Thi hành án dân sự chuyển mình trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi số không chỉ giúp đơn giản hóa quy trình, giảm thời gian xử lý hồ sơ, mà còn tạo ra hệ thống quản lý minh bạch, dữ liệu thống nhất, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại. Các thống kê và kết quả ban đầu cho thấy ứng dụng công nghệ số trong thi hành án dân sự đã mang lại hiệu quả rõ rệt, góp phần tăng cường niềm tin của xã hội vào thực thi pháp luật và cải thiện chất lượng phục vụ công chúng.

Công chức Thi hành án dân sự TP Hồ Chí Minh xử lý hồ sơ nghiệp vụ trên môi trường số. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Giải pháp tất yếu

Thi hành án dân sự là bước cuối cùng để đảm bảo bản án, quyết định của Tòa án được thực thi và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức được bảo vệ. Tuy nhiên, khối lượng hồ sơ ngày càng gia tăng, tính chất phức tạp và yêu cầu về tính minh bạch và hiệu quả quản lý càng cao đã đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong phương thức tổ chức thi hành án dân sự.

Công tác thi hành án dân sự theo phương thức truyền thống dựa nhiều vào hồ sơ giấy, thao tác thủ công, dẫn đến thời gian xử lý kéo dài, khó kiểm soát tiến độ và tiềm ẩn sai sót. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định là giải pháp không thể thiếu để hiện đại hóa công tác quản lý, rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính minh bạch và giảm chi phí cho cả cơ quan thi hành án lẫn người dân, doanh nghiệp tham gia quá trình thi hành án.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số đã và đang mang lại hiệu quả rất tích cực. Toàn ngành thi hành án dân sự đã triển khai hệ thống phần mềm nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu điện tử và các dịch vụ công trực tuyến, tạo môi trường làm việc hiện đại, dữ liệu thống nhất và dễ tra cứu. Nhờ đó, thời gian xử lý các tác nghiệp, tổng hợp báo cáo, theo dõi tiến độ được rút ngắn, đồng thời giảm đáng kể lượng hồ sơ giấy, tăng hiệu quả phối hợp giữa đơn vị, địa phương và giữa các cơ quan có liên quan.

Theo thống kê của Cục Quản lý thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp), nền tảng số hóa cho toàn bộ quy trình thi hành án dân sự đã được đưa vào vận hành chính thức trên phạm vi toàn quốc từ ngày 20/1/2026. Hệ thống có bốn phân hệ chính: tiếp nhận đơn, tổ chức thi hành, quyết định thi hành án và xử lý phản ánh, khiếu nại - tất cả đều được triển khai hoàn toàn trên môi trường số.

Kết quả bước đầu rất ấn tượng: 100% quyết định thi hành án được ban hành dưới dạng điện tử thông qua hệ thống, thay thế hoàn toàn việc ban hành trên giấy. Hơn 600.000 biên lai điện tử đã thay thế biên lai giấy, với tổng giá trị giao dịch thu hồi và nộp cho người thụ hưởng hơn 30.000 tỷ đồng. Thời gian xử lý hồ sơ trung bình giảm khoảng 30%, trong khi thủ tục hành chính giảm tới 80%, tạo thuận lợi lớn cho người dân và doanh nghiệp.

Nhận định về vai trò và định hướng tiếp tục phát triển công nghệ trong công tác thi hành án dân sự, Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi cho biết, công nghệ số phải được coi là nhân tố cốt lõi trong phương thức quản lý, không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ. Chuyển đổi số là yêu cầu bắt buộc để ngành thi hành án dân sự thích ứng với yêu cầu phát triển, vừa bảo đảm tính công khai, minh bạch, vừa nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ và giảm bớt gánh nặng hành chính cho người dân, doanh nghiệp. Hệ thống số hóa giúp kết nối các cơ quan liên quan, rút ngắn thời gian xử lý và tạo điều kiện thuận lợi cho các bên tham gia thi hành án.

Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục hoàn thiện chức năng phân tích dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ ra quyết định, dự báo rủi ro và tự động hóa các bước nghiệp vụ phức tạp, qua đó nâng cao năng lực tổ chức thi hành án, nhất là trong các vụ việc lớn, phức tạp, có giá trị tài sản cao hay liên quan nhiều bên.

Củng cố niềm tin của xã hội

Theo thống kê, năm 2025, Thi hành án dân sự Hà Nội đã tổ chức thi hành xong hơn 39 nghìn việc với số tiền trên 25 nghìn tỷ, vượt các chỉ tiêu được giao. Trong đó, Hà Nội đã thi hành dứt điểm nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng đặc biệt lớn. Đặc biệt, nhiều vụ việc phát sinh nhu cầu phối hợp liên ngành như xác minh điều kiện thi hành, thu hồi tài sản, kê biên, xử lý tài sản đảm bảo… với sự tham gia của cơ quan đăng ký đất đai, ngân hàng, cơ quan thuế, gây ra yêu cầu quản lý hồ sơ dày đặc, quá trình xử lý kéo dài. Trước đây, phương thức thủ công dựa nhiều vào giấy tờ, chuyển phát nội bộ, và việc đối chiếu thông tin giữa các cơ quan luôn là điểm nghẽn kéo dài thời gian xử lý.

Trưởng phòng Thi hành án dân sự khu vực 7 ( Thi hành án dân sự Hà Nội) Trần Thị Thanh Tâm cho biết: "Từ khi áp dụng hệ thống quản lý án điện tử, công việc của chúng tôi đã thay đổi rõ rệt. Trước đây, việc rà soát hồ sơ, đối chiếu số liệu phải mất nhiều thời gian và công sức, thì nay mọi thông tin đã được số hóa và dễ dàng truy xuất trên hệ thống. Người dân có thể tra cứu tiến độ thi hành án trực tuyến, nhận thông báo biên lai điện tử qua VNeID, giúp giảm bớt các thủ tục hành chính, hạn chế việc đi lại không cần thiết".

Theo bà Tâm, sự thay đổi này không chỉ mang lại lợi ích cho cơ quan, mà tạo sự thuận tiện lớn cho người dân và doanh nghiệp, giúp họ theo dõi tiến độ vụ việc, chủ động nắm bắt thông tin mà không lệ thuộc vào giấy tờ truyền thống. Điều này góp phần củng cố niềm tin của xã hội đối với cơ quan thi hành án và pháp luật.

Chấp hành viên Phòng Thi hành án dân sự khu vực 7 ( Thi hành án dân sự Hà Nội) Đinh Trọng Trí cho biết: Ứng dụng công nghệ trong công tác thi hành án giúp cán bộ theo dõi tiến độ xử lý vụ việc một cách nhanh chóng, chính xác hơn. Các cảnh báo về thời hạn, nhắc việc tự động giúp giảm sai sót, đồng thời hệ thống giúp lưu trữ và đối chiếu hồ sơ dễ dàng hơn. Từ đó, chất lượng xử lý công việc được nâng cao, doanh nghiệp và công dân cũng rất hài lòng khi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.

Theo ông Định Trọng Trí, việc công khai thông tin qua hệ thống số hóa đã tạo ra điểm khởi sắc trong mối quan hệ giữa cơ quan thi hành án và người dân. Khi mọi thông tin đều được thể hiện rõ ràng, minh bạch trên hệ thống, các thắc mắc của đương sự được giải quyết nhanh chóng hơn, giảm thiểu xung đột, bất đồng, tạo thuận lợi cho hoạt động thi hành án dân sự.

Việc triển khai công nghệ số trong thi hành án dân sự cho thấy, công nghệ không đơn thuần là công cụ hỗ trợ, mà là yếu tố chiến lược quyết định đến năng lực quản lý, giám sát và chất lượng phục vụ cộng đồng. Khi mọi quy trình được số hóa, tự động hóa và kết nối theo thời gian thực, không chỉ cán bộ làm việc hiệu quả hơn, mà người dân và doanh nghiệp cũng trở thành trung tâm trong quá trình cung cấp dịch vụ công.

Phó Cục trưởng Cục quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp Trần Thị Phương Hoa cho biết, đơn vị chủ động triển khai nền tảng số trong tất cả các hoạt động, phát huy hiệu quả, đảm bảo sự kịp thời trong thi hành án dân sự. Theo bà Hoa, công nghệ giúp cho hoạt động chuyên môn kịp thời, chính xác, chuyển từ thói quen sử dụng tài liệu, hồ sơ giấy sang hoàn toàn bằng phần mềm. Việc hạn chế tiêu cực khi công dân không phải tiếp xúc nhiều với cán bộ là điều rất quan trọng giúp cho công tác thi hành án dân sự ngày càng minh bạch và hiệu quả…

Để phát huy tối đa lợi ích của chuyển đổi số, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, nâng cao năng lực số cho cán bộ ở cơ sở, đồng thời tăng cường kết nối dữ liệu với các hệ thống khác như Tòa án, cơ quan đăng ký tài sản, ngân hàng và các cơ quan liên quan khác. Việc này không chỉ hướng tới mục tiêu hiện đại hóa công tác thi hành án dân sự, mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia theo hướng Chính phủ kiến tạo, phục vụ; đồng thời tạo tiền đề quan trọng để thi hành án dân sự trở thành một ngành hiện đại, minh bạch và thực sự phục vụ người dân và doanh nghiệp, đúng với tinh thần của một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Đỗ Bình (TTXVN)