Thư Kỳ ở tuổi 50

Ở tuổi 50, Thư Kỳ lần đầu giữ vai trò đạo diễn với Girl - dự án cô ấp ủ suốt 12 năm - và đưa phim vào hạng mục tranh giải chính tại Liên hoan phim Venice lần thứ 82. Tác phẩm còn giúp cô giành giải Đạo diễn xuất sắc tại Busan và nhận ba đề cử tại Kim Tượng lần thứ 44, đánh dấu bước chuyển từ diễn viên thành nhà làm phim được quốc tế ghi nhận.

Từ “biểu tượng gợi cảm” đến ngôi vị Ảnh hậu

Thời kỳ hoàng kim cuối của điện ảnh Hong Kong (Trung Quốc) những năm 1990 chứng kiến sự bùng nổ của nhiều minh tinh như Lâm Thanh Hà, Vương Tổ Hiền hay Trương Mạn Ngọc.

Nếu Lâm Thanh Hà mang vẻ đẹp vượt thời gian, Mai Diễm Phương là biểu tượng của một thời đại, Vương Tổ Hiền “thoát tục” thì Thư Kỳ đại diện cho nét đẹp rực rỡ của thanh xuân.

Cô từng nói: “Tuổi tác sẽ để lại dấu vết trên gương mặt tôi nhưng sẽ không đánh bại tôi. Ngược lại, năm tháng giúp tôi tỏa ra sức hút khác, từ bên trong”.

Sự nghiệp điện ảnh của Thư Kỳ khởi đầu từ các bộ phim gắn với hình ảnh gợi cảm. Sau 30 năm bền bỉ, cô dần xé bỏ định kiến từng bám chặt vào mình, trở thành một trong những Ảnh hậu tiêu biểu của điện ảnh Hoa ngữ.

So với nhiều diễn viên được đánh giá có thiên phú, diễn xuất của Thư Kỳ là kết quả của gần 90 bộ phim - một quá trình mài giũa không ngừng.

Những bước ngoặt định mệnh

Phía sau một nữ diễn viên lớn là một đạo diễn lớn. Từ Khắc góp phần làm nên tên tuổi Lâm Thanh Hà, Ngô Vũ Sâm gắn với Lâm Chí Linh, Trương Nghệ Mưu nâng tầm Củng Lợi, với Thư Kỳ đó là Hầu Hiếu Hiền và đạo diễn Trương Uyển Đình - một người là quý nhân, người kia là người phát hiện và trao cơ hội.

Hành trình của cô trải dài qua nhiều bước ngoặt. Từ cô gái nổi loạn rời nhà, 16 tuổi Thư Kỳ chụp ảnh nghệ thuật để phụ giúp gia đình và nhanh chóng nổi tiếng 19 tuổi sang Hong Kong (Trung Quốc) mở ra chặng đường diễn xuất, chuyển hướng sang phim nghệ thuật và thành công.

Bước ngoặt lớn khi cô gặp đạo diễn Hầu Hiếu Hiền và chạm tay tới danh hiệu ảnh hậu Kim Mã, trở thành gương mặt bảo chứng phòng vé. Thời điểm hiện tại, Thư Kỳ lấn sân đạo diễn, đưa tên tuổi ra đấu trường quốc tế.

Ánh hào quang hôm nay của Thư Kỳ là kết quả của sự liều lĩnh và can đảm trong quá khứ.

Tuổi thơ của Thư Kỳ là bức tranh điển hình của một gia đình nghèo, nặng tư tưởng gia trưởng. Cô tên thật là Lâm Lập Huệ, sinh năm 1976 tại Tân Bắc, Đài Loan (Trung Quốc). Cha làm công việc văn phòng thu nhập thấp, mẹ là nội trợ.

Mẹ cô sinh con năm 18 tuổi, thiếu kinh nghiệm nuôi dạy, vội vàng kết hôn trong điều kiện kinh tế gần như tay trắng. Gia đình thường xuyên phải vay mượn để trang trải. Cả nhà từng dùng chung nhà vệ sinh, phòng tắm với hàng xóm để tiết kiệm chi phí.

Thập niên 1970 là giai đoạn tư tưởng phụ quyền còn nặng nề. Mỗi khi con gái gây chuyện bên ngoài, ông dùng thắt lưng hoặc móc áo đánh phạt.

Sau này Thư Kỳ kể có lần làm mẹ tức giận, bà cầm gậy đuổi đánh cô khắp phố. Khi còn quá nhỏ để hiểu, cô xem đó là bạo lực hơn là cách thể hiện tình thương.

Để cải thiện kinh tế, mẹ yêu cầu cô bỏ kỳ nghỉ và cuối tuần để làm việc thủ công vá may kiếm tiền. Từ năm 13 tuổi, Thư Kỳ đã hơn 20 lần bỏ nhà đi, tìm cách thoát khỏi áp lực gia đình.

Cô nổi loạn, tụ tập với nhóm bạn cá biệt, trốn học, hút thuốc, đánh nhau, đua xe. Có lúc cố tình lao xe ngã để được rời khỏi nhà, khiến lưng, chân và eo mang nhiều sẹo.

Cuối cấp hai, trong khi bạn bè chuẩn bị thi vào trung học phổ thông, Thư Kỳ chỉ mong sớm tự lập, rời khỏi gia đình.

Chưa tròn tuổi trưởng thành, cô đã bước vào hành trình mưu sinh, từ làm phục vụ nhà hàng, bán băng đĩa ở ga tàu điện để phụ giúp cha mẹ.

Năm 1992, khi làm thêm tại trung tâm thương mại, cô được một người săn tìm tài năng mời gia nhập công ty người mẫu tại Đài Loan (Trung Quốc).

Công ty chủ yếu chụp quảng cáo và phát hành sách ảnh phục vụ khách hàng nam giới. Hiểu biết về nghề người mẫu gần như bằng không, nhưng với mong muốn sớm cải thiện kinh tế gia đình, cô ký hợp đồng.

Công ty sắp xếp chụp các bộ ảnh nghệ thuật có mức độ táo bạo cao. Thư Kỳ khi đó cho rằng, chỉ cần kiếm được tiền, cô sẵn sàng chấp nhận.

Từ 1992 đến 1995, cô phát hành nhiều tập ảnh, thu về khoản thù lao đáng kể so với tuổi đời còn rất trẻ. Sự nổi tiếng này cũng khiến mẹ cô chịu áp lực từ họ hàng, đến mức “bạc tóc chỉ sau một đêm”.

Sách ảnh bán chạy mở ra cánh cửa mới. Diễn viên - nhà sản xuất kỳ cựu Kha Tuấn Hùng chi khoảng 100.000 Đài tệ để ký hợp đồng, đưa cô đóng phim đầu tay Unexpected Challenges (tựa Việt: Linh hồn và dục vọng).

Cùng thời điểm, đạo diễn Vương Tinh chuẩn bị dự án Nhục bồ đoàn. Tình cờ xem ảnh của Thư Kỳ trên tạp chí, ông nhận ra ở cô không chỉ vẻ gợi cảm mà còn sự pha trộn giữa trong trẻo và u uất.

Vương Tinh nổi tiếng “mát tay”, từng nâng đỡ nhiều minh tinh như Trương Mẫn hay Khâu Thục Trinh. Ông đích thân sang Đài Loan (Trung Quốc) mời Thư Kỳ tham gia dự án.

Khi ấy, hợp đồng của cô bị một số nhân vật xã hội đen kiểm soát. Vương Tinh phải dùng đến biện pháp pháp lý để giải quyết tranh chấp, đưa cô sang Hong Kong (Trung Quốc) và mở ra chặng đường mới trong sự nghiệp.

Khi ký hợp đồng với Thư Kỳ, đạo diễn Vương Tinh từng cam kết: “Tôi sẽ không để cô đóng những cảnh trái với ý muốn. Cô xứng đáng với sân khấu tốt hơn”.

Giữa môi trường xa lạ và tương lai bất định, điều cô nghĩ đến vẫn là kiếm thật nhiều tiền để cha mẹ có cuộc sống tốt hơn. Năm 1996 ở tuổi 20, Thư Kỳ một mình sang Hong Kong lập nghiệp.

Gặp quý nhân, chuyển mình thành diễn viên thực lực

Năm 1988, Hong Kong (Trung Quốc) áp dụng chế độ phân loại phim, trong đó phim cấp III chỉ dành cho người trên 18 tuổi. Nhận thấy dòng phim này có thị trường lớn tại Đài Loan (Trung Quốc), Vương Tinh bắt đầu thử sức để giải quyết khó khăn tài chính cho công ty.

Mỗi phim đầu tư khoảng 2 triệu HKD nhưng có thể thu về hàng chục triệu. Lợi nhuận cao khiến ông tiếp tục đẩy mạnh sản xuất, đưa nhiều gương mặt như Trần Bảo Liên trở nên nổi tiếng.

Năm 1996, khi vừa sản xuất loạt phim Cổ Hoặc Tử vừa làm phim cấp III để cân đối dòng tiền, Vương Tinh đưa Thư Kỳ sang Hong Kong. Tại đây, cô bắt đầu quãng đời đầy gian nan.

Những ngày đầu, cô gặp khó vì nói tiếng Quảng Đông không rõ. Cô thuê một căn phòng tầng hầm giá rẻ, tối đến mở bản tin, chương trình truyền hình để luyện khẩu hình.

Từ Nhục bồ đoàn, Thư Kỳ tham gia nhiều phim cấp III. Tuy nhiên, Vương Tinh sớm nhận ra ở cô tiềm năng nghệ thuật vượt khỏi khuôn khổ dòng phim thương mại.

Năm 1996, cô đóng Sắc tình nam nữ cùng Trương Quốc Vinh và giành giải Nữ phụ xuất sắc tại Kim Tượng. Đây là cột mốc đầu tiên khẳng định khả năng diễn xuất.

Cuối thập niên 1990, Thư Kỳ từng bước thoát khỏi định kiến quá khứ để khẳng định thực lực. Năm 1997, cô tham gia Bách niên hảo hợp, vào vai nữ cảnh sát si tình với nhiều phân đoạn đòi hỏi diễn xuất nội tâm qua ánh mắt. Cùng năm, cô được đạo diễn Trương Uyển Đình chọn đóng chính trong Thành phố pha lê, bất chấp tranh cãi vì quá khứ đóng phim cấp III. Tác phẩm trở thành “ngựa ô” phòng vé dòng, giúp Thư Kỳ nhận đề cử Kim Tượng và mở ra cơ hội ở dòng phim chính thống.

Giai đoạn 1996-2000, cô làm việc với cường độ cao, riêng năm 1998 góp mặt trong 10 dự án. Vai diễn trong Hồng hưng Thập Tam Muội thuộc loạt Cổ Hoặc Tử mang về cho cô giải Nữ phụ xuất sắc tại Kim Tượng lần thứ 18. Áp lực mưu sinh khiến cô liên tục di chuyển giữa các phim trường, từng nhập viện vì viêm dạ dày khi quay phim, hay tái phát chấn thương đầu gối lúc đóng phim cùng Thành Long. Năm 1999, cô từ chối vai Ngọc Kiều Long trong Ngọa Hổ Tàng Long của Lý An vì lo ngại gián đoạn thu nhập gia đình. Quyết định sau này được xem là bước ngoặt lớn.

Bước sang thập niên 2000, cơ duyên gặp đạo diễn Hầu Hiếu Hiền mở ra chương rực rỡ nhất sự nghiệp. Ông giao cô vai chính trong Thiên Hi Mạn Ba (Millennium Mambo), tác phẩm được đề cử Cành cọ vàng tại Cannes năm 2001. Năm 2002, cô mở rộng thị trường khi tham gia Người vận chuyển bên cạnh Jason Statham.

Đỉnh cao nghệ thuật đến năm 2005 với Three Times (Thời khắc đẹp nhất), khi Thư Kỳ hóa thân ba nhân vật ở ba giai đoạn lịch sử khác nhau. Cường độ đóng phim khiến cô rơi vào trạng thái mất ngủ, căng thẳng tâm lý. Bộ phim tranh giải chính tại Venice và mang về cho cô danh hiệu Ảnh hậu Kim Mã lần thứ 42. Đây là cột mốc xác lập vị thế diễn viên hạng A.

Song song dòng phim nghệ thuật, cô duy trì sức hút phòng vé. Loạt phim If you are the one của Phùng Tiểu Cương giúp cô bùng nổ tên tuổi, đặc biệt hình tượng Lương Tiếu Tiếu đóng cặp cùng Cát Ưu. Năm 2010, phần hai vượt mốc 500 triệu NDT doanh thu, đưa cô trở thành “bảo chứng phòng vé”.

Những năm sau, Thư Kỳ tiếp tục thử sức với nhiều thể loại, từ Tây Du Ký: Mối tình ngoại truyện đến Nhiếp Ẩn Nương - tác phẩm giúp Hầu Hiếu Hiền đoạt giải Đạo diễn xuất sắc tại Cannes 2015 và mang về cho cô loạt đề cử quốc tế.

Từ một diễn viên bị hoài nghi vì quá khứ, Thư Kỳ trở thành gương mặt tiêu biểu của điện ảnh Hoa ngữ, từng tham gia ban giám khảo tại Berlin, Cannes, Venice và được The Guardian xếp vào nhóm 50 diễn viên châu Á có ảnh hưởng nhất thế kỷ 21.

Hà Trang