Vận hành trường học mô hình mới sau sáp nhập

Học sinh Trường Tiểu học Việt Hưng (Hà Nội) trong ngày khai giảng năm học mới 2026-2027. Ảnh: Quang Vinh.

Trường càng lớn, bài toán quản trị càng khó

Trường Tiểu học Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) được tổ chức từ 13 trường tiểu học trên địa bàn phường Nha Trang. Hiện trường gồm một trường chính, 12 phân hiệu và 5 điểm trường, với 287 lớp, 10.565 học sinh và 524 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Đây là một trong những trường tiểu học có quy mô đặc biệt lớn hiện nay.

Với quy mô này, cách quản lý cũ không còn phù hợp. Hiệu trưởng không thể trực tiếp nắm từng lớp, từng giáo viên, từng vấn đề phát sinh tại 12 phân hiệu. Bà Châu Đình Mai Phương - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nha Trang, cho biết nhà trường phải xây dựng lại bộ máy điều hành, phân công các phó hiệu trưởng phụ trách từng phân hiệu và từng lĩnh vực, đồng thời tăng ứng dụng chuyển đổi số, hạn chế hội họp để cán bộ quản lý có thêm thời gian bám sát cơ sở. Trong đó, từ những vấn đề rất cụ thể như phân bổ giáo viên, phòng học, tổ chức bán trú, kiểm soát chất lượng bữa ăn... đều phải được chuẩn hóa trên toàn hệ thống.

Nói cách khác, “siêu trường” không thể chỉ là 13 trường cũ đặt dưới một cái tên mới. Muốn vận hành hiệu quả, nhà trường phải hình thành một hệ thống quản trị thống nhất nhưng đủ linh hoạt để xử lý đặc thù của từng phân hiệu.

Đây cũng là vấn đề được TS Lê Đức Thuận - nhà sáng lập Công ty cổ phần Công nghệ Fermat, nguyên Trưởng phòng Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) quận Ba Đình cũ (Hà Nội) chỉ ra. Theo ông Thuận, người đứng đầu không thể vận hành mô hình mới bằng phương thức quản trị cũ. Khi trường có hàng nghìn học sinh và nhiều cơ sở, việc quản lý dựa vào hồ sơ giấy, nhóm trao đổi rời rạc hay kinh nghiệm cá nhân sẽ khó đáp ứng. Nhà trường cần xây dựng dữ liệu dùng chung, đẩy mạnh chuyển đổi số và có thể ứng dụng AI để tổng hợp báo cáo, phân tích dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định.

Bên cạnh vấn đề đặt ra về quy mô trường lớp, ở Hà Tĩnh, một vấn đề khác xuất hiện ngay đầu năm học: ba trường liên cấp sau sắp xếp vẫn chưa có hiệu trưởng. Đó là Trường Tiểu học - THCS Kỳ Văn, Trường Tiểu học - THCS Kỳ Tây và Trường Tiểu học - THCS Đức Đồng. Tại một số trường, phó hiệu trưởng được giao nhiệm vụ điều hành trong thời gian chờ kiện toàn chức danh. Vấn đề đặt ra không chỉ là thiếu người, mà còn là tiêu chí lựa chọn người đứng đầu trường liên cấp.

Bởi hiệu trưởng trường liên cấp phải quản lý những cấp học có đặc thù rất khác nhau. Một cán bộ có nhiều năm quản lý trường đơn cấp chưa chắc đã có kinh nghiệm tổ chức một trường liên cấp với bộ máy, chương trình và đội ngũ phức tạp hơn. Thực tế ghi nhận đã có trường hợp cán bộ được đưa vào diện xem xét nhưng lại có nguyện vọng không nhận vị trí hiệu trưởng vì cho rằng công việc quá áp lực. Khi đó, bài toán nhân sự sau sáp nhập trở thành làm sao để chọn được người phù hợp để vận hành trường mới hiệu quả.

Khai giảng năm học mới 2026 - 2027. Ảnh: L. Đào.

Để nhiều trường thành một tập thể thống nhất

Một trong những thách thức ít được nhìn thấy trên các con số sáp nhập là làm thế nào để những đội ngũ từng thuộc các trường khác nhau trở thành một tập thể chung. Tại phường Kim Liên (Hà Nội), điều này được đặt ra ngay từ những ngày đầu năm học. Hiệu trưởng Trường Mầm non Kim Liên Chu Thu Thanh cho biết, trường được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Mầm non Kim Liên, Trường Mầm non Hoa Sữa và Trường Mầm non Sao Mai. Hiện trường có khoảng 150 cán bộ, giáo viên, nhân viên và khoảng 1.400 học sinh, tổ chức tại nhiều cơ sở. Nhà trường xác định nhiệm vụ quan trọng là kiến tạo sự đồng bộ trong toàn trường, đồng thời truyền được ngọn lửa đam mê cho đội ngũ để dù học ở phân hiệu nào, học sinh cũng được hưởng chất lượng giáo dục đồng bộ.

Đây là một yêu cầu không dễ thực hiện. Bởi sau sáp nhập, mỗi trường cũ có một cách tổ chức, văn hóa, thói quen làm việc và truyền thống riêng. Nếu chỉ thống nhất tên trường và bộ máy hành chính, sự hợp nhất thực chất chưa hoàn thành.

Để giải bài toán “thành một khối trong một mái trường chung, trong một tập thể chung và vì một mục tiêu chung”, cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS Chương Dương (Hà Nội) cho biết sau sáp nhập, nhà trường tập trung xây dựng một bộ máy thống nhất, phân công rõ trách nhiệm và tăng cường phối hợp giữa hai cấp học. Một trong những cách làm được trường chú trọng là tổ chức các tổ chuyên môn dùng chung đối với những môn như Tiếng Anh, Âm nhạc, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất, qua đó khai thác hiệu quả hơn đội ngũ giáo viên. Nhà trường đồng thời rà soát năng lực, sở trường của từng giáo viên để bố trí phù hợp, tổ chức sinh hoạt chuyên môn chung và từng bước hình thành văn hóa làm việc thống nhất. Theo cô Hồng, mục tiêu là xóa tâm lý “trường cũ - trường mới”, để đội ngũ cùng làm việc trong một tập thể và hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục.

Từ góc độ quản lý địa phương, ông Trần Hoàng - Phó Chủ tịch UBND phường Kim Liên (Hà Nội), nhìn nhận đây không chỉ là việc giảm đầu mối để tinh gọn quản lý mà là một bước chuyển trong tư duy từ quản lý sang quản trị giáo dục, nhằm sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và các nguồn lực đầu tư.

Cách đặt vấn đề này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều trường sau sắp xếp có một cơ sở chính nhưng thêm các phân hiệu, hoặc có cùng lúc nhiều cấp học. Những cách làm khác nhau nhưng cùng hướng tới một mục tiêu: sáp nhập tổ chức phải đi kèm với tích hợp về con người, chuyên môn và văn hóa nhà trường.

Từ sắp xếp đầu mối đến đổi mới quản trị

Theo Bộ GDĐT, sau đợt sắp xếp, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm khoảng 50,5%, từ hơn 37.000 xuống còn khoảng 18.500 đầu mối. Hàng chục nghìn cán bộ quản lý cũng được bố trí, sắp xếp lại. Nhưng Bộ GDĐT nhấn mạnh đây không phải mục tiêu tự thân. Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng, khi trường học có quy mô lớn hơn nhưng số lượng cán bộ quản lý giảm, phương thức quản lý truyền thống sẽ không còn phù hợp. Bộ đã xây dựng khung quản trị trường phổ thông quy mô lớn, hướng tới phân cấp, phân quyền rõ hơn giữa hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và các bộ phận chuyên môn, đồng thời tăng ứng dụng công nghệ trong quản lý.

Điều này đồng nghĩa với việc hiệu trưởng trường mới không thể là “người làm tất cả”.

Một trường có hàng nghìn học sinh, nhiều cơ sở muốn vận hành được phải có hệ thống phân quyền đủ rõ: ai chịu trách nhiệm ở phân hiệu, ai điều phối giáo viên, ai quản lý cơ sở vật chất, ai xử lý dữ liệu học sinh, ai chịu trách nhiệm chuyên môn và ai ra quyết định cuối cùng.

Công nghệ có thể hỗ trợ quá trình này, nhưng không thể thay thế năng lực quản trị của con người. Như TS Lê Đức Thuận phân tích, dữ liệu và AI có thể giúp giảm những công việc hành chính lặp lại, nhưng điều quan trọng hơn là hiệu trưởng phải chuyển từ tư duy “làm thay” sang tư duy thiết kế hệ thống và phân quyền.

Năm học 2026 - 2027 vì thế không chỉ là năm học đầu tiên của nhiều trường mang tên gọi mới, mà còn là phép thử đối với một mô hình quản trị mới. Thành công của quá trình này sẽ không được đo bằng số đầu mối được sắp xếp, mà bằng những thay đổi thực chất: học sinh được hưởng lợi nhiều hơn, giáo viên có điều kiện tập trung cho chuyên môn và các nhà trường thực sự nâng cao chất lượng giáo dục.

Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn.

Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu

Theo Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn, khi quy mô trường lớp lớn hơn nhưng số lượng cán bộ quản lý giảm, các nhà trường cần chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển giáo dục. Theo đó, nhà trường được trao quyền chủ động hơn trong bố trí nguồn lực, tổ chức hoạt động và thực hiện mục tiêu giáo dục, thay vì phụ thuộc vào những quy định quá chi tiết về quy trình, thủ tục.

Bộ GDĐT đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục và nền tảng số quản trị giáo dục quốc gia để theo dõi, giám sát việc thực hiện. Theo Bộ trưởng, quản trị nhà trường trong giai đoạn mới cần dựa trên mục tiêu, dữ liệu và nền tảng số, qua đó vừa giảm thủ tục hành chính, vừa tạo không gian để các cơ sở giáo dục chủ động, sáng tạo và nâng cao hiệu quả hoạt động.