Thế giới 'ngấm đòn' xung đột Trung Đông

Tâm chấn kinh tế của cuộc xung đột này nằm ở năng lượng. Việc tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz gần như bị tê liệt đã khiến 1/5 nguồn cung dầu thế giới bị gián đoạn, tương đương gần 20 triệu thùng mỗi ngày.

Đây là cú sốc lớn nhất từng xảy ra đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu, gây ra biến động dữ dội với giá dầu và buộc nhiều quốc gia phải tung ra lượng lớn dự trữ dầu chiến lược.

Financial Times đánh giá đây là những động thái hầu như chưa từng có tiền lệ trong lịch sử.

Một tàu chở khí LPG đang neo đậu ở Shinas, Oman, do giao thông tại eo biển Hormuz bị hạn chế trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ-Israel và Iran. Ảnh: Reuters.

Hiện các nhà phân tích đang rà soát lại những cuộc khủng hoảng dầu mỏ và địa chính trị trước đây nhằm tìm kiếm bài học trong quá khứ và xây dựng kịch bản dự báo.

Những cú sốc mang thương hiệu Trump

Theo Financial Times, cách đây gần một năm, thế giới cũng từng trải qua ngày chấn động khi Mỹ công bố các mức thuế đối ứng vào “Ngày Giải phóng”.

Khi đó, cũng giống bây giờ, nguồn gốc cú sốc xuất phát từ tổng thống Mỹ. Những tác động ban đầu cũng rất tương đồng: Giá tài sản giảm mạnh, giá vàng tăng vọt, khẩu vị rủi ro sụp đổ, dự báo tăng trưởng bị hạ thấp và xác suất Mỹ rơi vào suy thoái tăng vọt.

Thế nhưng, những gì xảy ra sau đó lại gây bất ngờ không kém. Đến cuối năm 2025, giá cổ phiếu toàn cầu đã cao hơn gần 20% so với đầu năm. Dự báo tăng trưởng cả năm thậm chí cao hơn kỳ vọng ban đầu. Trái với những dự báo suy thoái, nền kinh tế Mỹ chứng kiến sự bùng nổ.

Những lo ngại nghiêm trọng ban đầu đã được thay thế bằng sự phục hồi mạnh mẽ của kinh tế và sự “nóng lên” của thị trường tài chính, đặc biệt ở cổ phiếu công nghệ, tín dụng tư nhân và các khoản vay đòn bẩy.

Yếu tố giải thích cho sự đảo chiều bất ngờ này là làn sóng công nghệ.

Làn sóng này đang dâng lên, vào thời điểm đó, đã nhấn chìm ảnh hưởng thuế quan, kéo theo sự phục hồi của khẩu vị rủi ro và tăng trưởng kinh tế.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Câu hỏi đặt ra là: Liệu lịch sử có lặp lại? Liệu thế giới một lần nữa sẽ ngạc nhiên trước khả năng chống chịu của nền kinh tế và sự hưng phấn của thị trường tài chính?

Tuy nhiên, theo Financial Times, câu trả lời là không.

Cú sốc xung đột lần này sẽ để lại những vết sẹo sâu và lâu dài hơn nhiều so với cú sốc thuế quan năm ngoái.

Năm 2025, áp lực lạm phát giảm dần và các ngân hàng trung ương có thể hạ lãi suất để giảm bớt tác động của thuế quan đối với nhu cầu toàn cầu.

Nhưng với giá năng lượng tăng trở lại, lựa chọn đó không còn nữa. Hiện thị trường đang định giá khả năng tăng lãi suất tại khu vực đồng euro và Anh, trong khi Mỹ chưa có dấu hiệu nới lỏng trong ngắn hạn.

Thậm chí, thị trường tài chính còn lo ngại áp lực lạm phát có thể kéo dài ngay cả sau khi xung đột kết thúc.

Bloomberg đưa tin kể cả khi cuộc chiến được các bên tuyên bố là "kết thúc", giá xăng dầu có khả năng vẫn ở mức cao trong một thời gian do ùn tắc tàu chở dầu, hạ tầng năng lượng bị phá hủy và các mối đe dọa tại Eo biển Hormuz.

Đà tăng của giá năng lượng làm dấy lên nỗi lo về cú sốc lạm phát mới, có thể khiến các ngân hàng trung ương gặp khó khăn trong việc cắt giảm lãi suất.

Khói và lửa bốc lên tại khu công nghiệp dầu mỏ Fujairah, UAE. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh áp lực tài khóa gia tăng, bao gồm chi tiêu quốc phòng tăng mạnh, lợi suất trái phiếu toàn cầu kỳ hạn dài có thể đi lên - trái ngược với diễn biến của năm 2025.

Trong khi đó, vài tuần qua, thị trường chứng kiến làn sóng rút lui khỏi tài sản rủi ro, đặc biệt là những tài sản mang tính “bong bóng” hơn như cổ phiếu AI và tiền điện tử, cùng thị trường “nóng” như tín dụng tư nhân và các khoản vay đòn bẩy.

Điều này đã phơi bày những điểm yếu trong tiêu chuẩn cho vay và định giá tài sản.

“Lạm phát đình trệ”

Xung đột Trung Đông cũng đang đẩy các nền kinh tế lớn của Vùng Vịnh vào vòng xoáy rủi ro. Từng là điểm đến thu hút nhân tài và dòng vốn toàn cầu nhờ cam kết về an ninh và ổn định, giờ đây hình ảnh “nơi trú ẩn an toàn” của một số quốc gia đã bị phá vỡ.

Điều này đang “làm lạnh” đi một trong số ít các điểm tăng trưởng của nền kinh tế thế giới.

Trong khi đó, ở phương Tây, những rắc rối đang hình thành trên thị trường lao động nội địa. Tại Mỹ và Anh, tình trạng mất việc gia tăng làm gia tăng tâm lý lo lắng của người tiêu dùng.

Điều này khiến nhiều hộ gia đình rơi vào tình thế tài chính bấp bênh, trong khi phải đối mặt với cú sốc chi phí sinh hoạt liên quan đến năng lượng.

Trong bối cảnh đó, nhiều người đặt câu hỏi liệu công nghệ có thể một lần nữa cứu vãn tình hình như năm 2025?

Trí tuệ nhân tạo là công nghệ tiêu tốn năng lượng nhiều nhất từng được phát minh. Tuy nhiên, một thế giới với năng lượng đắt đỏ và bất ổn hơn có nguy cơ tạm thời làm chệch hướng - hoặc ít nhất là làm chậm lại - “con tàu công nghệ”.

Điều đó đồng nghĩa động cơ tăng trưởng mạnh mẽ nhất của kinh tế toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng.

Tổng hợp lại, những yếu tố này tạo nên lực kéo mang tính “lạm phát đình trệ” - vừa gây áp lực lạm phát, vừa kìm hãm tăng trưởng.

Vào năm 2025, làn sóng công nghệ và thuế quan đã trung hòa lẫn nhau về mặt kinh tế và tài chính. Nhưng năm nay, sự va chạm giữa các làn sóng đang khuếch đại và khiến tình hình leo thang.

Đó là lý do mà vì sao lần này mọi thứ sẽ khác.

Hai tàu chở dầu bốc cháy dữ dội trong vùng biển Iraq Ngày 12/3, hai tàu chở nhiên liệu nổ gần Umm Qasr của Iraq làm 1 người chết, 38 người được cứu. Cùng lúc, nhiều tàu khác trúng vật thể lạ tại eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải chiến lược thêm bất ổn.

Minh An