Vị ngọt quả na trên đất Hòa An

Từ một loại cây ăn quả trồng thử nghiệm quanh nhà, cây na nay đã trở thành loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, cho ra những sản phẩm được người tiêu dùng ưa chuộng. Giống na dai rất phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Nhận thấy rõ tiềm năng đó, tại một số nơi trong tỉnh, tiêu biểu là xã Hòa An, người dân đã được chính quyền khuyến khích tận dụng tối đa diện tích đất để mở rộng vùng chuyên canh, nhằm gia tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Tuy nhiên, do quả na có tính ngọt rất cao nên vào mùa thu hoạch dễ thu hút côn trùng, sâu bệnh gây hại. Để cây sinh trưởng tốt, quả đạt chất lượng cao như kỳ vọng, việc bà con tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chính là yếu tố mang tính quyết định.

 Khai thác lợi thế đất ven núi để trồng na

 Đứng giữa khu vườn rợp bóng mát, ông Lê Hồng Thắng ở xóm Lam Sơn, xã Hòa An đang cẩn thận đưa tay nâng niu từng trái na chín mọng. Hơn 10 năm nay, gia đình ông Thắng là một trong những hộ có dày dặn kinh nghiệm trồng giống na dai bản địa. Biết cách khai thác lợi thế đất ven núi đá, gia đình ông hiện duy trì gần 100 gốc na trên tổng diện tích vườn đồi rộng gần 3.000 mét vuông.

 Quệt vệt mồ hôi trên trán, ông Thắng lật một cành lá lên, chỉ vào lớp vỏ na đang giãn nứt rồi bộc bạch: Cây na từ lúc xuống giống trồng khoảng 3 năm sẽ bắt đầu cho thu hoạch, nhưng để khai thác tốt nhất và đạt năng suất cao thì phải từ năm thứ 4 trở đi. Là cây phát triển cành lá rất nhanh, do đó khâu làm cỏ dưới gốc, cắt tỉa cành phải được thực hiện thường xuyên. Bà con vừa thu hoạch vừa kết hợp cắt tỉa sẽ tăng cường khả năng quang hợp ánh nắng để quả chín đều và có vị thanh ngọt tự nhiên.

Ông Lê Hồng Thắng ở xóm Lam Sơn, xã Hòa An đang cẩn thận thu hái từng trái na đến kỳ thu hoạch.

 Theo ông Thắng, sau khi cây bói quả, phải loại bỏ ngay những quả nhỏ bị méo, chỉ giữ lại những quả to để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Nhờ bàn tay chăm sóc cần mẫn ấy, dù thời tiết năm nay mưa nắng thất thường, vườn na của gia đình ông vẫn sai trĩu quả. Việc thu hoạch kéo dài từ trung tuần tháng 7 cho đến tận hết tháng 9; mỗi ngày ông hái được khoảng 20kg na tươi. Với mức giá bán tại chợ rất cao (đạt 60 nghìn đồng/kg đối với loại quả to và 30 nghìn đồng/kg đối với loại quả nhỏ), gia đình thu hoạch đến đâu là tiêu thụ sạch sẽ đến đó. Người trồng na giờ đây không còn nơm nớp lo lắng về đầu ra sản phẩm.

Cũng như nhà ông Thắng, nhiều hộ trong xóm Lam Sơn đã có nguồn thu nhập lên tới hàng chục triệu đồng mỗi vụ, đời sống kinh tế gia đình được cải thiện rõ rệt. Theo kinh nghiệm đúc kết, gia đình ông Thắng chỉ hái na lúc trời râm mát, khô ráo; tránh hái vào những ngày mưa ẩm ướt để quả không bị ngấm nước rồi thối nhũn. Sau đó, na được phân loại kỹ càng và đem bảo quản ở nơi thoáng mát để quả chín đều, giữ trọn vẹn hương vị núi rừng. Nhờ các chương trình hỗ trợ cải tạo vườn tạp của Nhà nước, hiện nay vùng Lam Sơn đã có trên 60 hộ tham gia trồng na với tổng số hơn 10 nghìn cây.

Những trái na dai to đều, mắt nở phẳng lì mang lại nguồn thu nhập cao cho bà con vùng núi đá.

Nhớ lại ngày xưa, sau khi nhận thấy cây na rất thích hợp với đất đai, khí hậu quê mình, bà con xóm Lam Sơn đã được đi tham quan, học hỏi trực tiếp mô hình trồng na nổi tiếng ở Chi Lăng (Lạng Sơn). Sau này, Lam Sơn được cấp trên xác định là vùng trồng na trọng điểm của địa phương. Mục tiêu được đặt ra: Phấn đấu đến năm 2030, xã sẽ khai thác mở rộng diện tích, đưa số lượng cây trồng lên đến con số 20 nghìn cây tại các xóm lân cận.

 Cùng ở xóm Lam Sơn, ông Hoàng Nguyễn Trọng hiện đang sở hữu hơn 50 cây na dai đều đang cho thu hoạch quả rất nhiều. Ngồi nghỉ giải lao bên gốc na xù xì, ông Trọng bảo: Cái đồi đất cằn cỗi này trước đây chỉ trồng ngô, rau màu, hiệu quả kinh tế thấp. Khi thấy một số hộ đem trồng thử nghiệm, nhận ra giống cây này hợp với chất đất nơi đây, quả na hái xuống ăn ngọt lịm, chất lượng quả ngon vượt trội nên rất nhiều gia đình đua nhau trồng từ đầu những năm 2016 và duy trì phát triển tốt đến tận bây giờ.

 Nuôi gà thả vườn, đuổi sâu bọ bằng... tỏi ớt

 Tại xóm Nà Bưa, nơi những triền đồi thoai thoải đất xen lẫn sỏi đá, người nông dân vẫn có cách làm giàu riêng của mình. Chị Đàm Thị Tuyết đã mạnh dạn cải tạo đất đồi trọc để trồng cây ăn quả, bước đầu mang lại nguồn thu nhập đáng kể. Hiện gia đình chị vẫn duy trì hơn 100 cây na dai đang kỳ cho thu hoạch; vừa qua, chị còn dọn đất, trồng mới thêm 20 cây nữa theo đúng khoảng cách kỹ thuật quy định.

Chị Đàm Thị Tuyết, xóm Nà Bưa, xã Hòa An đang bẫy các loại côn trùng bằng miếng dán sinh học thân thiện với môi trường.

Để cây phát triển tốt và tiết kiệm tối đa chi phí mua phân bón, gia đình chị kết hợp nuôi thêm một đàn gà, đàn vịt ríu rít bới đất thả vườn. Chị Tuyết bảo, làm thế này vừa lấy ngắn nuôi dài, có thêm thu nhập từ tiền bán trứng, bán gà; lại vừa tạo ra được nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ rất dồi dào, tốt cho cây na.

 Tuy nhiên, bước vào thời kỳ thu hoạch, mùi thơm đặc trưng của na rất dễ thu hút các loại côn trùng kéo đến tấn công. Không chọn cách phun thuốc hóa học độc hại, gia đình chị Tuyết treo các miếng dán lủng lẳng trên cành cây để bẫy gọn loài ruồi vàng phá hoại. Biện pháp này rất thân thiện với môi trường đất và nước, đảm bảo sức khỏe an toàn cho người tiêu dùng.

 Hiện tại, đang vào thời kỳ cao điểm của mùa thu hoạch na, mỗi ngày gia đình chị phải chia ra thu hái từ 4 đến 5 lần với sản lượng trên 30kg. Theo chị Tuyết, nếu không chú ý mà để quả phơi dưới cái nắng gắt quá lâu sẽ làm nứt cuống, mã quả xấu, thậm chí bị rụng lả tả xuống gốc. Với giá bán dao động từ 30 đến 60 nghìn đồng/kg, được các thương lái đánh xe đến tận vườn, kết hợp mang ra chợ bán lẻ, cây na đồi đang mang lại một nguồn thu nhập rất ổn định cho gia đình chị.

Trước khi thu hoạch, cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hòa An trực tiếp xuống tận vườn khuyến cáo bà con phòng trừ sâu bệnh cho quả na.

Bà Lý Thị Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hòa An khuyến cáo: Khi cây na bước vào giai đoạn thu hoạch, con rệp thường bám vào chích hút nhựa cây, ảnh hưởng trực tiếp đến quả, làm giảm chất lượng na nghiêm trọng. Ưu tiên hàng đầu là sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học an toàn hoặc các dung dịch tự chế. Chẳng hạn như dùng tỏi, ớt giã nát rồi đem ngâm với rượu trắng, chắt lấy nước để phun phòng thường xuyên từ 1 đến 2 tuần một lần nhằm xua đuổi rệp rất hiệu quả.

 Để đối phó với ruồi vàng, theo bà Thủy, bà con nên kiên trì áp dụng phương pháp sản xuất sạch, ưu tiên tối đa các biện pháp thủ công. Chủ động áp dụng đồng bộ tất cả các biện pháp kỹ thuật chăm sóc thành một vòng tuần hoàn: từ lúc vừa thu hoạch quả xong, đến giai đoạn cắt cành cho cây nảy mầm non, rồi giai đoạn nuôi quả lớn và đặc biệt là phải đảm bảo đủ chế độ dinh dưỡng phân bón cho cây. 

Xây dựng vùng chuyên canh na để làm giàu.

Nhìn những mái nhà xây mới thấp thoáng sau những rặng na xanh mướt, ai cũng hiểu rằng cây na đã giúp người dân nơi đây thoát nghèo bền vững, vươn lên làm giàu chính đáng. Bà con có thêm điều kiện để tiếp tục đầu tư, phát triển mở rộng diện tích, đưa giống cây trồng này trở thành thế mạnh chủ lực của địa phương. Nhờ thổ nhưỡng ưu ái, đặc trưng của na tại Hòa An là rất ngon, mùi thơm không lẫn vào đâu được. Cùng với việc áp dụng nghiêm ngặt các quy trình trồng, chăm sóc, sản phẩm na Hòa An đang từng bước xây dựng thương hiệu nông sản sạch.

Bà Đoàn Thị Thuấn, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt tỉnh cho biết, diện tích trồng na nhiều nhất đang tập trung tại các xã: Hòa An, Nguyên Bình, Nguyễn Huệ, Nam Tuấn và Thục Phán. Qua khảo sát điều kiện thổ nhưỡng, cơ quan chuyên môn nhận định vẫn còn rất nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục mở rộng vùng trồng.

Trồng na theo hướng an toàn sinh học đang mở ra hướng đi bền vững, nâng tầm giá trị nông sản địa phương.

Theo bà Thuấn, thành công của các mô hình trồng na là nhờ chính quyền và người dân đã lựa chọn đúng loại cây trồng phù hợp với đặc điểm địa hình và khí hậu của quê hương. Đơn vị sẽ tiến hành rà soát kỹ lưỡng, vận động bà con chặt bỏ các loại cây trồng không mang lại hiệu quả kinh tế để chuyển hẳn sang trồng na. Ngành nông nghiệp sẽ đồng hành cùng nông dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, hỗ trợ bà con cải tạo vườn tạp. Nhà nước sẽ đảm bảo nguồn giống chất lượng cao để cây na sau này ra quả to, đồng đều. Các xã trọng điểm kể trên hiện vẫn đang tiếp tục đẩy mạnh phong trào, khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng na. Đồng thời tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, trực tiếp hướng dẫn người dân cách thức chăm sóc, tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học.

Từ chỗ bà con chỉ biết canh tác tự phát, manh mún, nay đã chuyển mình sang nền sản xuất có kế hoạch rõ ràng, từng bước vươn lên hình thành những vùng chuyên canh cây ăn quả, mang lại giá trị kinh tế cao.