Thế giới thời đàm: Con người sẽ gục ngã trước AI?

Val Mairet, nữ chuyên gia kỳ cựu với gần một thập kỷ làm việc trong lĩnh vực bảo vệ không gian số, từng làm “thợ săn lỗ hổng” cho một tập đoàn viễn thông hàng đầu Hà Lan, chuyên viên nghiên cứu tại McAfee LLC và là kỹ sư bảo mật cấp cao ở GitLab Inc. Công việc tuy áp lực nhưng từng mang lại cho cô sự ổn định và niềm tự hào nghề nghiệp.

Mọi thứ đảo lộn khi các mô hình AI bùng nổ. Bước sang năm 2025, khối lượng công việc tăng phi mã, tần suất cảnh báo nguy cơ dày đặc, đi kèm hàng loạt lỗ hổng nghiêm trọng bắt nguồn từ chính những dòng mã do AI tự sinh. Nghịch lý ở chỗ là chính áp lực phải nhồi nhét thêm AI vào quy trình bảo mật thông tin lại khiến tốc độ ứng phó thực tế của chuyên gia bị chậm lại. Tình trạng quá tải kéo dài vắt kiệt cảm hứng làm việc, đẩy Mairet vào đợt điều trị tâm lý kéo dài 2 tháng trước khi chính thức đưa ra quyết định rời bỏ ngành nghề cô từng gắn bó bấy lâu.

Hiểm họa an ninh mạng từ AI đã thành hiện thực khốc liệt, khiến giới công nghệ thông tin kiệt quệ trong cuộc rượt đuổi “phòng thủ - tấn công”. Ảnh minh họa do AI (Gemini) tạo theo ý tưởng của tác giả. 

Trong tác chiến không gian mạng, các tình huống khẩn cấp cùng chuỗi cảnh báo dồn dập vốn là áp lực thường trực đè nặng lên tâm lý kỹ sư, kể cả những người dày dạn kinh nghiệm và bản lĩnh nhất. Trong kỷ nguyên AI, áp lực này tăng lên theo cấp số nhân, bởi các đòn tấn công ngày càng tinh vi, có mức độ tự động hóa cao và không ngơi nghỉ do được vận hành bằng AI. Chỉ trong 2 tháng vừa qua, cả ba tên tuổi lớn gồm Anthropic PBC, Meta Platforms Inc. và OpenAI đều phải thừa nhận mô hình AI của họ đã tự vượt khỏi vùng kiểm soát an toàn để thâm nhập vào các hệ thống doanh nghiệp thực tế. Đáng ngại hơn, OpenAI buộc phải chủ động ghìm chân phiên bản tối tân nhất của mình mang tên Astra do lo ngại khả năng tự động rà quét và khai thác lỗ hổng của nó quá mạnh, có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

Theo một khảo sát của SANS Institute (Mỹ), hơn 60% chuyên gia an ninh mạng thừa nhận công việc hiện tại căng thẳng hơn nhiều so với 2 năm trước. Sức ép tích tụ đã gây ra những bi kịch đau lòng, điển hình là chuỗi vụ tự tử gần đây tại Bộ tư lệnh Tác chiến Không gian mạng (Mỹ). Trong số 5 vụ tự tử này, có 4 gia đình chọn giữ kín thông tin; riêng thân nhân Trung sĩ Kevin Stallings, chuyên viên phân tích tình báo kỹ thuật số, quyết định công khai sự việc nhằm gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về gánh nặng tâm lý do áp lực công nghệ thời đại AI gây ra.

Ông Peter Coroneos, nhà sáng lập tổ chức phi lợi nhuận Cybermindz chuyên chăm sóc sức khỏe tinh thần cho giới bảo mật thông tin và an ninh mạng, nhận định rằng lực lượng an ninh mạng toàn cầu đang phải hứng chịu áp lực dữ dội, và con người hoàn toàn có nguy cơ sụp đổ trước khi cỗ máy AI biết “mệt”. Còn theo ông Richard Marcus, Giám đốc an ninh thông tin tại Optro Inc., công việc đảm bảo an ninh mạng hiện nay chẳng khác nào tát nước khỏi một con thuyền thủng đáy. Sự xuất hiện ồ ạt của các hệ thống tấn công tự động vận hành bằng AI khiến việc vá kín mọi lỗ hổng an ninh mạng trở thành nhiệm vụ bất khả thi, đẩy đội ngũ kỹ thuật vào trạng thái khủng hoảng tâm lý.

Bloomberg dẫn phân tích từ Vanta, một công ty cung cấp nền tảng tự động hóa và giám sát an ninh thông tin của Mỹ, đối với khoảng 16.000 doanh nghiệp cho thấy, lực lượng an ninh mạng của các công ty này chỉ hoàn thành chưa đầy một nửa khối lượng công việc được giao trong nửa đầu năm nay. Núi việc tồn đọng khổng lồ kéo dài triền miên gây ra cảm giác bất lực và có thể dẫn tới hội chứng kiệt quệ tinh thần cho đội ngũ đảm nhiệm.

Cũng theo ông Marcus, các hệ thống “vũ khí mạng” vận hành bằng AI sẽ sớm qua mặt con người ở khâu nhận diện mối đe dọa và vá lỗi kỹ thuật. Tại Optro Inc., quy trình phân loại rủi ro và mô hình hóa hiểm họa đã được tự động hóa. Dù giải pháp này giải quyết được vấn đề trước mắt, nó lại làm dấy lên nỗi bất an về vị thế lâu dài của nhân lực. Nhiều khảo sát gần đây của các công ty bảo mật thông tin chỉ ra rằng, gần một nửa số chuyên gia trong ngành đang tính chuyện bỏ việc, trong đó hơn 50% kiên quyết từ bỏ hẳn lĩnh vực an ninh mạng.

Giới quan sát lạc quan từng kỳ vọng AI sẽ giải phóng nhân sự khỏi các tác vụ nhàm chán, lặp đi lặp lại để tập trung vào các vấn đề chuyên sâu. Tuy nhiên, ông Kirtley, lãnh đạo Đội phản ứng sự cố X-Force thuộc IBM, chỉ ra mặt trái của câu chuyện này: Khi các mô hình AI có thể tự nhận diện và vá lỗ hổng, chúng sẽ tự “tiến hóa” và khi được sử dụng với mục đích tấn công mạng, chúng sẽ buộc các chuyên gia sẽ phải liên tục vắt óc đối phó với những đòn tấn công hiểm hóc trong tình trạng căng thẳng cao mà không có quãng nghỉ để tái tạo sức lao động.

Lực lượng kỹ sư an ninh mạng đang là chốt chặn chính bảo vệ hạ tầng trọng yếu của các bệnh viện, ngân hàng... và các hệ thống huyết mạch của nền kinh tế số. Khi áp lực đè nặng lên vai họ, gây mất ngủ triền miên và chai sạn cảm xúc, độ chuẩn xác khi đưa ra các quyết định khi xảy ra sự cố quy mô lớn sẽ suy giảm. Trong lúc AI chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực chuyên môn của con người, sự quá tải từ chính các cỗ máy tấn công tự động bằng AI đang đẩy những bộ óc xuất sắc nhất rời bỏ chiến tuyến.

“Cuộc đua vũ trang công nghệ” (phòng thủ - tấn công - phòng thủ - tấn công...) đang phơi bày một nghịch lý nghiệt ngã: Trước khi thuật toán đủ sức che chắn hệ thống, nó đã kịp bào mòn sức chịu đựng của lực lượng tinh nhuệ nhất. Khi các mô hình tấn công tự động hoạt động bất kể ngày đêm, việc dồn toàn bộ gánh nặng lên vai con người đã đẩy giới hạn tâm sinh lý của đội ngũ kỹ sư đến ngưỡng đứt gãy.

Giới công nghệ cùng các nhà hoạch định chính sách cần tỉnh táo nhìn thẳng vào thực trạng: Bài toán cấp bách hiện nay không chỉ là nâng cấp phần mềm hay chạy đua mô hình AI, mà là giữ gìn nguồn lực con người trước khi bức “tường lửa nhân sự” hoàn toàn sụp đổ.