Thư viện cổ xưa nhất nằm ở đâu?

Các tác phẩm của Thư viện Ashurbanipal hiện được trưng bày tại Bảo tàng Anh. Ảnh: British Museum.

Hơn 2.600 năm trước, tại kinh đô Nineveh của Đế chế Assyria, tham vọng của vua Ashurbanipal bắt đầu "nở rộ". Ông không chỉ muốn chinh phục những vùng đất mới mà còn muốn thu thập tri thức của những nền văn minh đi trước và đưa tất cả về dưới một mái nhà.

Trong cung điện hoàng gia của Ashurbanipal, những thư lại ngày ngày miệt mài khắc chữ lên các phiến đất sét. Họ sao chép những văn bản cổ, ghi chép kiến thức về tôn giáo, y học, lịch sử, thơ ca, thần thoại, ma thuật và cả những phương pháp bói toán. Qua thời gian, hàng chục nghìn phiến đất sét được tập hợp lại, tạo thành một trong những kho tàng tri thức lớn nhất của thế giới cổ đại.

Kho tàng này được gọi là Thư viện Ashurbanipal. Theo Guinness World Records, nơi này được xây dựng trong khoảng năm 668-631 trước Công nguyên tại Nineveh, nay thuộc miền Bắc Iraq.

Tài liệu được khắc trên các phiến đất sét. Ảnh: British Museum.

Các nhà khảo cổ từng phát hiện những kho lưu trữ hoàng gia có niên đại sớm hơn tại Ebla, nay thuộc Syria. Tuy nhiên, Thư viện Ashurbanipal được xem là thư viện đầu tiên của nền văn minh nhân loại.

Ashurbanipal là vị vua vĩ đại cuối cùng của Đế chế Assyria, trị vì từ khi cha qua đời năm 668 trước Công nguyên đến khi ông qua đời năm 631 trước Công nguyên. Ông kế thừa một trong những nhà nước hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ và tiếp tục mở rộng quyền lực của đế chế thông qua ngoại giao và các chiến dịch quân sự.

Không giống nhiều vị vua cùng thời, Ashurbanipal có trình độ học vấn và khả năng đọc viết đặc biệt cao. Một giả thuyết cho rằng ông được đào tạo theo hướng tôn giáo hoặc học thuật từ nhỏ bởi khi sinh ra, ông chỉ đứng thứ ba trong thứ tự kế vị ngai vàng.

Ashurbanipal là người say mê đọc và sưu tầm các tác phẩm viết. Trong những bức tượng khắc họa ông, nhà vua thường xuất hiện cùng thanh kiếm và cây bút sậy. Ông muốn tập hợp toàn bộ tri thức bằng văn bản của các thời kỳ trước, từ bói toán, tôn giáo, ngôn ngữ, y học, ma thuật, nghi lễ đến lịch sử, thơ ca, truyện dân gian và thần thoại.

Không chỉ tập hợp kiến thức, vua Ashurbanipal còn có khả năng quản lý thư viện khoa học. Mỗi phiến đất sét đều có bản chú thích cuối văn bản, tương tự siêu dữ liệu ngày nay.

Nhiều tác phẩm thậm chí có nhiều bản sao. Cách thức phân loại và lưu trữ cẩn thận cũng cho thấy thư viện không chỉ phục vụ nhà vua mà còn có thể đáp ứng nhu cầu tìm đọc cho nhiều người khác.

Kho báu nổi tiếng nhất của thư viện Ashurbanipal là Sử thi Gilgamesh, một trong những tác phẩm văn học cổ nhất còn tồn tại. Tác phẩm kể về người anh hùng thần thoại Gilgamesh và những cuộc chiến của ông với các vị thần, quái vật. Không dừng lại ở đó, Sử thi Gilgamesh còn là tác phẩm mang lại sức ảnh hưởng đáng kể đến các nhà văn Hy Lạp cổ đại.