho cán bộ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai đang thực hiện nhiệm vụ tại điểm cao 350B. (Ảnh: HOÀNG TRUNG)

Quân khu 2 đã tăng cường lực lượng, trang bị, phương tiện cho Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang và thành lập Đội tìm kiếm, quy tập lâm thời, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai với quân số tăng gấp 6 lần; chỉ đạo tổ chức tập huấn ngay tại địa bàn trọng điểm, “vùng lõi” tỉnh Tuyên Quang trước khi các lực lượng bước vào thực hiện nhiệm vụ. Lãnh đạo Quân khu và Ban Chỉ đạo Quân khu tổ chức nhiều đoàn công tác thăm, kiểm tra, nắm tình hình, động viên, trao quyết định thăng quân hàm cho cán bộ, nhân viên các đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các điểm cao, địa bàn trọng điểm, đồng thời, quyết liệt chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ rà phá bom mìn, vật nổ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu và Điện Biên.

Phấn đấu rà phá toàn bộ diện tích hơn 11.700ha đất bị ô nhiễm bom mìn, vật nổ trong dự án giai đoạn 2025-2027, hoàn thành trong năm 2026 (sớm hơn 1 năm so với kế hoạch); trong đó tập trung rà phá trước tại “vùng lõi” để mở đường cho các lực lượng tiếp cận, tìm kiếm, quy tập tại các khu vực còn thông tin về hài cốt liệt sĩ.

Với sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh và Ban Chỉ đạo Quân khu 2; sự phối hợp chặt chẽ của cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể địa phương; tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy của lực lượng chuyên trách và sự đồng thuận, giúp đỡ của Nhân dân, sau hơn 1/4 chặng đường của Chiến dịch, Quân khu 2 và các địa phương trên địa bàn đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng.

Đến hết tháng 7/2026, toàn Quân khu đã huy động hơn 23.000 ngày công, tổ chức tìm kiếm trên diện tích 2.101ha. Các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 87 mộ với 151 hài cốt liệt sĩ (bằng 58,3% số hài cốt liệt sĩ Quân khu tìm kiếm, quy tập được trong 5 năm, từ năm 2021-2025). Trong đó, trên địa bàn Quân khu tìm kiếm, quy tập được 130 hài cốt liệt sĩ (60 mộ đơn, 6 mộ tập thể), trên địa bàn 6 tỉnh bắc Lào tìm kiếm, quy tập được 21 hài cốt liệt sĩ.

Tháng 7 vừa qua, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lai Châu đã phối hợp tổ chức khai quật, cất bốc mộ tập thể tại khu vực Nghĩa trang liệt sĩ Tam Đường, thuộc xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu. Trên cơ sở tư liệu lịch sử, thông tin từ nhân chứng, kết quả hội thảo và làm việc với Trung đoàn 148, Sư đoàn 316, Ban Chỉ đạo tỉnh Lai Châu xác định khu mộ là nơi an táng tập thể 47 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 920, Trung đoàn 148, Quân khu Tây Bắc (nay là Trung đoàn 148, Quân khu 2) và Ban Cán sự Đảng huyện Phong Thổ (cũ), hy sinh ngày 14/2/1951 tại bản Mường Cấu, nay thuộc thôn Thanh Bình, xã Bình Lư.

Công tác lấy mẫu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng được Quân khu 2 và các địa phương triển khai đồng bộ. Các lực lượng đã khai quật được gần 6.300 mộ (gần 56% kế hoạch), thu được hơn 5.000 mẫu đủ điều kiện và đã bàn giao gần 4.500 mẫu cho cơ quan chức năng. Đến nay, 4 tỉnh Tuyên Quang, Sơn La, Lai Châu và Lào Cai đã hoàn thành công tác lấy mẫu; tỉnh Điện Biên và Phú Thọ đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành trước tháng 10/2026.