Tranh chấp thương mại Mỹ - Canada: Vòng xoáy căng thẳng mới

Động thái diễn ra sau khi Ottawa áp thuế lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Mỹ để trả đũa các biện pháp thuế quan trước đó của Washington, gây thiệt hại đáng kể cho sản xuất và xuất khẩu của Canada.

Hoạt động vận chuyển hàng hóa tại biên giới Mỹ - Canada sẽ bị ảnh hưởng trong thời gian tới. Ảnh: Reuters

Diễn biến mới cho thấy, tranh chấp Mỹ - Canada đang chuyển từ việc áp thuế sang những biện pháp hạn chế thương mại trực tiếp hơn.

Theo thông báo được Nhà Trắng công bố ngày 8-9, Mỹ sẽ cấm nhập khẩu một loạt sản phẩm của Canada từ cuối tháng này, trong đó có nhiều loại bia, rượu vang, whisky, vodka và các sản phẩm sữa...

Đây là dấu hiệu cho thấy các cuộc đàm phán giữa Washington và Ottawa chưa tìm được lối ra. Điều đáng lo ngại là tranh chấp có thể chuyển thành một vòng xoáy trả đũa thương mại leo thang dẫn đến tổn thất rộng hơn đối với cả hai nền kinh tế.

Hiện tại, thương mại Canada phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ. Gần 68% tổng kim ngạch xuất khẩu của Canada trong năm nay là ở thị trường Mỹ. Đáng chú ý, 80% trong số đó vẫn được hưởng quy chế miễn thuế theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA).

Chính cơ chế thương mại này đã góp phần duy trì sự gắn kết sâu rộng giữa các chuỗi cung ứng của hai nước. Vì vậy, khi những biện pháp thuế quan nằm ngoài khuôn khổ ưu đãi của USMCA được sử dụng, doanh nghiệp Canada sẽ phải đối mặt với một môi trường kinh doanh khó dự đoán hơn.

Ở chiều ngược lại, Canada cũng là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của nhiều doanh nghiệp Mỹ. Năm 2025, Mỹ xuất khẩu khoảng 336,5 tỷ USD hàng hóa sang Canada, trong khi tổng kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều đạt khoảng 719,5 tỷ USD.

Quy mô này cho thấy, mức độ gắn kết sâu rộng giữa hai nền kinh tế, đồng thời lý giải vì sao bất kỳ sự gián đoạn nào trong quan hệ thương mại cũng có thể tác động đáng kể đến doanh nghiệp và người tiêu dùng ở hai nước.

Trực tiếp hứng chịu thiệt hại trong “cuộc chiến” thương mại này là các chuỗi cung ứng tích hợp sâu rộng, đặc biệt trong ngành công nghiệp ô tô và chế tạo máy. Sự đứt gãy dù chỉ ở một mắt xích nhỏ cũng đủ sức làm đình trệ toàn bộ dây chuyền lắp ráp tại Ontario hay Michigan, buộc các tập đoàn đa quốc gia phải tính đến phương án phân tán rủi ro đầy tốn kém.

Không dừng lại ở khu vực sản xuất công nghiệp, sinh kế của người nông dân khu vực biên giới cũng chịu ảnh hưởng nặng nề khi sữa, rượu vang cho đến đồ uống có cồn bị đánh thuế cao.

Các trang trại bò sữa tại bang Wisconsin (Mỹ) hay vùng Quebec (Canada), cùng những doanh nghiệp sản xuất đồ uống lâu đời, đang đứng trước nguy cơ mất trắng thị trường truyền thống.

Việc cắt đứt các kênh phân phối nông sản không chỉ đẩy giá tiêu dùng ở cả hai nước lên cao trong bối cảnh lạm phát vẫn là mối lo thường trực, mà còn tước đi lợi thế cạnh tranh của hàng hóa Bắc Mỹ trước các đối thủ từ châu Âu hay châu Á - Thái Bình Dương.

Một trong những hệ quả đáng quan tâm nhất là tương lai của USMCA, hiệp định thương mại thay thế Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Trong nhiều thập niên gần đây, các hiệp định thương mại đã tạo ra mạng lưới sản xuất liên kết chặt chẽ giữa Mỹ, Canada và Mexico. Một sản phẩm có thể sử dụng linh kiện từ nhiều quốc gia trước khi hoàn thiện và được đưa ra thị trường. Đối với những ngành như ô tô, năng lượng, nông nghiệp và công nghiệp chế tạo, sự ổn định của dòng chảy hàng hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bởi vậy, nếu tranh chấp hiện nay tiếp tục kéo dài, vấn đề không chỉ là mức thuế đối với một chai rượu, một sản phẩm sữa hay một mặt hàng công nghiệp mà là sự xói mòn niềm tin chiến lược vào cấu trúc thương mại tự do xuyên biên giới mà ba quốc gia Bắc Mỹ đã tốn nhiều thập niên gây dựng.

Nói một cách cụ thể hơn, khi các biện pháp hạn chế đơn phương và hành động trả đũa áp thuế được sử dụng như một công cụ chính trị thường nhật, tính chính danh cùng độ tin cậy của USMCA sẽ bị đặt trước những hoài nghi nghiêm trọng.