Tính cách quan trọng nào tạo nên tình yêu hạnh phúc?

Tác giả: Seth Stephens-Davidowitz/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam

Bẫy bản năng

Dựa trên hàng triệu bộ dữ liệu, các nghiên cứu khoa học và những phân tích hành vi quy mô lớn, cuốn sách chỉ ra rằng con người rất dễ bị chi phối bởi thiên kiến nhận thức, ký ức chọn lọc và cảm xúc nhất thời. Thay vì khuyến khích người đọc sống như những cỗ máy, tác giả hướng dẫn cách kết hợp giữa dữ liệu và sự thấu hiểu bản thân để đưa những quyết định thông minh.

Tính cách quan trọng nào tạo nên tình yêu hạnh phúc?

Những người tận tâm có tính kỷ luật, làm việc hiệu quả, có tổ chức, đáng tin cậy. Họ cũng là những bạn đời lâu dài tốt hơn.

Sự tận tâm là một trong năm tính cách quan trọng, lần đầu tiên được Ernest Tupes và Raymond Christal đề xuất vào năm 1961. Những người tận tâm có tính kỷ luật, làm việc hiệu quả, có tổ chức, đáng tin cậy, và theo Joel cùng các đồng tác giả của bà, họ cũng là những bạn đời lâu dài tốt hơn.

Ý chí cầu tiến là một đặc điểm do nhà tâm lý học Carol Dweck phát triển. Những người có ý chí cầu tiến thường tin rằng họ có thể cải thiện tài năng và năng lực của mình thông qua sự chăm chỉ và kiên trì. Những người như vậy có thể nỗ lực để trở thành bạn đời tốt hơn, và có lẽ chính vì thế mà họ thực sự đạt được điều đó.

Những đặc điểm mang tính dự báo cao nhất cho hạnh phúc lứa đôi quả thực đáng kinh ngạc - và đem lại những hàm ý sâu sắc trong cách chúng ta nghĩ về thị trường hẹn hò. Hãy nhớ lại những dữ liệu đáng lo ngại từ các trang hẹn hò trực tuyến, cho thấy sự hời hợt tàn nhẫn của nhiều người tham gia. Ai cũng khao khát có một người yêu hấp dẫn, dù trên thực tế, số người thực sự đạt tiêu chuẩn đó không nhiều.

Tất nhiên, dữ liệu từ các mối quan hệ thực tế có thể đã chỉ ra rằng những người có bạn đời hấp dẫn sẽ hạnh phúc hơn. Có lẽ, họ thực sự cảm nhận được niềm vui lâu dài từ những cuộc ân ái nồng nhiệt hoặc thỏa mãn khi có thể gây ấn tượng với người khác tại các bữa tiệc nhờ ngoại hình của bạn đời. Tuy nhiên, dữ liệu từ hàng nghìn cặp đôi cho thấy điều này không đúng. Nếu ai đó có khả năng đạt được hạnh phúc cao hơn, thì đó chính là những người đã chọn bạn đời với những phẩm chất nhân cách tốt đẹp.

Bạn có thể rút ra bài học từ những thành công và thất bại trong tình yêu của hàng chục nghìn cặp đôi khác. Khi tìm kiếm bạn đời, đừng chỉ đánh giá con người qua màu da, sự cân đối trên khuôn mặt, chiều cao, độ hấp dẫn của nghề nghiệp, hay việc họ có cùng chữ cái đầu trong tên với bạn hay. Dữ liệu cho thấy rằng, về lâu dài, điều quan trọng nhất chính là phẩm chất nhân cách của họ.

Tìm được một người bạn đời phù hợp là hạnh phúc lớn trong đời. Ảnh minh họa: Một cảnh trong phim Hạ cánh nơi anh.

Mối liên hệ thoạt trông như ngẫu nhiên, khó đoán biết giữa hai con người

Tại sao có những cặp hạnh phúc hơn người khác theo thời gian? Tại sao vài mối quan hệ khởi đầu rất tuyệt vời nhưng lại dần đổ vỡ?

Samantha Joel và các đồng tác giả của cô cũng cố trả lời những câu hỏi này. Các nhà nghiên cứu đã tận dụng lợi thế là, trong rất nhiều mối quan hệ thuộc tập dữ liệu, từng cá nhân trong mỗi cặp đã được khảo sát nhiều lần, đôi khi cách nhau vài năm. Một số người báo cáo rằng, dù ban đầu họ không hạnh phúc trong mối quan hệ, nhưng theo thời gian họ lại cảm thấy ngày càng vui hơn. Ngược lại, những người khác lại báo cáo điều đối lập. Vậy điểm chung của những cặp đôi ngày càng hạnh phúc là gì? Còn những cặp ngày càng bất hạnh thì sao?

Trong nghiên cứu mang tính đột phá của họ, Joel và các đồng tác giả đã sử dụng học máy trên tập dữ liệu khổng lồ mà họ thu thập được từ hàng chục nghìn cặp đôi để cố gắng dự đoán sự thay đổi trong mức độ hạnh phúc của họ. Lưu ý rằng đây là một câu hỏi khác so với câu hỏi trong nghiên cứu trước mà chúng ta vừa bàn đến, khi các nhà nghiên cứu cố gắng dự đoán liệu các thành viên trong một cặp đôi có hạnh phúc tại một thời điểm cụ thể hay không.

Vậy, các tập dữ liệu khổng lồ và học máy có thể cho chúng ta biết điều gì về xu hướng phát triển lâu dài của các mối quan hệ? Liệu nhân khẩu học, hệ giá trị, đặc điểm tâm lý và sở thích của một cặp đôi có thể cho ta biết mối quan hệ ấy sẽ trở nên tốt đẹp hơn hay dần đổ vỡ theo thời gian không?

Không gì cả.

Mô hình của Joel và các đồng tác giả của cô ấy gần như không có chút năng lực tiên tri nào trong việc dự đoán sự thay đổi mức độ hạnh phúc của đôi lứa. Các cặp đôi vốn đã hạnh phúc thì trong tương lai nhiều khả năng sẽ vẫn hạnh phúc. Các cặp bất hạnh thì nhiều khả năng vẫn bất hạnh. Nhưng ngoài điều đó, không có yếu tố nào khác về hai con người ấy có thể cải thiện khả năng dự đoán hạnh phúc tương lai của họ cả.

Tôi cho rằng sự thất bại của các mô hình dự đoán này lại càng mang những hàm ý quan trọng đối với các quyết định tình cảm của con người.

Chắc chắn có rất nhiều người đưa ra quyết định tình cảm dựa trên sự thay đổi trong mức độ hạnh phúc mà họ trông đợi. Đã bao nhiêu lần một người bạn của bạn tiếp tục duy trì một mối quan hệ không mang lại hạnh phúc, chỉ vì họ nghĩ rằng, theo lý thuyết, lẽ ra họ nên hạnh phúc - và rồi theo thời gian, họ sẽ hạnh phúc? “Chắc chắn là bây giờ tôi đang khổ sở,” người bạn đó có thể nói. “Nhưng mối quan hệ này đáng lẽ phải suôn sẻ chứ. Rồi nó sẽ tốt lên thôi.”

Những kết quả này cho thấy rằng hầu hết mọi người đang mắc sai lầm khi kỳ vọng hạnh phúc trong tình yêu sẽ thay đổi dựa trên những đặc điểm khác nhau của bản thân họ hoặc của bạn đời. Một người tiếp tục duy trì một mối quan hệ dù không hạnh phúc, chỉ vì nghĩ rằng anh ta và bạn đời có quá nhiều điểm chung, hai người rồi sẽ hạnh phúc về lâu dài, thực chất đang mắc sai lầm.

Dữ liệu gợi ý rằng không có cách nào dự báo đúng hạnh phúc tương lai của bạn hơn mức độ hạnh phúc ở ngay hiện tại cả. Và nếu một người bạn đời không làm bạn vui ngay lúc này, thì bạn sẽ sai khi giả định rằng nhờ vào những tính cách của bạn hay của người ấy, bạn sẽ hạnh phúc lên trong tương lai.

Nói cách khác, để tổng hợp tất cả lời khuyên từ dữ liệu về cách chọn bạn đời: Khi còn độc thân, hãy tập trung nhiều hơn vào những người không sở hữu các đặc điểm đang được săn đón một cách dữ dội kia. Thay vào đó, hãy chú ý nhiều hơn đến những phẩm chất tâm lý vững vàng.

Khi đã ở trong một mối quan hệ, điều duy nhất bạn nên quan tâm là liệu bạn có cảm thấy hạnh phúc bên người ấy hay không - đừng bận tâm hay có niềm tin sai lầm vào những điểm tương đồng hay khác biệt giữa hai người. Đừng nghĩ rằng bạn có thể nhận biết một mối quan hệ đang tốt đẹp sẽ trở nên tồi tệ, hoặc một mối quan hệ đang trục trặc sẽ dần cải thiện. Nếu ngay cả những nhà khoa học hàng đầu thế giới, với tập dữ liệu toàn diện nhất từng được thu thập, còn không thể dự đoán những thay đổi này, thì bạn cũng không thể đâu.