Tìm sự cân bằng trong nhạc cổ điển

Có một xu hướng tưởng chừng như rất nghịch lý nhưng cực kỳ thú vị là khán giả gen Z đang tìm đến nhạc cổ điển để chữa lành cảm xúc. Ảnh: Tư liệu

Vài năm trở lại đây, một hiện tượng thú vị diễn ra trên toàn cầu: Ngày càng nhiều người trẻ, đặc biệt là gen Z, chủ động tìm nghe các tác phẩm cổ điển và tân cổ điển.

Khi Gen Z tìm đến nhạc cổ điển

Trên TikTok, hashtag #Classictok thu hút hàng trăm triệu lượt xem với nội dung xoay quanh các tác phẩm của Beethoven, Chopin, Tchaikovsky hay Debussy. Những bản nhạc từng xuất hiện trong giáo trình âm nhạc nay được kể lại bằng ngôn ngữ meme, video ngắn hoặc những câu chuyện thú vị về cuộc đời các nhà soạn nhạc.

Nhiều người trẻ biết đến "Moonlight Sonata" không phải từ trường học mà từ một video viral. Một số khác tìm nghe Chopin sau khi xem những đoạn phim điện ảnh sử dụng nhạc cổ điển làm nhạc nền. Mạng xã hội đã vô tình phá vỡ bức tường định kiến rằng nhạc cổ điển là thứ xa cách và khó tiếp cận. Nghịch lý ở chỗ, chính nền tảng vốn bị cho là làm giảm khả năng tập trung lại góp phần đưa âm nhạc hàn lâm đến gần giới trẻ hơn.

Đằng sau sự chuyển dịch đó là những biến đổi sâu sắc trong tâm lý và nhu cầu tinh thần của người trẻ thời đại số. Trong thế giới mà mọi ứng dụng đều cạnh tranh sự chú ý, việc tập trung trở thành một kỹ năng ngày càng hiếm. Nhiều người trẻ bắt đầu tìm kiếm những "ốc đảo tinh thần" giúp họ học tập, làm việc hoặc đơn giản là nghỉ ngơi mà không bị cuốn vào vòng xoáy của thông báo và nội dung ngắn. Nhạc cổ điển và tân cổ điển đáp ứng chính xác nhu cầu đó.

Âm nhạc chỉ còn lại giai điệu, tiết tấu và cảm xúc thuần túy. Những bản piano của Ludovico Einaudi, Yiruma hay Max Richter trở thành người bạn đồng hành quen thuộc trong các buổi học đêm, giờ làm việc tại quán cà phê hay những khoảnh khắc cần tập trung cao độ.

Nếu nhạc cổ điển truyền thống giúp gen Z khám phá vẻ đẹp của nghệ thuật hàn lâm thì tân cổ điển lại là cây cầu nối quá khứ và hiện tại. Khác với các bản giao hưởng kéo dài hàng chục phút, tân cổ điển thường tối giản hơn, dễ nghe hơn và gần với cảm xúc đời sống hiện đại.

Các nghệ sĩ như Ludovico Einaudi, Ólafur Arnalds, Nils Frahm hay Max Richter sử dụng piano, violin kết hợp với công nghệ âm thanh đương đại để tạo ra những tác phẩm vừa mang chiều sâu cổ điển vừa phù hợp với gu thưởng thức hiện nay. Điều này khiến tân cổ điển trở thành lựa chọn lý tưởng cho một thế hệ đề cao cảm xúc cá nhân nhưng không muốn bị áp lực bởi những cấu trúc âm nhạc quá phức tạp.

Xu hướng chữa lành hay nhu cầu sống chậm?

Sự trở lại của nhạc cổ điển phản ánh nhu cầu cân bằng tinh thần ngày càng lớn trong giới trẻ. Trước đây âm nhạc thường được sử dụng để khuấy động cảm xúc thì hiện nay, ngày càng nhiều người trẻ dùng âm nhạc để làm dịu cảm xúc. Sự phổ biến của các playlist "Focus Music", "Calm Piano", "Deep Work" hay "Stress Relief Classical" trên các nền tảng nghe nhạc cho thấy người dùng đang xem âm nhạc như một công cụ chăm sóc sức khỏe tinh thần.

“Trong một thời đại mà mọi thứ đều vận động nhanh hơn, có lẽ sức hút lớn nhất của nhạc cổ điển và tân cổ điển lại nằm ở điều rất đơn giản: Chúng cho người nghe một cơ hội được chậm lại, tập trung hơn và lắng nghe chính mình giữa vô vàn tiếng ồn của thế giới số”, nhạc sĩ Võ Thiện Thanh nhận định.

Với nhiều người trẻ hiện nay, âm nhạc đang trở thành một phần của quá trình chăm sóc bản thân, thậm chí được xem như một dạng "thuốc an thần mềm" giúp họ cân bằng cảm xúc giữa nhịp sống ngày càng áp lực. Trên TikTok, những video giới thiệu các bản nhạc giúp thư giãn, giảm căng thẳng và tạo cảm giác bình yên xuất hiện ngày càng nhiều.

Điều đáng chú ý là không chỉ các ca khúc quốc tế, một số bài hát Việt Nam cũng bất ngờ được cộng đồng quốc tế đón nhận nhờ mang đúng tinh thần này. Trong đó, Ai đưa em về là một ví dụ điển hình khi được nhiều nhà sáng tạo nội dung nước ngoài sử dụng như một phần nhạc nền cho các video về cuộc sống chậm, thiên nhiên hay những khoảnh khắc chữa lành.

Âm nhạc không còn được lựa chọn vì nghệ sĩ nổi tiếng hay bài hát đang đứng đầu bảng xếp hạng. Thay vào đó, người nghe tìm kiếm cảm giác mà bài hát mang lại. Nói cách khác, âm nhạc đang được tiêu thụ như một công cụ điều chỉnh cảm xúc. Đó là một thay đổi đáng chú ý trong văn hóa nghe nhạc hiện đại.

“Tất nhiên, âm nhạc không thể thay thế bác sĩ tâm lý, thuốc điều trị hay các phương pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần chuyên nghiệp. Một danh sách bài hát không thể giải quyết tận gốc chứng trầm cảm hay rối loạn lo âu. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa âm nhạc không có giá trị. Giống như một tách trà nóng không chữa được mọi vấn đề nhưng vẫn giúp con người dễ chịu hơn, âm nhạc có thể hỗ trợ điều hòa cảm xúc, giảm cảm giác cô đơn và tạo ra không gian nghỉ ngơi tinh thần cần thiết. Vấn đề không nằm ở việc âm nhạc có "chữa lành thần kỳ" hay không, mà ở khả năng giúp con người tạm thời phục hồi năng lượng cảm xúc”, nhạc sĩ OnlyC khẳng định.