Thầy tôi
. Cứ mỗi mùa mưa về, nghe tiếng mưa dội trên mái tôn, tôi lại nhớ đến đêm lũ năm xưa - nhớ ánh đèn pin loang loáng, nhớ chiếc thuyền nhỏ giữa mịt mùng nước bạc, và khuôn mặt thầy Hiếu ướt sũng mà vẫn nở nụ cười hiền...
1. Đó là năm tôi học lớp 6, năm 1993.
Thầy Hiếu mới về trường, dạy môn Sinh học, làm giáo viên chủ nhiệm. Thầy cao, gầy. Chắc chắn không phải vì điều đó, càng không phải vì đôi mắt sâu và giọng nói trầm khiến cả lớp ngồi nghe thầy giảng mà “nín thở”. Nguyên nhân ở chỗ mặt thầy lúc nào cũng nghiêm, hiếm khi thấy thầy cười, nên lớp 6A vốn ngoan hiền giờ lại càng im re, chẳng đứa nào dám ho he trong tiết thầy. Sợ đến mức, mỗi lần thầy bước vào, tiếng dép còn lẹp xẹp ngoài hành lang thì học trò đã lập tức ngồi thẳng lưng, đặt tay trên bàn.

Tranh của họa sĩ Trương Đình Dung
Học trò đầu cấp đã nhát, giờ sợ thầy nên ít nhiều sẽ căng thẳng. Nhớ có lần bạn Lệ đứng lên trả bài mà run đến mức nói nhầm “lá cây hô hấp” thành “lá cây... hấp hô”, làm cả lớp cười ầm. Lớp ồn, nhưng thầy chỉ nhìn xuống lớp một lượt, hàm ý “cười bạn là hành vi không tốt” khiến cả lớp lập tức im bặt. Tôi chắc là đứa sợ thầy nhất. Đến mức mỗi sáng đi học, hễ gặp thầy từ xa, tôi vừa chào vừa run. Thầy gật đầu, cái gật nhẹ như không, còn tôi thì nhẹ nhõm vì coi như mình vừa qua được một “cửa ải”.
Tôi phải giải thích một chút chuyện mình nhát, sợ thầy cô một phép, nhưng chết nỗi cái miệng nói lia như tép nhảy nên đã nhiều lần gây họa. Một lần bị thầy Phương dạy Sử nhắc: “Nhỏ người mà to cái miệng”, tôi đã xanh mặt rồi. Dù khi nói thầy có cười nhưng tôi vẫn sợ - vì đã bị tổ trưởng ghi vào sổ theo dõi rồi. Nhưng lần đó chuyện còn nhỏ, lần sau, trong giờ ra chơi, vừa lúc thấy thầy Hiếu đi ngang, tôi ra vẻ như mình thạo so sánh, liên tưởng từ chuyện ngoài đời vô sách vở, bèn nói không có dụng ý:
- Thầy Hiếu gầy gò và cao lênh khênh như Đông Ki-xốt í!
Mấy đứa không có chị Hai đang học cấp 3 giỏi Văn như tôi nên còn ngơ ngác với cái tên “Đông Ki-xốt”. Chúng hỏi:
- Bọn tao có biết Đông Ki-xốt là ai đâu?
- Là một hiệp sĩ “trứ danh”, ổng nhào vô đánh cối xay gió mà nghĩ mình đang chiến đấu với mấy gã khổng lồ cần tiêu diệt.
Cả bọn chắc cũng chưa hình dung được gì nhưng vẫn nhiệt tình hưởng ứng bằng màn cười khúc khích. Không ngờ, đúng lúc đó, thầy Hiếu đi ngang qua. Tôi nghe rõ tiếng chân dừng lại một nhịp, rồi vẫn bước tiếp, chậm và nặng. Mặt tôi nóng ran, tim đập thình thịch. Khi thầy vừa lướt qua, biết chắc đã nghe rồi, tôi vội đứng dậy, cúi đầu lí nhí:
- Em xin lỗi thầy!
- Mới lớp 6 mà đã biết hiệp sĩ tài ba xứ Man-tra thì chắc mai mốt sẽ làm nhà văn đấy.
Tôi cũng không hiểu được đó là câu khen hay hàm ý chê trách nên đứng đơ ra bối rối. Còn thầy, đó là lần hiếm hoi tôi thấy thầy cười và bước tiếp. Từ hôm thấy nụ cười đó của thầy, tôi đã giảm áp lực, không đến mức phải “nín thở” nghe giảng trong tiết thầy.
2. Năm đó, mới đầu đông nhưng trời đen thui, mây là là xuống thấp và bắt đầu mưa. Mịt mùng, tới tấp, mưa trắng trời ba ngày bốn đêm. Nước tràn đường, nước vô sân, nước lên cấp thứ nhất, thứ hai, nước lấp ló bò lên hè, chuẩn bị nhảy vô nhà…
Lúc đầu, mẹ vẫn còn bình tĩnh:
- Chắc lát nữa sẽ rút thôi, chỗ mình cao, đất thoáng, dễ rút nước, nhà mình xưa nay nước chưa vô nhà bao giờ.
Nghe mẹ nói, hai chị em yên tâm chui vô mùng quấn chiếc mền con công ngáy khò.
- Dậy, dậy mau, nước lên nhanh quá! - Tiếng mẹ khẩn trương.
Chị em tôi choàng tỉnh thì thấy nhà cửa trống huơ, không phải có trộm mà từ lúc chị em đi ngủ, thì mẹ và chị Hai đã lo thu dọn sách vở, xoong nồi, gạo mắm… đưa hết lên trần nhà. Lúa trong bịch cũng được mẹ hốt vô bao, cột thành từng cục rồi chất hết trên bàn trên giường. Lo xa làm vậy chứ mẹ vẫn đinh ninh nước không thể vô nhà. Có ai ngờ, giờ nước lên nhanh quá. Khi mở mắt dậy, còn quờ quạng tìm đồ, thấy nước vẫn còn ở dưới mắt cá, loay hoay thêm chút nữa đã lên nửa ống chân, bò tới gối, ngập hông.
- Chạy mau! Bỏ hết!
Khi nước qua hông thì mẹ hối mấy chị em theo mẹ đi ra nhà bà ngoại tránh lũ. Nhà tôi ở bên này mương lớn, gần sông Bàn Thạch nên nước ngập nặng, còn nhà bà ngoại ở bên kia mương, phía cánh đồng xưa nay không có lũ.
Chúng tôi dẫm nước mà leo, chân run cầm cập. Trước nhà tôi là mấy đám ruộng to, muốn ra nhà ngoại phải băng qua đường bờ ruộng và lội qua mương. Nhưng giờ nước trắng lăng, có bờ có bụi gì nữa đâu mà đánh dấu, làm lần đi. Ngoài kia, tiếng nước réo, tiếng chó sủa, tiếng người gọi nhau thất thanh. Cả xóm như một biển nước, chỉ còn vài đốm đèn dầu lập lòe trong đêm mưa dày đặc.
Tôi ôm lấy con út, run lẩy bẩy. Mẹ cố trấn tĩnh:
- Đành đứng đây chờ có thuyền bè của ai ngang qua thì theo chứ hết đi được rồi!
- Người ta đi trốn lũ hết rồi, hình như xóm chỉ còn mẹ con mình. - Con út nói, giọng nó đã kèm theo tiếng nấc.
- Ráng chờ, người ta sẽ đem thuyền đi giúp người bị kẹt trong lũ…
Chưa bao giờ tôi thấy sợ nước đến vậy. Mẹ đã tìm cách đưa ba chị em lên trần nhà. Nằm trên trần hôi hám, tối thui. Tôi ôm em mình mà nghe tim nó đập thình thịch vì sợ như tim tôi. Mẹ nói:
- Chị em ngủ đi. Có ai tới cứu, mẹ kêu. Cũng có khi bớt mưa rồi, nước sẽ rút.
Chị Hai đương nhiên không ngủ nhưng hai đứa tôi thì vờ nhắm mắt. Vờ nhắm mắt chứ làm sao ngủ được khi ruột gan đang lo lắng. Rồi trong tiếng gió rít, tôi nghe vẳng đâu đó tiếng mái chèo khua nước, tiếng người gọi thất thanh giữa đêm:
- Có ai trong nhà không?
Tôi giật mình nhìn ra cửa sổ, một chiếc thuyền đang dập dềnh giữa sân. Và tôi thấy… thầy Hiếu. Ánh đèn pin lấp ló trong màn mưa trắng xóa, tiếng nước réo ù ù bên tai. Thầy Hiếu đang chèo chiếc thuyền nan, dù có áo mưa thì nước cũng tạt ướt đẫm cả người.
- Còn ai trong nhà không? - Tiếng thầy lạc đi trong gió.
- Thầy ơi, còn nhà em… - Tôi hét lên, lấn tiếng của chị Hai.
Không nói gì thêm, thầy giữ chặt mái chèo, cố gắng áp sát hiên nhà trong khi mưa mỗi lúc mỗi to. Thầy đưa cả nhà tôi lên thuyền, dặn:
- Nắm chắc tay nhau, cúi thấp xuống, đừng sợ!
Chiếc thuyền nan nhỏ xíu, dập dềnh như lá tre giữa dòng nước cuộn. Mưa vẫn trút xuống ào ào, gió rít qua mái nhà, nước dâng cao như muốn nuốt cả xóm. Tôi và em ngồi sát bên mẹ, co ro trong cái lạnh thấu xương.
- Thầy ơi, nước mạnh quá… - Mẹ tôi lo lắng.
- Không sao đâu chị, chừng trăm mét nữa là tới trường rồi! Giờ chắc về tạm ở trường, rồi sẽ có thuyền cứu hộ của địa phương đưa về nơi an toàn, tôi còn đi tìm thêm những học trò bị kẹt trong lũ.
Thầy ghì chặt mái chèo, từng cú hạ dầm xuống mặt nước nghe “phập phập” đầy quyết liệt. Mỗi lần sóng xô, thuyền chao nghiêng, thầy lại nghiêng người chắn gió, lấy thân mình che cho chúng tôi.
Bỗng một cành tre to bị cuốn trôi, quất thẳng vào mạn thuyền, rầm! Tôi hét lên, em út khóc thét. Thầy nghiêng người, chống mái chèo, cố giữ thăng bằng. Trong khoảnh khắc, tôi thấy máu từ trán thầy đỏ loang.
- Thầy ơi, thầy chảy máu rồi! - Tôi òa khóc.
- Không sao… thầy còn chèo được! Nắm chặt vào mẹ đi con!
Gió quật mạnh, thuyền xoay vòng vòng. Thầy rướn người, dồn hết sức đẩy thuyền thoát khỏi dòng xoáy.
- Giữ chắc! Sắp tới rồi!
Cuối cùng thuyền cũng tấp được vào bậc thềm lớp học. Khi thấy có mấy thầy nữa ùa ra giúp, thầy buông mái chèo, lảo đảo lên thêm rồi khuỵu xuống... Mẹ tôi và mấy người trong xóm kéo thầy vào hiên, băng tạm vết thương bằng chiếc khăn ướt mưa. Thầy mệt đến mức không nói được nữa, chỉ đưa mắt nhìn quanh, như muốn chắc rằng không còn ai bị kẹt lại phía sau. Cơn mưa vẫn chưa dứt. Trường học nằm trên gò đất cao mà trong lớp học ngập nước đến nửa bàn, ánh đèn dầu lập lòe chiếu lên khuôn mặt tái xanh của thầy Hiếu.
Sáng hôm sau, trời hửng dần. Mưa đã ngớt, chỉ còn những hạt nước li ti bay nhẹ như khói. Cả làng tan hoang - mái tôn vắt lên ngọn tre, bờ rào đổ rạp, lúa trôi trắng đồng. Nhưng lạ thay, trong sân trường, một lá cờ nhỏ vẫn vươn lên giữa nước, ướt sũng mà vẫn đỏ tươi.
Thầy Hiếu được mấy chú dân quân chèo thuyền đưa lên trạm y tế xã, dù thầy cứ khăng khăng rằng không sao đâu, rằng học trò tôi còn ở đây... Nhưng rồi ai cũng ép thầy đi cho chắc ăn, rủi có chuyện gì… Tôi đứng bên cửa lớp, nhìn theo con thuyền xa dần giữa đồng nước bạc, nghe trong lòng dâng lên một nỗi thương lạ lùng, vừa ấm vừa nghèn nghẹn.
May quá không biết thương tích của thầy nặng đến đâu nhưng hôm sau đã thấy thầy ở trường. Mưa đã ngớt, nước đã rút nhưng chỉ người lớn mới về làng. Bọn nhỏ chúng tôi cứ phải ở lại trường cho an toàn, có người lo cơm nước đầy đủ cho cả đám. Bọn tôi rủ nhau đi lang thang khắp các phòng học. Chính vì lang thang mới thấy thầy đang ngồi với mấy thầy nữa trong gian phòng nhỏ cuối dãy tập thể. Không nghỉ dưỡng bệnh ngày nào, thầy đã có mặt ở trường để bàn với các thầy cô xem thử học sinh có ai mất sách vở, quần áo… cụ thể cần giúp đỡ những gì để thầy cô, nhà trường giúp gia đình có hướng hỗ trợ thật sớm.
- Đã hết đau chưa, thầy ơi? - Không nhịn được, lấp ló bên cửa sổ nhưng chúng tôi vẫn rón rén hỏi.
- Bác sĩ nói đầu thầy cứng lắm, cây đổ hay lũ cuốn cũng không xi nhê! Mấy đứa có chơi gì thì chơi trong phòng học đó nghe, chớ có ngoài sân mà trơn trợt té ngã…
Cả bọn chúng tôi cười, cười dạ rân mà lòng nghèn nghẹn vì thương thầy.
3. Từ hôm đó, tôi đã nhủ lòng mình lớn lên sẽ cố học để làm cô giáo. Và giờ tôi đã là cô giáo. Cứ mỗi mùa mưa về, nghe tiếng mưa dội trên mái tôn, tôi lại nhớ đến đêm lũ năm xưa - nhớ ánh đèn pin loang loáng, nhớ chiếc thuyền nhỏ giữa mịt mùng nước bạc, và khuôn mặt thầy Hiếu ướt sũng mà vẫn nở nụ cười hiền....
