Vai trò hòa giải ở cơ sở

• P.V: Thưa luật sư, hòa giải ở cơ sở có vai trò như thế nào trong việc giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp và giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng?

- L.S Trần Văn Vũ: Hòa giải ở cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng, là phương thức giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ khi mới phát sinh, không để những bất đồng nhỏ tích tụ thành tranh chấp lớn hoặc dẫn đến vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc khi hòa giải viên kịp thời lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân, phân tích thấu tình đạt lý và giúp các bên nhìn nhận vấn đề trên tinh thần thiện chí thì có thể tìm được tiếng nói chung, hạn chế việc phải đưa vụ việc đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Một trong những nguyên tắc của hòa giải ở cơ sở là tôn trọng sự tự nguyện của các bên, không ép buộc hoặc áp đặt. Vì vậy, khi hòa giải thành, các bên thường tự giác thực hiện những nội dung đã cam kết, ít phát sinh tranh chấp mới. Qua đó góp phần giảm số lượng vụ việc phải giải quyết theo thủ tục hành chính hoặc tố tụng, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và giảm áp lực cho các cơ quan nhà nước.

Luật sư Trần Văn Vũ (bên trái) trả lời phỏng vấn - Ảnh: X.V

Hoạt động hòa giải ở cơ sở còn góp phần hàn gắn tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm, thay vì để các bên mang tâm lý đối đầu hoặc thắng-thua sau khi kết thúc vụ việc.

Bên cạnh đó, đây cũng là hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiệu quả. Thông qua việc giải thích quy định của pháp luật, phân tích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của từng hành vi, hòa giải viên giúp người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hình thành thói quen giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp bằng đối thoại và hòa giải.

• P.V: Theo luật sư, những khó khăn, hạn chế nào đang ảnh hưởng đến chất lượng hòa giải ở cơ sở tại tỉnh Quảng Trị? Cần có những giải pháp gì để nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của đội ngũ hòa giải viên?

- L.S Trần Văn Vũ: Một trong những khó khăn hiện nay là chất lượng đội ngũ hòa giải viên giữa các địa phương chưa đồng đều, trong khi các tranh chấp, nhất là về đất đai, thừa kế ngày càng phức tạp, nhiều vụ việc liên quan đến lợi ích kinh tế lớn nên việc tạo được sự đồng thuận giữa các bên không hề dễ dàng. Bên cạnh đó, điều kiện bảo đảm cho hoạt động hòa giải còn nhiều hạn chế. Kinh phí hỗ trợ và chế độ dành cho hòa giải viên chưa thực sự tương xứng với thời gian, công sức và trách nhiệm đảm nhận, nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính.

Nhận thức của một bộ phận người dân về vai trò của hòa giải ở cơ sở vẫn còn hạn chế. Không ít trường hợp, dù đã được tư vấn, giải thích về lợi ích của hòa giải nhưng vẫn lựa chọn khởi kiện ngay. Mặt khác, hiệu quả hòa giải phụ thuộc vào sự tự nguyện của các bên nên vẫn có trường hợp không thực hiện đầy đủ những nội dung đã cam kết sau khi hòa giải thành.

Để nâng cao năng lực, kỹ năng và hiệu quả hoạt động của đội ngũ hòa giải viên trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Trước hết, tiếp tục lựa chọn người có uy tín, am hiểu pháp luật và phong tục địa phương, đồng thời xây dựng cơ chế thu hút những người hoạt động trong lĩnh vực pháp luật và lực lượng trẻ có năng lực, tâm huyết tham gia công tác hòa giải ở cơ sở.

Cùng với đó, đẩy mạnh công tác bồi dưỡng theo hướng thiết thực, gắn với chuyển đổi số và các tình huống thường phát sinh ở cơ sở; khuyến khích hòa giải viên thường xuyên cập nhật kiến thức, rèn luyện kỹ năng và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, bảo đảm kinh phí và điều kiện hoạt động phù hợp; kịp thời biểu dương, khen thưởng để tạo động lực cho đội ngũ hòa giải viên gắn bó lâu dài và phát huy tốt năng lực.

• P.V: Theo luật sư, chính quyền địa phương và người dân cần phối hợp như thế nào để nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở và xây dựng văn hóa giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại, hòa giải trong cộng đồng?

- L.S Trần Văn Vũ: Đối với người dân, cần phối hợp với chính quyền địa phương xây dựng tinh thần đoàn kết, thượng tôn pháp luật trong cộng đồng; tích cực tiếp cận, chia sẻ các nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Khi phát sinh mâu thuẫn hoặc tranh chấp, nên ưu tiên lựa chọn hòa giải, thiện chí trao đổi để tìm tiếng nói chung và thực hiện đầy đủ những nội dung đã cam kết sau khi hòa giải thành.

Đối với chính quyền địa phương, cần thường xuyên nắm bắt tình hình địa bàn, quan tâm đến tâm tư, nguyện vọng của người dân để kịp thời phát hiện, giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ khi mới phát sinh, đồng thời chủ động báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác hòa giải ở cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động.

Để xây dựng văn hóa ứng xử, giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại và hòa giải trong cộng đồng, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về vai trò của hòa giải ở cơ sở bằng nhiều hình thức; phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng để vận động, định hướng cách ứng xử văn minh.

• P.V: Xin cảm ơn luật sư!

Nguyễn Vinh (thực hiện)