Từ 'bảng điểm' đến kết quả thực chất

Bộ Chỉ số được đánh giá theo thang điểm 100, với các nhóm tiêu chí chung cho cấp bộ, cấp tỉnh và các tiêu chí đặc thù phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Các nhóm tiêu chí trọng tâm bao gồm: xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật để phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thực hiện các biện pháp phòng ngừa; phát hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; xử lý vi phạm và thu hồi tài sản tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, biện pháp phòng ngừa có ý nghĩa quan trọng và phải được thực hiện từ sớm, từ xa. Trong nhóm đánh giá thực hiện biện pháp phòng ngừa, Bộ Chỉ số bao quát nhiều nội dung gắn trực tiếp với chất lượng quản trị, tiêu chí đánh giá dựa trên kết quả thực hiện công khai, minh bạch về: kiểm soát xung đột lợi ích; ban hành, thực hiện định mức, tiêu chuẩn, chế độ; thực hiện quy tắc ứng xử; thực hiện chuyển đổi vị trí công tác; thực hiện cải cách hành chính; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý và kết quả thực hiện kiểm soát tài sản, thu nhập và thực hiện quy định về trách nhiệm của người đứng đầu.

Đáng chú ý, việc đưa cải cách hành chính, chuyển đổi số và thanh toán không dùng tiền mặt vào hệ thống tiêu chí đánh giá cho thấy phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng được nhìn nhận gắn với chất lượng của nền hành chính và phương thức quản trị hiện đại. Thực tiễn cho thấy, quy trình càng minh bạch thì càng thu hẹp không gian cho tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Khi thủ tục hành chính được số hóa, quy trình được công khai, dữ liệu được kết nối và kiểm soát chặt chẽ, thì những khâu trung gian, tiếp xúc không cần thiết được giảm thiểu, qua đó hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực. Kiểm soát tốt xung đột lợi ích giúp nhận diện rủi ro trước khi trở thành sai phạm. Hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường mà phương thức quản lý thủ công rất khó nhận biết. Vì vậy, cải cách hành chính, chuyển đổi số, minh bạch dữ liệu không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị, mà còn tạo “hàng rào” phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ sớm, từ xa, từ gốc một cách hiệu quả.

Một biện pháp phòng ngừa chỉ có ý nghĩa khi giúp giảm nguy cơ. Với các vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, hiệu quả cuối cùng còn phải được nhìn nhận ở trách nhiệm được xử lý và tài sản được thu hồi. Một vụ việc được phát hiện, người vi phạm bị xử lý là cần thiết. Nhưng hiệu quả cuối cùng còn nằm ở việc nguồn lực bị thất thoát có được thu hồi, tài sản công có được bảo vệ và những tổn thất có được khắc phục hay không. Do đó, với tinh thần “làm đến cùng”, làm quyết liệt, thì việc đưa “thu hồi tài sản” thành một tiêu chí trong nhóm đánh giá kết quả cho thấy yêu cầu xử lý không dừng lại ở việc xác định sai phạm hay trách nhiệm của cá nhân mà đích của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh là kết quả phải đo được bằng những cái sai đã được khắc phục, tài sản được thu hồi, nguồn lực được khơi thông.

Để bảo đảm đánh giá thực chất, ngoài tiêu chí “điểm trừ”, Bộ Chỉ số cũng xây dựng tiêu chí “điểm cộng” đối với việc thu hồi tài sản tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vượt chỉ tiêu được giao; chủ động kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý đối với hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực...

Việc xây dựng Bộ Chỉ số nhằm đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, quản trị, theo dõi xu hướng, nhận diện nguy cơ và cảnh báo sớm. Kết quả đánh giá còn được sử dụng trong đánh giá, xếp loại, thi đua, khen thưởng hằng năm theo quy định. Cơ chế này nhằm khuyến khích tinh thần chủ động phát hiện, chủ động ngăn chặn và chủ động khắc phục các sai phạm, chủ động quản trị rủi ro.

Bộ Chỉ số đã có, vấn đề quan trọng tiếp theo là tổ chức đánh giá, chấm điểm một cách nghiêm túc, trung thực, khách quan và thực chất. Đích đến không phải là một “bảng điểm đẹp”, mà là những chuyển biến cụ thể sau đánh giá: trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương được siết chặt; sai phạm được phát hiện, ngăn chặn từ sớm, từ xa. Cùng với đó, những “lỗ hổng” trong cơ chế, chính sách được kịp thời khắc phục, tài sản thất thoát được thu hồi; nguồn lực được khơi thông, phục vụ cho phát triển.