Bắc Cực trở thành điểm nóng đối đầu Nga - NATO
Trong nhiều thế kỷ, lá chắn lớn nhất của Bắc Cực chính là điều kiện tự nhiên. Băng dày, nhiệt độ khắc nghiệt và khoảng cách địa lý rộng lớn khiến khu vực này trở thành một trong những nơi khó tiếp cận nhất trên Trái Đất. Tuy nhiên, khi băng tan và hoạt động hàng hải gia tăng, vùng cực Bắc đang nhanh chóng nổi lên như một địa bàn cạnh tranh chiến lược mới.
Bắc Cực đang nổi lên như một điểm nóng đối đầu giữa Nga và NATO. Ảnh: Ponant.
Nga hiện mô tả sự hiện diện quân sự ngày càng gia tăng của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tại Bắc Cực là một “mối đe dọa trực tiếp”. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov mới đây cảnh báo việc gia tăng các cuộc tập trận làm tăng nguy cơ xảy ra sự cố, từ đó có thể leo thang thành đối đầu vũ trang.
Trong khi đó, NATO cũng đang tăng cường ở sườn phía Bắc. Sau khi Phần Lan và Thụy Điển gia nhập liên minh, 7 trong số 8 quốc gia Bắc Cực hiện là thành viên NATO. Tháng 2 vừa qua, NATO phát động chiến dịch quân sự mang tên “Vệ binh Bắc Cực”(Arctic Sentry), đưa các hoạt động của đồng minh trên toàn khu vực vào một khuôn khổ tác chiến rộng hơn.
Từ ngày 7/9, khoảng 400 quân nhân đến từ 10 nước NATO sẽ tham gia cuộc tập trận Lá chắn Bắc Cực (Arctic Shield) 2026 tại Greenland, huấn luyện trên bộ, trên biển và trên không trong điều kiện khắc nghiệt của Bắc Cực.
Những lợi ích và rủi ro tại khu vực này không chỉ giới hạn ở cạnh tranh quân sự. Băng theo mùa tan nhanh đang mở ra các tuyến hàng hải mới, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận nhiều hơn tới các nguồn tài nguyên thiên nhiên. NATO cho biết Nga đã mở rộng cơ sở hạ tầng quân sự tại Bắc Cực, trong đó có việc tái sử dụng các cơ sở từ thời Liên Xô và phát triển các sân bay, cảng nước sâu. Lực lượng tàu ngầm hạt nhân hùng mạnh của Nga cũng khiến khu vực này có tầm quan trọng chiến lược đặc biệt lớn.
Phần Lan cũng đang chuẩn bị cho người dân trước những nguy cơ có thể xảy ra. Hơn 2.000 người đã tham gia cuộc diễn tập Shelter 2026 trong tuần này, được mô tả là cuộc diễn tập phòng thủ dân sự lớn nhất châu Âu kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Nội dung diễn tập bao gồm các phương án ứng phó với gián đoạn mạng và nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công bằng tên lửa.
Một tàu hải quân Đan Mạch tuần tra vùng biển ngoài khơi Nuuk, Greenland, hồi tháng 3. Ảnh: Getty.
Ông John Erath, Giám đốc chính sách cấp cao tại Trung tâm Kiểm soát Vũ khí và Không phổ biến Vũ khí, cảnh báo không nên cho rằng xung đột tại Bắc Cực là điều không thể tránh khỏi. Ông Erath cho rằng sự gia tăng hoạt động quân sự tại Bắc Cực đang diễn ra song song với sự gia tăng các hoạt động dân sự, đặc biệt là hoạt động vận tải thương mại.
Về nguy cơ hạt nhân, ông Erath cho rằng những tuyên bố cứng rắn của Moscow cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh xung đột tại Ukraine. Ông nói: “Khi Nga đưa ra những lời đe dọa liên quan đến Bắc Cực, điều thực sự được nhắm tới là thông điệp: hãy tránh xa Ukraine, ngừng hỗ trợ người Ukraine, nếu không có thể xảy ra một vấn đề rộng lớn hơn.” Dù thừa nhận việc gia tăng hoạt động quân sự là nguy hiểm, ông Erath nhấn mạnh: “Tôi không cho rằng đang có nguy cơ cận kề xảy ra chiến tranh hạt nhân.”
Hiện tại, Bắc Cực vẫn còn cách xa một cuộc xung đột công khai. Tuy nhiên, băng đang rút, các tuyến thương mại đang mở rộng và lực lượng quân sự đang ngày càng tiến về phía Bắc.
