Tìm lời giải chống ngập hiệu quả cho Hà Nội

Ấn phẩm Hànộimới của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội giới thiệu loạt bài nhằm nhận diện những vấn đề đang đặt ra trong quản trị nước theo lưu vực của Hà Nội, đồng thời góp phần tìm giải pháp chống úng, ngập hiệu quả, bền vững cho Thủ đô.

Bài 1: Nhiều công trình phát huy hiệu quả

Do ảnh hưởng của hoàn lưu cơn bão số 4 đã gây mưa lớn trên địa bàn thành phố Hà Nội những ngày cuối tháng 8-2026, nhưng tại nhiều vị trí vốn từng úng ngập nặng trước đây đã không còn tái diễn tình trạng cũ. Đây là kết quả từ việc các dự án hồ điều hòa, trạm bơm, tuyến cống mới do thành phố đầu tư đồng bộ cùng sự chủ động hạ nước đệm trước mưa phát huy hiệu quả...

Hồ đầu mối Mễ Trì (hồ Đồng Bông 2) - công trình chống ngập quan trọng khu vực phía Tây thành phố Hà Nội. Ảnh: Nguyễn Quang

Trở lại nơi từng úng ngập

Từ ngày 21 đến 23-8, mưa phủ rộng trên địa bàn Hà Nội với nhiều điểm ghi nhận lượng mưa hơn 100mm, nhưng trước cửa Sân vận động quốc gia Mỹ Đình - nơi vốn thường xuyên bị ngập khi có mưa lớn, giao thông vẫn diễn ra bình thường. Không riêng khu vực này, nhiều điểm ở nội thành từng xảy ra úng ngập như Khu đô thị Ciputra, các tuyến đường Võ Chí Công, Đàm Quang Trung, Cổ Linh, Phú Xá, La Pho - Cống Đõ, ngõ 42 phố Giang Văn Minh - ngõ 100 phố Đội Cấn cũng không tái diễn tình trạng úng ngập, phương tiện đi lại bình thường.

Sáng 24-8, khi mưa tiếp tục tăng, khu vực cầu vượt HH2 Dương Nội, hầm 5, hầm 6 và vị trí gần Km9+656 trên Đại lộ Thăng Long phát sinh úng ngập khoảng 40-50cm. Lực lượng chức năng đã cảnh báo, phân luồng giao thông và tăng cường bơm tiêu. Diễn biến này cho thấy, hiệu quả của các công trình chống úng ngập mới là bước đầu, vẫn phụ thuộc lượng mưa, đường dẫn và khả năng tiếp nhận của hệ thống phía sau.

Phó Tổng Giám đốc công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hà Nội Phạm Ngọc Toàn cho biết, trước dự báo mưa lớn, công ty huy động hơn 2.500 công nhân cùng hơn 200 phương tiện, thiết bị ứng trực; tổ chức vớt rác tại các ga thu, mở cửa phai hồ điều hòa và vận hành các trạm bơm đầu mối để hạ mực nước trên hệ thống.

Cùng với Yên Sở, Cổ Nhuế, Đồng Bông 1 và các trạm bơm đầu mối khác, 18 trạm bơm trên hồ điều hòa, 2 bể điều tiết ngầm được vận hành theo lượng mưa, mực nước thực tế. Theo ông Phạm Ngọc Toàn, các công trình chống úng ngập khẩn cấp mới hoàn thành đã bổ sung khả năng thu gom, điều tiết và bơm tiêu; kết quả thể hiện ngay trong đợt mưa lần này.

Ở vùng ven đô, sự thay đổi cũng khá rõ nét. Nút giao cổng chào Nam An Khánh (xã An Khánh) từng ngập trên diện tích khoảng 3.000m², điểm sâu nhất gần 1m; đường Phú Yên, đoạn qua sân bóng thôn Phú Vinh, có nơi ngập khoảng 50cm. Tại xã Ô Diên, khu vực cầu Trũng Vỡ, một số đoạn đường 422 và khu dân cư Hạ Trì thường xuất hiện úng ngập sau mưa lớn. Qua ghi nhận trong đợt mưa này, nhiều tuyến đường, khu dân cư tại các địa bàn trên không còn cảnh ngập như những mùa mưa trước.

Bà Vũ Thị Nhung ở thôn Hạ Trì (xã Ô Diên) kể, trước đây cứ mưa to là xóm Bắc Ninh của thôn lại ngập, có lúc nước ngập sâu 50-70cm và tràn vào nhà. Mưa tạnh, người dân còn phải chờ từ 30 phút đến một giờ mới rút hết. Tuy nhiên, mấy trận mưa gần đây, khu vực này không còn ngập. Người dân mừng lắm, chỉ mong những trận mưa lớn hơn, kéo dài hơn nước cũng tiêu thoát được như vậy.

Chị Phạm Thị Lan Anh, cư dân chung cư Gemek Tower (xã An Khánh) cũng bớt cảnh thấp thỏm mỗi khi trời đổ mưa. Trước năm 2026, nước quanh cổng chào Nam An Khánh có lúc ngập sâu, giao thông bị chia cắt, việc đi lại và sinh hoạt của người dân đảo lộn. Song đợt mưa này nước tiêu nhanh, đường không bị chia cắt như trước nên người dân rất mừng. Tuy vậy, chị Lan Anh và cư dân sinh sống ở đây vẫn mong các công trình còn lại sớm hoàn thành để không phải lo khi mưa kéo dài.

Tương tự, trên địa bàn xã Phúc Thọ, một số vị trí trên quốc lộ 32 như khu vực đường nghiêng giáp Thọ Lộc, cổng UBND xã, nhà hàng Thủy Nguyên và một số ngõ xóm trũng thấp thường xuyên xảy ra úng ngập. Trong những ngày mưa vừa qua, các vị trí này chưa tái diễn tình trạng cũ.

Khơi thông dòng chảy

Ở phía Tây thành phố, Trạm bơm Yên Nghĩa là một trong những đầu mối được người dân chờ đợi nhiều năm. Trạm gồm 10 tổ máy, tổng công suất thiết kế 120m³/s, làm nhiệm vụ tiêu úng cho khoảng 6.300ha. Nước từ sông Nhuệ được dẫn qua kênh La Khê về bể hút, sau đó bơm qua cống dưới đê ra sông Đáy.

Sau nhiều năm triển khai, kênh La Khê đến nay cơ bản hoàn thành. Quan sát sáng 21-8, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội nhận thấy, nước từ sông Nhuệ chảy khá nhanh vào kênh. Trên tuyến, chủ đầu tư đang tháo dỡ đê quây, thanh thải lòng dẫn để mở đường nước về trạm.

Giám đốc Xí nghiệp Đầu tư phát triển thủy lợi Hà Đông Nguyễn Anh Sơn cho biết, thời điểm này, đơn vị vận hành 5 trong tổng số 10 tổ máy, góp phần hạ mực nước sông Nhuệ và tạo thêm khả năng tiếp nhận nước từ thượng lưu. Tới đây, sẽ tăng dần số tổ máy để đưa mực nước sông Nhuệ tại cửa vào kênh La Khê về cao trình 3m.

Theo ông Nguyễn Anh Sơn, thực hiện Quy chế phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường với Sở Xây dựng, khi có dự báo mưa lớn, Trạm bơm Yên Nghĩa chủ động vận hành để hạ nước đệm. Mực nước bể hút được duy trì không quá 1,6m; mực nước sông Nhuệ tại thượng lưu cống Hà Đông không quá 3m, thấp hơn khoảng 1m so với mức khống chế trước đây. Cùng với nhà trạm và kênh dẫn, hạng mục lòng chứa hai hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2, tổng diện tích khoảng 25ha, đã hoàn thành; chủ đầu tư tiếp tục thi công kênh thu nước để hoàn thiện kết nối với hệ thống. Khi được khai thác đồng bộ, các hồ sẽ tạo thêm chỗ giữ nước trong những giờ mưa tập trung, giảm lượng nước cùng lúc dồn xuống kênh La Khê và bể hút.

Tại xã An Khánh, Trưởng phòng Kinh tế Bùi Thế Gia cho biết, địa phương đã nạo vét hơn 1.000m kênh, mương; xây dựng tuyến cống hộp khẩu độ 3,5m x 3,5m, dài hơn 178m để đưa nước từ Khu đô thị Nam An Khánh ra đường Liên khu 8. Các hạng mục này góp phần tháo gỡ vị trí ách tắc trong khu dân cư, giúp nước rút nhanh hơn, nhất là tại khu vực cổng chào Nam An Khánh. Còn Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Thọ Nguyễn Thị Tuyết cũng thông tin, trước mùa mưa bão, địa phương phối hợp với đơn vị thủy lợi kiểm tra công trình từ đầu mối đến mặt ruộng; tổ chức nạo vét kênh tiêu, sửa chữa trạm bơm và cống dưới đê, đồng thời xây dựng phương án tiêu úng, phục hồi sản xuất.

Với những kết quả chống ngập trong đợt mưa vừa qua cho thấy, bản đồ úng ngập có thể thay đổi khi hồ điều hòa, cửa thu, kênh dẫn và trạm bơm được vận hành đồng bộ. Nhưng ở những vùng thấp, nước không chỉ đến từ lượng mưa tại chỗ. Một tuyến đường, khu đô thị hay dòng sông phía ngoài địa bàn vẫn có thể đưa thêm nước về nơi vừa được cải thiện. Vì vậy, để chống ngập hiệu quả, cần nhìn dòng nước theo toàn bộ lưu vực, thay vì chỉ xử lý từng điểm ngập riêng lẻ.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng, 10 dự án khẩn cấp triển khai thực hiện giai đoạn 1 đã cơ bản hoàn thành các hạng mục chính, phục vụ công tác tiêu thoát nước khu vực. Đối với các dự án: Cải tạo sông Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với Trạm bơm Yên Sở; hồ điều hòa Phú Đô; cải tạo tuyến kênh Thụy Phương xử lý khẩn cấp bổ cập nước sông Tô Lịch và tăng cường giải quyết úng ngập cục bộ khu vực Resco, Ecohome, Ngoại giao đoàn, Tây Hồ Tây, Ciputra và lân cận; đầu tư xây dựng hồ điều hòa Thụy Phương 2, phường Đông Ngạc; hồ điều hòa Yên Nghĩa 1, xã An Khánh đã hoàn thành toàn bộ các hạng mục phụ trợ trong tháng 8 và 9-2026. Riêng các dự án đầu tư xây dựng hồ điều hòa Chèm phường Đông Ngạc, hồ Liên Mạc 1 phường Thượng Cát, dự kiến hoàn thành trong quý IV-2026.

Tại buổi làm việc với các sở, ngành chức năng, cơ quan, đơn vị liên quan trong tháng 8-2026, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Nguyễn Trọng Đông đánh giá cao về các công trình chống ngập úng khẩn cấp hoàn thành đã phát huy hiệu quả, giảm đáng kể tình trạng ngập úng cục bộ trong các đợt mưa. Lãnh đạo Thành ủy cũng yêu cầu các đơn vị liên quan tiếp tục rà soát các điểm ngập úng cục bộ còn tồn tại để xây dựng phương án xử lý triệt để, quyết liệt phấn đấu mùa mưa năm 2027, Hà Nội khắc phục toàn bộ tình trạng ngập úng cục bộ.

(Còn nữa)