Tư duy đột phá trong Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước

Với chủ đề “Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới - Tư duy đột phá, hành động quyết liệt, kết quả thực chất”, Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 đã tập trung thống nhất nhận thức, đổi mới tư duy và xác định những nhiệm vụ, giải pháp có tính hành động cao, qua đó đóng góp trực tiếp vào các mục tiêu phát triển đất nước. Tại đây, các giải pháp phát huy vai trò của đối ngoại trong thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới mô hình phát triển, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và sức cạnh tranh của quốc gia đã được tập trung thảo luận, làm rõ.

Từ “mở đường” đến “kiến tạo phát triển”

Trong Kỷ nguyên mới, đối ngoại nói chung và ngành Ngoại giao nói riêng được đặt lên vai một sứ mệnh mới: Phát huy vai trò tiên phong, trọng yếu và thường xuyên trong việc thực hiện các mục tiêu tăng trưởng, phát triển đất nước. Ngoại giao phục vụ phát triển, vì vậy, mang nhiệm vụ tiên phong mở rộng không gian tăng trưởng, kết nối các nguồn lực chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh và thường xuyên đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu đã đặt ra.

Theo đó, yêu cầu đối với ngoại giao không còn dừng ở nhiệm vụ duy trì môi trường hòa bình, mở rộng quan hệ và tạo dựng vị thế quốc tế, mà phải trực tiếp góp phần mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực của nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, địa kinh tế và công nghệ ngày càng gay gắt, bảo hộ thương mại và kiểm soát đầu tư, công nghệ gia tăng, cùng với quá trình tái cấu trúc các chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

"Nhận thức về vai trò của ngoại giao phục vụ phát triển đã có sự chuyển biến rõ nét, trong đó ngoại giao kinh tế và ngoại giao khoa học - công nghệ trở thành những nhiệm vụ trọng tâm của ngành. Hoạt động ngoại giao ngày càng bám sát người dân, doanh nghiệp và địa phương, hỗ trợ thiết thực trong việc tìm kiếm thị trường, thẩm định đối tác, xử lý tranh chấp và kết nối nguồn lực, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu".

(Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung)

Đột phá trước hết nằm ở việc đổi mới cách tiếp cận về vai trò “mở đường” của ngoại giao phục vụ phát triển. Nếu trước đây, mở đường chủ yếu là kiến tạo cục diện, củng cố vị thế và tạo dựng các khuôn khổ quan hệ thuận lợi, thì trong giai đoạn mới, ngoại giao phải đi xa hơn: Kết nối các nguồn lực chiến lược phục vụ trực tiếp cho phát triển. Điều đó có nghĩa là không chỉ mở rộng thị trường hay thu hút vốn, mà còn chủ động kết nối Việt Nam với các nguồn lực về công nghệ, tài chính, năng lượng, dữ liệu, tri thức và nhân lực chất lượng cao. Quan trọng hơn, các khuôn khổ quan hệ và kết quả đối ngoại cần được chuyển hóa thành các chương trình hợp tác, dự án đầu tư, trung tâm nghiên cứu, chương trình đào tạo và liên kết sản xuất cụ thể.

Tư duy mới cũng đòi hỏi chuyển trọng tâm từ việc thu hút nguồn lực bên ngoài sang nâng cao năng lực hấp thụ và chuyển hóa các nguồn lực trong nước. Vốn, công nghệ và kinh nghiệm quốc tế chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp trong nước có đủ năng lực tham gia, thể chế tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và các nguồn lực quốc tế được kết nối đúng với chương trình, dự án và các chủ thể có khả năng triển khai. Vì vậy, xúc tiến đầu tư cần chuyển từ chú trọng số lượng sang nâng cao chất lượng, ưu tiên các dự án công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.

Trong tư duy mới đó, ngoại giao khoa học và công nghệ cần trở thành một mũi nhọn của ngoại giao phục vụ phát triển. Trọng tâm không chỉ là thu hút và tiếp nhận công nghệ, mà còn phải hướng tới từng bước làm chủ, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ, đồng thời chủ động tham gia xây dựng các khuôn khổ quản trị mới về AI, dữ liệu, thương mại số, an toàn công nghệ và các tiêu chuẩn xanh. Song song, ngoại giao cần tăng cường kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu và trường đại học trong nước với các trung tâm tri thức hàng đầu thế giới, hình thành chuỗi liên kết từ nghiên cứu đến ứng dụng, từ công nghệ đến vốn và thị trường.

Cuối cùng, thước đo của tư duy đột phá phải nằm ở hiệu quả thực thi. “Kiến tạo - Kết nối - Kiểm chứng” cần trở thành phương châm xuyên suốt trong hoạt động ngoại giao phục vụ phát triển: Chủ động kiến tạo những không gian và khuôn khổ hợp tác mới; kết nối nhu cầu, lợi thế trong nước với nguồn lực quốc tế; và kiểm chứng hiệu quả bằng những kết quả cụ thể như thị trường được mở rộng, dự án được triển khai, công nghệ được tiếp nhận và năng lực của doanh nghiệp, địa phương cũng như nền kinh tế được nâng lên.

Sau 40 năm đổi mới, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam đã tạo ra nền tảng thuận lợi để đối ngoại đóng góp trực tiếp, thực chất hơn cho sự phát triển của đất nước. Vấn đề đặt ra là phải chuyển hóa nền tảng đó thành những năng lực và kết quả phát triển cụ thể. Mỗi quan hệ đối ngoại cần mở thêm không gian hợp tác, mỗi thỏa thuận cần được cụ thể hóa thành chương trình, dự án, sản phẩm và mỗi hoạt động ngoại giao cần tạo ra giá trị thiết thực hơn cho đất nước, người dân và doanh nghiệp.

Trên thực tế, ngoại giao kinh tế, ngoại giao khoa học - công nghệ, ngoại giao năng lượng và công tác đồng hành cùng doanh nghiệp đang chuyển mạnh từ xúc tiến sang hỗ trợ thực chất, góp phần mở rộng thị trường, thu hút nguồn lực, tiếp cận công nghệ, bảo đảm an ninh kinh tế và nâng cao năng lực ứng phó với các tình huống khủng hoảng.

Theo thông tin được Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung thông báo tại Hội nghị Ngoại giao 33, tính riêng giai đoạn 2024-2025, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đã triển khai hơn 1.200 hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư và du lịch; hỗ trợ hơn 550 hoạt động kết nối của các địa phương; góp phần thúc đẩy ký kết khoảng 230 thỏa thuận hợp tác cụ thể với các đối tác quốc tế.

Vinh dự, tự hào và trách nhiệm

Phát biểu chỉ đạo tại Phiên toàn thể về Ngoại giao phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đánh giá cao những đóng góp quan trọng của ngành Ngoại giao trong hơn 80 năm đồng hành cùng sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã luôn có mặt trên tuyến đầu trong mọi thời khắc then chốt của đất nước, xứng đáng với niềm tin mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.

Hơn 80 năm qua, ngoại giao Việt Nam luôn có mặt trên tuyến đầu trong mọi thời khắc then chốt của đất nước, xứng đáng với niềm tin mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó. Giai đoạn phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu mới, sứ mệnh mới cao hơn rất nhiều. Ngoại giao không chỉ cần bản lĩnh trong việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và chủ quyền quốc gia, mà còn là năng lực chuyển hóa vị thế đối ngoại thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước".

(Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng)

Thủ tướng nhấn mạnh rằng giai đoạn phát triển mới đang đặt ra những yêu cầu mới, sứ mệnh mới cao hơn rất nhiều. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với sứ mệnh bứt phá, tăng tốc và nỗ lực, quyết tâm thực hiện thắng lợi 2 mục tiêu 100 năm và tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, ngành Ngoại giao cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức triển khai công tác đối ngoại theo hướng chủ động hơn, thực chất hơn, lấy hiệu quả phục vụ phát triển làm thước đo, đồng hành chặt chẽ hơn với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và đưa đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Theo đó, ngành Ngoại giao cần tập trung vào ba yêu cầu lớn trong tình hình mới.

Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ về tư duy, phương pháp, hướng đến kết quả, sản phẩm cuối cùng, chuyển mạnh từ mở đường sang đồng hành cùng doanh nghiệp và địa phương, triển khai để đạt được sản phẩm, kết quả cụ thể. Trách nhiệm của từng cán bộ làm công tác ngoại giao kinh tế không dừng lại ở ký kết, mà phải kéo dài cho đến khi các cam kết được thực hiện, dự án được cấp phép, dòng vốn được giải ngân và công trình được vận hành trên thực tế.

Thứ hai, chuyển mạnh từ thu hút nguồn lực sang chuyển hóa mọi nguồn lực, gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Không chỉ tập trung vào thị trường, dòng vốn mà còn phải trực tiếp góp phần thu hút, xây dựng và phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, hạ tầng chiến lược, thu hút cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, nhân tài quốc tế tham gia vào các chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia.

Thứ ba, chuyển mạnh từ tham gia sang chủ động định hình luật chơi, tiêu chuẩn mới về môi trường, lao động, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuỗi cung ứng, góp phần biến sức ép bên ngoài thành dư địa phát triển mới như tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 về đổi mới mô hình phát triển đã đặt ra.

Tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và các ý kiến trao đổi tại Hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh toàn ngành Ngoại giao sẽ khẩn trương cụ thể hóa các định hướng lớn thành chương trình hành động với tinh thần “tư duy đột phá, hành động quyết liệt, kết quả thực chất”. Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị trong nước và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược; tăng cường phối hợp liên ngành; đổi mới mạnh mẽ công tác hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp; phát huy vai trò tiên phong trong mở rộng thị trường, thu hút nguồn lực, thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, qua đó đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.