3 nút thắt lao động của doanh nghiệp Đà Nẵng

Khoảng cách giữa bằng cấp và năng lực thực tế

Ông Nguyễn Tiến Quang – Giám đốc Chi nhánh Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại Miền Trung - Tây Nguyên (VCCI Miền Trung - Tây Nguyên) cho biết, trên cơ sở ý kiến từ doanh nghiệp (DN), VCCI Miền Trung - Tây Nguyên đã tổng hợp 3 nhóm khó khăn, vướng mắc mà các DN Đà Nẵng đang phải đối mặt trong lĩnh vực lao động.

Vẫn còn khoảng cách khá ;ớn giữa chất lượng bằng cấp và năng lực làm việc thực tế của đội ngũ nhân lực tại các doanh nghiệp.

Trước hết là khoảng cách giữa chất lượng bằng cấp và năng lực làm việc thực tế. Khó khăn lớn nhất hiện nay của DN không hoàn toàn nằm ở sự thiếu hụt về số lượng lao động mà quan trọng hơn là thiếu lao động có kỹ năng thực hành và năng lực đáp ứng ngay yêu cầu công việc. Nói cách khác, điểm nghẽn của thị trường lao động Đà Nẵng hiện nay nằm ở khả năng chuyển hóa từ nền tảng học vấn, bằng cấp sang năng lực làm việc thực tế trong môi trường DN.

Mối tương quan giữa các số liệu khảo sát chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025 đã phản ánh rất rõ khoảng cách này. Một mặt, Đà Nẵng ở nhóm cao toàn quốc với điểm 4/5 về mức độ lao động đáp ứng kỹ năng số, giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí tuyển dụng ban đầu ở mức 3% tổng chi phí kinh doanh.

Tuy nhiên, khi đưa người lao động vào trực tiếp vận hành sản xuất kinh doanh, DN vẫn phải bỏ ra tới 5% tổng chi phí kinh doanh cho công tác đào tạo lại (xếp thứ 6 toàn quốc). Điều này cho thấy chi phí "sàng lọc" và chi phí "bù đắp khoảng trống kỹ năng" sau tuyển dụng đối với DN vẫn còn rất lớn.

Bên cạnh đó, mặc dù có 76,34% DN đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông là tốt nhưng tỷ lệ hài lòng đối với hệ thống dạy nghề chỉ đạt 70,54% (thấp hơn đáng kể so với mức 75,44% của địa phương lân cận như TP Huế). Sự chênh lệch này có thể là do giáo dục nghề nghiệp và đào tạo đại học tại địa phương chưa theo kịp nhịp độ thay đổi công nghệ của DN.

Hệ quả trực tiếp là DN phải tự dùng nguồn lực tài chính hữu hạn của mình để gánh vác phần chi phí bù đắp sự thiếu hụt của hệ thống đào tạo, làm gia tăng chi phí vận hành, giảm sức cạnh tranh và hạn chế khả năng mở rộng quy mô.

Cạnh tranh lao động không cân sức và sự dịch chuyển lệch pha nội vùng

Theo kết quả khảo sát tình hình sản xuất kinh doanh của DN hội viên VCCI tại Đà Nẵng trong 6 tháng đầu năm 2026, có 39,3% DN đánh giá việc tuyển dụng và duy trì ổn định lao động ở mức từ khó khăn đến rất khó khăn. Tình trạng thiếu hụt nhân sự diễn ra không đồng đều giữa các ngành kinh tế, tạo ra sự cạnh tranh nguồn nhân lực không cân sức giữa khối sản xuất công nghiệp và khối dịch vụ - du lịch.

Nhiều DN hoạt động tại các KCN trọng điểm của TP Đà Nẵng như KCN Hòa Khánh, KCN Hòa Cầm, KCN Liên Chiểu, Tam Kỳ… đang rơi vào tình trạng khó khăn trong việc thu hút và giữ chân người lao động trước sức hút mạnh mẽ của khối du lịch, lữ hành, khách sạn và dịch vụ tại khu vực trung tâm đô thị và khu vực ven biển.

Các DN trong các KCN phản ánh, đây là cuộc cạnh tranh lao động hoàn toàn bất lợi đối với các ngành sản xuất, chế biến, cơ khí, điện tử và dệt may xuất khẩu. Mặc dù đã nỗ lực cải thiện môi trường làm việc, duy trì chi trả mức lương và chế độ phúc lợi cao hơn từ 15% - 20% so với mặt bằng thu nhập của lao động trên địa bàn nhưng họ vẫn không thể ngăn chặn được xu hướng dịch chuyển lao động.

Nguyên nhân xuất phát từ tâm lý ưa chuộng môi trường làm việc dịch vụ, du lịch nhẹ nhàng, linh hoạt, hiện đại của lực lượng lao động trẻ và định kiến của lao động đối với môi trường sản xuất công nghiệp cho rằng đây là công việc gò bó, áp lực, kỷ luật khắt khe và thiếu tính linh hoạt.

Hiện tượng dịch chuyển này không chỉ dừng lại ở lao động phổ thông mà đang lan sang cả lực lượng lao động kỹ thuật. Có DN cho biết có kỹ sư vận hành máy, kỹ thuật viên tự động hóa, thợ cơ khí lành nghề tại nhà máy sau khi được DN đào tạo, làm việc 1-2 năm lại có xu hướng nghỉ việc, chuyển sang làm công tác bảo trì, vận hành kỹ thuật tại các khách sạn, khu nghỉ dưỡng 4-5 sao hoặc các dự án du lịch.

“Hệ quả là các DN trong KCN gặp khó trong duy trì tính ổn định trong kế hoạch sản xuất, chậm tiến độ nâng cấp công nghệ và tự động hóa. Đáng lo ngại hơn, tình trạng này về lâu dài có khả năng đe dọa đến hệ sinh thái DN phụ trợ tại địa phương”, ông Nguyễn Tiến Quang khuyến cáo.

Ông cho biết, khi khảo sát môi trường đầu tư tại Đà Nẵng, bên cạnh các ưu đãi về thuế và hạ tầng đất đai, các nhà đầu tư chiến lược, các tập đoàn FDI lớn đánh giá rất kỹ năng lực của các DN vệ tinh tại chỗ (khả năng cung ứng linh kiện, dịch vụ bảo trì, phụ trợ).

Nếu các DN trong KCN không thể phát triển vì thiếu lao động kỹ thuật, Đà Nẵng sẽ rất khó xây dựng được một "hệ sinh thái công nghiệp" đủ mạnh để thu hút và giữ chân các dự án FDI quy mô lớn, có giá trị gia tăng cao.

Áp lực chi phí và thách thức đối với quá trình đổi mới công nghệ

Kết quả khảo sát 6 tháng đầu năm 2026 của VCCI Miền Trung – Tây Nguyên cho thấy khó khăn về lao động không chỉ dừng lại ở khâu tuyển dụng mà đang tác động các yếu tố khác của DN Đà Nẵng. Cụ thể, 39,3% DN phải đối mặt với xu hướng gia tăng liên tục của chi phí nhân công nhằm cải thiện phúc lợi, tăng lương để giữ chân người lao động.

Sự gia tăng chi phí nhân công, cộng hưởng với áp lực biến động chi phí nguyên vật liệu, chi phí logistics và các chi phí đầu vào khác đã khiến 56% DN bị ảnh hưởng trực tiếp theo hướng giảm biên lợi nhuận.

Điều đó dẫn tới xu hướng “phòng thủ” chiếm ưu thế. Mặc dù có 71,7% DN dự báo doanh thu có thể tăng trưởng, nhưng có tới 62,8% DN lựa chọn giải pháp giữ nguyên quy mô sản xuất kinh doanh hiện tại, không dám đầu tư mở rộng do lo ngại rủi ro chi phí và thiếu hụt nhân sự.

Đáng chú ý, có tới 74,3% DN nhận định việc ứng dụng công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số là hướng đi chiến lược để nâng cao năng suất và giảm bớt sự phụ thuộc vào thâm dụng lao động. Thực tế đã có 54% DN bước đầu đạt hiệu quả trong tối ưu hóa quy trình vận hành nhờ công nghệ.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi có đội ngũ nhân lực đủ trình độ để tiếp nhận, vận hành và làm chủ. Chính vì vậy, sự thiếu hụt nguồn nhân lực trình độ cao đang tác động không nhỏ đến tiến độ chuyển đổi số, ứng dụng tự động hóa và lộ trình nâng cao năng lực cạnh tranh của DN trên địa bàn Đà Nẵng.