Xuân về trên những bản làng dưới chân núi Tản

Từ xã Yên Bài rộn ràng lễ hội đầu xuân đến Ba Vì, Suối Hai, tất cả đang chuyển mình mạnh mẽ trong phát triển kinh tế. Mùa xuân năm nay không chỉ là mùa của lễ hội, mà còn là mùa của niềm tin, của no ấm và đồng thuận trên những bản làng dưới chân núi Tản.

Người dân xã Yên Bài luyện tập chuẩn bị cho lễ hội cồng chiêng.

Âm vang chiêng Mường gọi xuân

Trong bức tranh văn hóa đa sắc của các xã mới sau sáp nhập, phong tục đón Tết cổ truyền của đồng bào Mường vẫn giữ được những lớp trầm tích văn hóa bền bỉ theo thời gian.

Chiều cuối năm, khi sương mỏng còn vương trên triền núi Tản, sân vận động xã Yên Bài rộn ràng tiếng bước chân và nhịp chiêng dồn dập. 18 đội và câu lạc bộ chiêng Mường tề tựu trong buổi tổng duyệt chuẩn bị khai hội xuân Bính Ngọ 2026. Những vành khăn trắng, váy áo thêu hoa rực rỡ nổi bật giữa nền cỏ xanh, tạo nên bức tranh xuân sống động của vùng đất có đông đồng bào Mường sinh sống.

Âm thanh cồng chiêng ngân dài, trầm mà vang, như đánh thức ký ức bao đời của xứ Mường. Mỗi nhịp chiêng là một nhịp thở của núi rừng, một lời mời tổ tiên về sum họp. Không khí tổng duyệt không chỉ là luyện tập cho một lễ hội, mà là khoảnh khắc cộng đồng cùng nhau chạm vào cội nguồn văn hóa.

Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Yên Bài Nguyễn Thị Ngọc Hà cho biết, toàn xã có 22 thôn thì 17 thôn có đồng bào dân tộc Mường sinh sống. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động văn hóa Mường dịp Tết đã trở thành điểm nhấn văn hóa ấn tượng của địa phương.

“Mùng 5 Tết tới đây, xã tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Mường. Mỗi thôn đều có một đội chiêng tham gia. Áp Tết, các đội tập trung khớp nhịp, chỉnh từng tiếng chiêng, từng bước di chuyển để khi bước vào ngày hội, mọi tiết mục đều nhuần nhuyễn, đồng đều và đẹp mắt”, bà Nguyễn Thị Ngọc Hà chia sẻ.

Trong buổi tập, tiếng chiêng mở màn vang lên như lời gọi xuân. Từ đội hình hàng dọc trang nghiêm, các nghệ nhân chuyển sang xếp vòng tròn, rồi bung nở thành hình cánh hoa giữa sân, tạo nên những chuyển động mềm mại mà mạnh mẽ. Các đội đan xen biểu diễn, kết hợp những tiết mục múa Mường đặc sắc, tái hiện nhịp sống lao động và sinh hoạt cộng đồng. Không gian hội xuân còn rộn ràng với các trò chơi dân gian như ném còn - trò chơi gắn bó lâu đời với người Mường, vừa là sinh hoạt văn hóa, vừa gửi gắm ước vọng về mùa màng bội thu, gia đình sum vầy.

“Xã cũng dành những phần thưởng, sự khích lệ kịp thời để động viên các đội và bà con tích cực tham gia, coi đây là niềm vui chung của cộng đồng”, bà Nguyễn Thị Ngọc Hà cho hay.

Bà Nguyễn Thị Duyên, ở thôn 1 Phú Vàng, là Đội trưởng đội bảo tồn chiêng Mường, không giấu được niềm tự hào khi nhắc đến lớp trẻ trong đội. “Trước đây chủ yếu là các bác lớn tuổi đánh chiêng, nay thanh niên tham gia đông hơn. Chúng tôi vừa truyền dạy, vừa khơi gợi để các cháu hiểu rằng giữ chiêng là giữ hồn làng. Mỗi mùa xuân đến, nghe tiếng chiêng vang là thấy lòng mình rộn ràng”, bà Nguyễn Thị Duyên nói.

Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật truyền thống dân tộc Mường xã Yên Bài Nguyễn Xuân Vinh cho biết thêm, câu lạc bộ không chỉ luyện chiêng mà còn phục dựng các làn điệu dân ca, điệu múa cổ, hướng dẫn cách mặc trang phục truyền thống đúng nghi lễ.

“Chúng tôi mong muốn mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, đều có thể tự tin nói tiếng Mường, đánh chiêng, múa Mường trong ngày hội. Khi văn hóa được thực hành thường xuyên, bản sắc sẽ không mai một mà ngày càng có sức sống”, ông Nguyễn Xuân Vinh nhấn mạnh.

Dưới chân núi, những vườn đào lâu năm của bà con Mường đang vào độ rực rỡ nhất. Sắc hồng trải dài theo triền đồi, hòa cùng tiếng chiêng ngân vang, tạo nên một bức tranh xuân đầy sức sống. Người dân Yên Bài không chỉ đón Tết bằng mâm cỗ truyền thống, mà còn bằng niềm vui của một năm lao động khởi sắc, của những con đường làng được mở rộng, của những đội chiêng ngày càng đông vui. Trong nhịp chiêng rộn rã và sắc đào thắm tươi ấy, một mùa xuân mới đang mở ra - mùa xuân của gìn giữ, đổi mới và phát triển trên đất Mường Yên Bài.

Xã Suối Hai quan tâm chăm lo đời sống các hộ đồng bào dân tộc khó khăn trên địa bàn.

Tiếp nối và phát triển

Từ tiếng chiêng tổng duyệt ở Yên Bài, mùa xuân như lan tỏa sang các xã Ba Vì, Suối Hai, nơi hơn 40.000 đồng bào Mường, Dao… đang đón một cái Tết đủ đầy hơn sau một năm làm ăn khấm khá. Với đồng bào Dao xã Ba Vì, mùa xuân năm nay cũng ngập tràn niềm vui. Mùa xuân về trên những triền núi Ba Vì, khi sương sớm còn vương trên tán rừng và hương cỏ cây ngan ngát trong gió mới, đồng bào Dao nơi đây lại đón một mùa xuân đặc biệt - mùa xuân của những nương thuốc xanh tốt và những ước vọng đang thành hình.

Tại Hợp tác xã Thảo dược dân tộc Dao Phượng Huệ, không khí những ngày giáp Tết rộn ràng hơn bao giờ hết. Những mẻ trà dược liệu được sao, đóng gói cẩn thận để kịp đưa ra thị trường đầu năm. Từ ý tưởng của hai lương y Lý Thị Bích Phượng và Lý Thị Bích Huệ, mô hình hợp tác xã đã phát triển bốn sản phẩm trà dược liệu đạt chuẩn OCOP 3 sao - một bước tiến dài từ những nương thuốc nhỏ lẻ năm nào.

Nếu trước kia, cây thuốc Nam chỉ được trồng rải rác quanh nhà, hái bán theo bó nhỏ, thì nay bà con đã biết quy hoạch vùng trồng, tuân thủ quy trình chăm sóc, thu hái và chế biến bài bản. Trong câu chuyện ngày áp Tết, lương y Lý Thị Bích Huệ chia sẻ bằng giọng trầm ấm: “Mùa xuân là mùa cây thuốc đâm chồi, cũng là lúc người Dao chúng tôi gửi gắm nhiều hy vọng nhất. Cây thuốc Nam nếu được bảo tồn, chế biến đúng cách sẽ là “cần câu” thoát nghèo bền vững. Giữ nghề cũng là giữ rừng, giữ bản sắc của mình”.

Lời tâm sự ấy như hòa vào sắc xanh của núi rừng, gợi nhắc rằng mỗi luống dược liệu không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là kết tinh tri thức dân gian bao đời.

Hiện nay, xã Ba Vì có ba thôn Hợp Sơn, Hợp Nhất và Yên Sơn được công nhận là làng nghề thuốc Nam truyền thống; riêng thôn Yên Sơn có 100% hộ làm nghề thuốc. Mỗi độ xuân về, đi dọc những con đường làng, dễ dàng bắt gặp hình ảnh người dân phơi thuốc trước hiên nhà, mùi thảo dược quyện trong nắng mới. Với bà con người Dao nơi đây, mùa xuân không chỉ là Tết đoàn viên, mà còn là mùa của cỏ cây dược liệu, mùa ươm mầm hy vọng. Khi những búp lá non nhú lên giữa sườn đồi cũng là lúc một năm mới nhiều no ấm, bền vững đang mở ra, từ chính bàn tay cần mẫn và niềm tin son sắt của người giữ nghề.

Cùng với đó, xã Suối Hai nổi lên như một điểm sáng trong bức tranh phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc. Từng là địa bàn nhiều khó khăn, thu nhập bấp bênh, nay Suối Hai đã khép lại năm cũ với kết quả đầy ý nghĩa: Không còn hộ nghèo - một bước chuyển mình bền bỉ, thuyết phục.

Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Suối Hai Nguyễn Thị Hồng Lê nhấn mạnh, thành công của địa phương không chỉ được đo bằng tỷ lệ 0% hộ nghèo, mà còn ở sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị và niềm tin của đồng bào Mường đối với chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước. Đây là nền tảng quan trọng để Suối Hai tiếp tục vững bước trên hành trình xây dựng miền quê vừa đậm đà bản sắc, vừa no ấm, hiện đại trong nhịp phát triển chung của Thủ đô.

Mùa xuân này, tại các xã Ba Vì, Suối Hai, Yên Bài, thanh âm chiêng Mường rộn rã hòa cùng nhịp sống mới của chính quyền địa phương 2 cấp. Văn hóa truyền thống không lùi vào ký ức mà được khơi dậy, trao truyền và trẻ hóa. Từ hội thi tiếng Mường, câu lạc bộ trang phục truyền thống đến những mô hình kinh tế xanh, tất cả đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho vùng núi phía Tây Thủ đô.

Bạch Thanh