Xây dựng 3 cấp độ ứng phó với biến động xăng dầu

Khách hàng đổ xăng tại cây xăng xã Phước Vinh, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: Thanh Tân/TTXVN

Nguồn cung xăng dầu trên địa bàn Tây Ninh hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu trong điều kiện bình thường, nhưng địa phương vẫn đối mặt với những rủi ro từ biến động nguồn cung trong nước và thế giới, trong khi nhu cầu tiêu thụ lớn và phụ thuộc đáng kể vào nguồn hàng bên ngoài. Thay vì chờ thiếu hụt xảy ra mới xử lý, tỉnh xây dựng cơ chế giám sát, cảnh báo sớm và ứng phó theo 3 cấp độ, nhằm duy trì nguồn cung liên tục, bảo đảm an ninh năng lượng và hạn chế tác động đến sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân.

Nhận diện sớm những rủi ro đối với nguồn cung

Theo Giám đốc Sở Công Thương Tây Ninh Trương Tấn Sơn, Tây Ninh có quy mô địa bàn lớn, dân số đông, mạng lưới giao thông kết nối liên vùng thuận lợi, là cửa ngõ giao thương giữa vùng Đông Nam Bộ với Campuchia qua các cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu chính. Trên địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp, cụm công nghiệp, trung tâm logistics, khu kinh tế cửa khẩu, vùng sản xuất nông nghiệp và hệ thống giao thông đường bộ phát triển, kéo theo nhu cầu sử dụng xăng dầu ở mức cao.

Nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của tỉnh dao động khoảng 2.500 - 3.300 m3/ngày, tập trung chủ yếu cho giao thông vận tải, logistics, sản xuất công nghiệp, khu vực cửa khẩu và nông nghiệp. Trong khi đó, hệ thống phân phối hiện có 845 cửa hàng bán lẻ, tổng sức chứa khoảng 70.000 m3 và 5 kho xăng dầu với tổng sức chứa 29.850 m3. Hệ thống này cơ bản đáp ứng nhu cầu trong điều kiện thị trường ổn định.

Tuy nhiên, năng lực phân phối tại chỗ không đồng nghĩa với khả năng tự chủ hoàn toàn về nguồn hàng. Nguồn cung của Tây Ninh chủ yếu phụ thuộc vào các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và các nhà máy lọc hóa dầu trong nước. Vì vậy, khi các đầu mối gặp khó khăn trong tạo nguồn, nhà máy lọc hóa dầu giảm công suất hoặc chuỗi vận chuyển bị gián đoạn, khả năng cung ứng trên địa bàn có thể chịu tác động.

Rủi ro còn đến từ đặc thù của một tỉnh có đường biên giới dài. Biến động giá xăng dầu giữa Việt Nam và Campuchia có thể làm gia tăng hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép, đầu cơ, găm hàng; trong khi một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu quy mô nhỏ còn hạn chế về năng lực tài chính và dự trữ thương mại. Quá trình chuyển sang sử dụng xăng sinh học E10 cũng có thể phát sinh những vấn đề trong giai đoạn đầu.

Từ những yếu tố này, tỉnh đánh giá hệ thống cung ứng xăng dầu cơ bản đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện bình thường, nhưng không loại trừ khả năng thiếu hụt cục bộ hoặc trên diện rộng khi nhiều yếu tố bất lợi xảy ra đồng thời. Do đó, xây dựng cơ chế giám sát, cảnh báo sớm và phương án ứng phó theo cấp độ được xác định là yêu cầu cần thiết để bảo đảm an ninh năng lượng, duy trì ổn định thị trường và hạn chế tác động đến sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân.

Theo ông Trương Tấn Sơn, yêu cầu đặt ra phải chủ động theo dõi, nhận diện, đánh giá và dự báo nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn cung, đồng thời chuẩn bị phương án ứng phó phù hợp với các tình huống biến động thị trường năng lượng, thiên tai, dịch bệnh, sự cố kỹ thuật, gián đoạn chuỗi cung ứng và các nguyên nhân khách quan khác.

Điểm đáng chú ý là cơ chế này được xây dựng trên nhiều nguồn dữ liệu thay vì chỉ dựa vào báo cáo của doanh nghiệp. Các chỉ số được theo dõi gồm sản lượng nhập hàng, xuất bán, tồn kho, số cửa hàng hoạt động, số cửa hàng hết hàng, bán cầm chừng, giá bán lẻ, nhu cầu tiêu thụ và phản ánh của người dân.

Đường dây nóng cũng được đưa vào cơ chế này. Thông tin phản ánh về tình trạng hết hàng, ngừng bán hoặc dấu hiệu vi phạm sẽ được tiếp nhận, phân loại, xử lý và sử dụng như một nguồn dữ liệu phục vụ cảnh báo sớm.

Như vậy, trọng tâm của phương án không chỉ là chuẩn bị thêm nguồn hàng, mà hình thành một cơ chế quản trị rủi ro từ sớm, trong đó dữ liệu về nguồn cung, tồn kho, điểm bán và diễn biến thị trường được kết nối để phục vụ quyết định điều hành.

Ba cấp độ để không bị động khi nguồn cung biến động

Trên nền tảng giám sát đó, Tây Ninh xây dựng 3 cấp độ ứng phó, từ thị trường ổn định đến tình huống khẩn cấp. Việc chuyển cấp độ căn cứ vào các tiêu chí cảnh báo, ngưỡng kích hoạt và diễn biến thực tế, theo nguyên tắc xử lý từ sớm, từ xa, ưu tiên điều tiết thị trường trước khi áp dụng các biện pháp can thiệp ở mức cao hơn.

Ở cấp độ 1, nguồn cung ổn định, hoạt động nhập khẩu, tạo nguồn, dự trữ, vận chuyển và phân phối diễn ra bình thường. Cơ quan quản lý tập trung theo dõi nguồn hàng, tồn kho, hoạt động của các cửa hàng, giá bán và nhu cầu tiêu thụ để kịp thời nhận diện dấu hiệu bất thường; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chủ động bảo đảm nguồn cung, chuẩn bị phương án khi thị trường biến động.

Cấp độ 2 được đặt ra khi thị trường biến động mạnh, xuất hiện thiếu hụt cục bộ nhưng vẫn trong khả năng điều tiết của địa phương. Một số ngưỡng cảnh báo gồm tồn kho của các thương nhân đầu mối và phân phối chủ lực giảm xuống dưới 7 ngày cung ứng bình quân; phản ánh về hết hàng, bán cầm chừng hoặc ngừng bán tăng từ 200% so với mức bình quân 7 ngày trước và xuất hiện tại từ 2 đơn vị hành chính cấp xã; hoặc sản lượng bán lẻ tăng từ 15% trở lên.

Khi xuất hiện các tiêu chí này, Giám đốc Sở Công Thương kích hoạt cơ chế giám sát, cảnh báo tăng cường và chỉ đạo Tổ điều hành triển khai biện pháp ứng phó ban đầu. Trọng tâm là xác định khu vực, cửa hàng thiếu hàng; kiểm tra nguyên nhân; cân đối, kết nối và điều chuyển nguồn hàng giữa các khu vực; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý buôn lậu, gian lận thương mại, đầu cơ, găm hàng và các hành vi vi phạm. Mục tiêu là khắc phục nhanh thiếu hụt cục bộ, duy trì hoạt động của hệ thống phân phối và ngăn tình trạng lan rộng.

Nếu tình hình tiếp tục xấu đi, cấp độ 3 - tình huống khẩn cấp được đặt ra khi nguồn cung suy giảm nghiêm trọng, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng xuất hiện, nhiều cửa hàng ngừng bán hoặc thiếu hụt xảy ra trên diện rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh, giao thông vận tải, quốc phòng, an ninh và đời sống người dân.

Các ngưỡng cấp độ 3 gồm: nguồn hàng cung ứng thực tế giảm từ 30% trở lên so với nhu cầu bình quân; từ 10% tổng số cửa hàng bán lẻ trở lên ngừng bán do thiếu hàng liên tục từ 24 giờ; từ 5 đơn vị hành chính cấp xã trở lên thiếu hụt cục bộ; hoặc tồn kho của các thương nhân đầu mối, phân phối chủ lực giảm xuống dưới 5 ngày cung ứng bình quân.

Ở cấp độ này, việc điều hành được nâng lên cấp UBND tỉnh, với phương án ứng phó khẩn cấp và điều phối nguồn cung theo địa bàn, lĩnh vực và nhóm đối tượng ưu tiên. Trong tình huống khẩn cấp, nguồn xăng dầu được ưu tiên cho quốc phòng, an ninh, y tế, phòng cháy chữa cháy, điện lực, cấp nước, thông tin liên lạc, giao thông vận tải, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu kinh tế cửa khẩu và các nhu cầu thiết yếu của người dân. Doanh nghiệp được yêu cầu huy động kho chứa, phương tiện vận tải và hệ thống phân phối để duy trì nguồn hàng theo phương án điều hành.

Các ngưỡng trên là công cụ quản trị để theo dõi, đánh giá diễn biến thị trường và tham mưu điều hành, không phải điều kiện pháp lý làm phát sinh quyền hay nghĩa vụ của doanh nghiệp, người dân.

Đáng chú ý, cơ chế ứng phó được thiết kế theo hướng có thể leo thang theo diễn biến thực tế. Cấp độ 3 có thể được kích hoạt khi một tiêu chí cấp độ 3 xuất hiện; khi từ 2 tiêu chí cấp độ 2 kéo dài quá 48 giờ nhưng không được khắc phục hoặc tiếp tục gia tăng; hoặc xuất hiện đồng thời từ 3 tiêu chí cảnh báo cấp độ 3. Trường hợp nguồn cung diễn biến phức tạp, vượt khả năng điều phối thông thường của địa phương hoặc có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, kinh doanh, quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân cũng được đưa vào diện kích hoạt cấp độ 3.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Thanh, bảo đảm cung ứng xăng dầu phải được thực hiện như một nhiệm vụ thường xuyên, với sự phối hợp của các sở, ngành, địa phương, lực lượng chức năng và doanh nghiệp. Trong đó phải kết hợp chặt chẽ giữa bảo đảm nguồn cung với quản lý thị trường, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, đầu cơ, găm hàng, nhất là tại khu vực biên giới, cửa khẩu và các địa bàn trọng điểm.

Về lâu dài, Tây Ninh đặt mục tiêu nâng khả năng chống chịu của hệ thống thông qua tăng cường dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung, phát triển hạ tầng kho chứa, vận tải và mạng lưới phân phối; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giám sát, cảnh báo sớm, quản lý dữ liệu và điều hành thị trường. Công tác thông tin, truyền thông được chú trọng nhằm ổn định tâm lý thị trường, hạn chế mua tích trữ, đầu cơ, găm hàng và xử lý thông tin sai sự thật có thể gây bất ổn cung - cầu.

Với cơ chế từ theo dõi, phòng ngừa ở cấp độ 1, tăng cường giám sát và điều phối ở cấp độ 2 đến điều hành khẩn cấp, phân bổ nguồn hàng theo thứ tự ưu tiên ở cấp độ 3, Tây Ninh hướng tới xử lý ngay từ khi rủi ro mới xuất hiện, hạn chế khả năng thiếu hụt cục bộ phát triển thành đứt gãy nguồn cung trên diện rộng.