Xây dựng hành lang pháp lý hiệu quả, kiểm soát thuốc lá thế hệ mới

Nguy cơ từ thuốc lá và yêu cầu quản lý chủ động

Hiện nay, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng như bệnh tim mạch, ung thư, hô hấp mạn tính và gây tử vong sớm. Theo Tiến sĩ Hoàng Thị Mỹ Hạnh (Viện Chiến lược và chính sách y tế), Việt Nam đang nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất toàn cầu, với mức 41,1% được ghi nhận vào năm 2021.

Đáng chú ý, mỗi năm nước ta có hơn 100 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó bao gồm cả những nạn nhân bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động. Thực trạng này không chỉ làm tổn hại sức khỏe nhân dân mà còn tạo ra gánh nặng khổng lồ đối với hệ thống y tế, làm suy giảm năng suất lao động và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng.

Bộ Y tế cũng cho biết, công tác quản lý cần chủ động và kiên quyết, không thể chờ đến khi hậu quả sức khỏe xảy ra mới tiến hành can thiệp. Các chính sách trong dự án luật lần này mang định hướng kiểm soát ngay từ đầu, đặc biệt là việc ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới và hình thức kinh doanh mới lôi kéo thanh thiếu niên.

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý, dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất nhiều quy định quản lý chặt chẽ, đề xuất cấm thuốc lá thế hệ mới và siết chặt điều kiện bán lẻ. Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), dự thảo đưa ra hai chính sách mới trọng tâm.

Cụ thể, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung khái niệm "thuốc lá" để bao quát đầy đủ cả thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá khác, đồng thời quy định rõ đây là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Đáng chú ý, dự thảo nghiêm cấm toàn bộ các hành vi sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới. Lệnh cấm này áp dụng triệt để đối với cả thiết bị điện tử và linh kiện liên quan nhằm bảo đảm phù hợp với Luật Đầu tư và Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Việc kiểm tra căn cước, hộ chiếu hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) khi có trường hợp nghi ngờ về độ tuổi sẽ hạn chế được người trẻ tuổi sử dụng thuốc lá từ sớm.

Cùng với đó, các cơ sở bán buôn, bán lẻ bị nghiêm cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Riêng đối với thuốc lá thông thường, cơ sở kinh doanh bắt buộc phải treo biển thông báo không bán cho người chưa đủ 18 tuổi, đồng thời người bán có trách nhiệm kiểm tra căn cước, hộ chiếu hoặc ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) đối với các trường hợp nghi ngờ về độ tuổi của người mua. Ngoài ra, dự thảo cũng cấm việc tổ chức, cho phép hoặc bán thuốc lá thông thường phía ngoài cổng các cơ sở y tế và cơ sở giáo dục trong phạm vi 100m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất.

Bảo đảm tính đồng bộ, tránh chồng chéo pháp luật

Tại phiên họp thẩm định dự án Luật do Bộ Tư pháp tổ chức, đa số các đại biểu đều tán thành với sự cần thiết của việc ban hành dự án Luật nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân, giảm chi phí y tế và thúc đẩy kinh tế - xã hội.

Để hoàn thiện dự thảo, đại diện Bộ Công an đề nghị Bộ Y tế cần xác định rõ ràng khái niệm các loại thuốc lá mới để tránh phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn. Đồng thời, Bộ Công an cũng đề xuất rà soát, sửa đổi khoản 3 Điều 11 của Luật năm 2012 theo hướng mở rộng phạm vi cấm hút thuốc trên các phương tiện giao thông công cộng như tàu thủy, tàu hỏa.

Liên quan đến quy định cấm bán thuốc lá trên môi trường mạng, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra rằng dự thảo đang liệt kê nhiều thuật ngữ chưa được giải thích rõ như 'ứng dụng số', 'nền tảng trực tuyến'. Những thuật ngữ này hiện chưa hoàn toàn đồng nhất với các quy định pháp luật về công nghiệp công nghệ số và giao dịch điện tử. Do đó, cơ quan soạn thảo cần chỉnh lý theo hướng khái quát, bao quát được các hình thức kinh doanh mới phát sinh, tránh liệt kê thiếu hoặc trùng lặp.

Góp ý về công tác lập pháp, bà Nguyễn Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự, hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) lưu ý cơ quan chủ trì soạn thảo cần giải trình thuyết phục và có căn cứ đối với những nội dung còn ý kiến khác nhau, đặc biệt là các vấn đề về phạm vi điều chỉnh. Các cơ quan cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật; trường hợp phát hiện vướng mắc vượt quá phạm vi điều chỉnh của dự thảo, cần chủ động kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi các văn bản liên quan.